fonema haqida fikrlar

PPTX 20 pages 2.5 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.5 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation fonema haqida fikrlar tugalov jasur 1. fonemaning ikki tomoni 2. moskva fonologiya maktabining fonologik qarashlari 3. praga va leningrad maktabida fonema nazariyasi reja: jonli soʻzlashuv nutqi, qarindosh tillar tadqiqi natijasida olingan natijalar, til taraqqiyotining turli davrlariga mansub yozma yodgorliklar tarixiy fonetika uchun manba boʻladi. tarixiy fonetika maʼlum bir tilning tovush sistemasining tarixiy rivojlanishini oʻrganadi, yaʼni tilning taraqqiyotining turli davrlarida tovush sistemasidagi oʻzgarishlarni, ularning oʻzgarish sabablarini tekshiradi. tovushlarning tadrijiy taraqqiyoti shu tilda gaplashuvchi xalqning tarixi bilan bogʻliq holda oʻrganiladi, tarixiy sabablari aniqlanadi. masalan, oʻzbek tilida 2 ta fonema varianti bor. tarixiy fonetika tavsifiy fonetika tavsifiy fonetika, yoki fonologiya, maʼlum bir tilning 35 ta ga yaqin fonetik sistemasini oʻrganish bilan shugʻullanadi. ushbu sistema tovushlar dinamikasi bilan ham shugʻullanadi, u tilning fonetik sistemasini hosil qilishda til tarixini chetlab oʻtmaydi. tavsifiy fonetika, yoki fonologiya, maʼlum bir tilning rivojlanishining maʼlum bir davