iqtisodiy institutsionalizm

DOCX 24 pages 40.6 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.6 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiya vazirligi toshkent davlar iqtisodiyot universiteti to‘rtko‘l fakulteti mustaqil ish mavzu: klassik iqtisodiy maktabga muqobil g‘oyalar bank ishi 241-guruh talabasi quramboyeva oygulning “iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanidan tayyorlagan 2024-2025-o'quv yili reja: 1. iqtisodiy institutsionalizm 2. evolyutsion iqtisodiyot 3. xulqiy iqtisodiyot 1. iqtisodiy institutsionalizm iqtisodiy institutsionalizm - bu iqtisodiy faoliyatni tushuntirishda institutlar, ya’ni iqtisodiy jarayonlar va hodisalarni tashkil qiluvchi qoidalar, me’yorlar va tashkilotlarning rolini o‘rganadigan yondashuvdir. ushbu yondashuv 20-asrning ikkinchi yarmida keng tarqaldi va bugungi kunda iqtisodiy nazariyalarning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida qaraladi. institutsionalizm kelib chiqishiga ko‘ra, iqtisodiyotdagi institutlar har qanday iqtisodiy tizimning negizini tashkil etadi. institutlar, odatda, rasmiy va norasmiy qoidalar sifatida bo‘linadi. rasmiy institutlar qonunlar, qoidalarga misol bo‘lsa, norasmiy institutlar esa an’ana va urf-odatlar ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. iqtisodiy institutsionalizm iqtisodiyotda ushbu qoidalarni o‘rganadi va ular qanday qilib iqtisodiy rivojlanishga ta’sir qilishini tahlil qiladi. bir qator muhim raqamlarga ko‘ra, xalqaro valyuta jamg‘armasining ma’lumotlariga tayanilsa, global …

2 / 24

ga qaraganda, institutsiyalar quvvati yaxshilanganda, bir davlatning yaimi har yili qo‘shimcha 2% ga o‘sishi mumkin. bu ortish, xususan, davlat boshqaruvi yaxshilanganda, korrupsiya darajasi pasayganda va sud tizimi samaradorligi oshganda ko‘proq namoyon bo‘ladi. ko‘pgina tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, rivojlangan mamlakatlarda rasmiy institutlarning samarali ishlashi iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. norasmiy institutlar esa, aksariyat hollarda, xalqning madaniy an’analari asosida shakllanadi va ular ham iqtisodiy barqarorlikka hissa qo‘shishi mumkin. iqtisodiy institutsionalizmning eng muhim namoyondalaridan biri bu nobel mukofoti sovrindori duglas nort bo‘lib, u iqtisodiy institutlar rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi deb ta'kidlaydi. uning tadqiqotlariga ko‘ra, iqtisodiy rivojlanishda tartibga soluvchi institutlar aniq va barqaror bo‘lsa, investorlar uchun muhit yengillashadi va biznes uchun xavflar kamayadi. yana bir misol tariqasida, transparency international tashkilotining korruptsiyani anglash indeksi misol qilib keltirilishi mumkin. ushbu indeksda yuqori o‘rinni egallagan davlatlar odatda iqtisodiy farovonlik jihatidan yuqori ko‘rsatkichlarga ega va bu davlatlar odatda kuchli hukukiy institutlarga ega bo‘ladi. korruptsiyaning iqtisodiyotga salbiy ta’siri haqida gapirganda, …

3 / 24

o'zgarish jarayonlarini evolyutsion biologiya nuqtai nazaridan tahlil qilishga yo'naltirilgan iqtisodiy ta'limot. ushbu yondashuvda iqtisodiy tizimlar tashqi va ichki omillar ta'sirida doimiy o'zgarishda ekanligi, ularning rivojlanishi esa istiqbolli tendensiyalar bilan aniqlanishi qayd etiladi. evolyutsion iqtisodiyot, asosan, iqtisodiy jarayonlarning dinamikasi va moslashuvchan yo'nalishi bilan shug'ullanadi. bu iqtisodiyotning og'irlik markazini asos sifatida ma'lum bir davr va joydagi bozor sharoitlari o'rniga, iqtisodiy tizimlarning uzoq muddatda qanday rivojlanayotganiga qaratadi. evolyutsion iqtisodiyot tafakkuri xix asr oxirida bo'lib, karl marks, adam smit va alfred marshall kabi iqtisodchilar tomonidan asos solingan. markaziy nuqta yangi g'oyalar, texnologiyalar va institutlarning tarmoqlanishi va moslashuvchan rivojlanishi hisoblanadi. shu sababli bu yondashuv raqamlar va statistik ma'lumotlar yordamida tahlil qilinadi. bir qarashda, evolyutsion iqtisodiyot statistikasiga murojaat qilsak, iqtisodiy o'zgarishlar va inqirozlar bo'yicha tarixiy ma'lumotlar, innovatsiyalarni qabul qilish darajasi, texnologik taraqqiyot ko'rsatkichlari va ishlab chiqarish samaradorligini aniqlash uchun foydalidir. 2023-yil holatiga ko'ra dunyo bo'yicha iqtisodiy o'sish ko'rsatkichlari o'rtacha 2.5% atrofida bo'lib, rivojlanayotgan davlatlar uchun bu …

4 / 24

alarning raqobatbardoshligi va omon qolish darajasi ham ko'p tahlil qilinadi. oecd ma'lumotlariga ko'ra, yangi tashkil etilgan korxonalar uchun to'rt yil ichida omon qolish darajasi taxminan 50% ni tashkil qiladi. innovatsiyalarni tez qabul qilgan va raqobatbardoshlik borasida moslashuvchan bo'lgan korxonalar esa yuqori omon qolish imkoniyatlariga ega. korxonalar tomonidan yillik innovatsiyalar uchun investitsiyalar hajmi oxirgi o'n yillikda sezilarli darajada oshib, har yili global miqyosda taxminan 2 trillion aqsh dollarini tashkil etdi. bunday o'zgarishlar global iqtisodiy muhitning dinamik o'zgarishi va evolyutsion jarayonlar tasavvurini yanada kengaytiradi. xulosa qilib aytganda, evolyutsion iqtisodiyotning asosiy maqsadi iqtisodiy tizimlarning uzoq muddatli rivojlanishini, ularning doimiy o'zgarishi va moslashuvchanligini tahlil qilishdir. bu borada isbotlangan va aniqlangan statistik ma'lumotlar, raqamlar orqali evolyutsion iqtisodiyotning nazariy va amaliy jihatlarini yaxshi tahlil qilish mumkin. shu orqali iqtisodiyotni yanada samarali boshqarish va moslashuvchanligini oshirish mumkin. 3. xulqiy iqtisodiyot xulqiy iqtisodiyot, shuningdek, xulq-atvoriy iqtisodiyot deb ham ataladigan ushbu mavzu iqtisodiyot fanlaridan biridir. u an'anaviy iqtisodiyot modellari …

5 / 24

si (prospect theory):** ushbu nazariya qabul qilingan iqtisodiy qarorlar odamlarda kutilgan utilitiyaga nisbatan qanday turlichalik bilan o'zgarayotganligini tushuntiradi. ushbu nazariya yutuq va yo'qotishlar ta’siri ostida insonlar qanday turli qarorlar qabul qilayotganini o'rganadi. ko'plab tadqiqotlardagi tadqiqotlar natijalari shuni ko'rsatadiki, yo'qotishlar yutuqlardan ko'ra kuchliroq psixologik ta’sirga ega (ya’ni "loss aversion" fenomeni). 3. **altruizm va retsiprositet (altruism and reciprocity):** xulqiy iqtisodiyot odamlar o'z manfaatlarini kuzatish bilan bir qatorda boshqalarga yordam berishni yoki ularni mukofotlashni ham ko'rib chiqadilar. altruistik qarorlar qabul qilish ko'pincha jamiyatda ishonch va hamkorlikni rivojlantirishga yordam beradi. 4. **giperbolik diskontlash (hyperbolic discounting):** ushbu model odamlar hozirgi vaqtda kutilayotgan mukofotlarni kelajakdagi mukofotlardan ustun qo'yish tendensiyasini o'rganadi. bunga ko'ra, odamlar kelajakdagi foydalardan hozirgi foydalarga nisbatan ko'proq diskontlagancha qaror qiladi. 5. **talab va taklif noto'qima (framing effects):** odamlar ma’lum bir qarorni qanday kontekstda hal qilganiga qarab, ularning ushbu qarorga bo'lgan munosabati o'zgarishi mumkinligini tadqiq etadi. masalan, xuddi o'sha axborot turli usullarda taqdim etilganida, natijalar …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy institutsionalizm"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiya vazirligi toshkent davlar iqtisodiyot universiteti to‘rtko‘l fakulteti mustaqil ish mavzu: klassik iqtisodiy maktabga muqobil g‘oyalar bank ishi 241-guruh talabasi quramboyeva oygulning “iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanidan tayyorlagan 2024-2025-o'quv yili reja: 1. iqtisodiy institutsionalizm 2. evolyutsion iqtisodiyot 3. xulqiy iqtisodiyot 1. iqtisodiy institutsionalizm iqtisodiy institutsionalizm - bu iqtisodiy faoliyatni tushuntirishda institutlar, ya’ni iqtisodiy jarayonlar va hodisalarni tashkil qiluvchi qoidalar, me’yorlar va tashkilotlarning rolini o‘rganadigan yondashuvdir. ushbu yondashuv 20-asrning ikkinchi yarmida keng tarqaldi va bugungi kunda iqtisodiy nazariyalarning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida qaraladi. instit...

This file contains 24 pages in DOCX format (40.6 KB). To download "iqtisodiy institutsionalizm", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy institutsionalizm DOCX 24 pages Free download Telegram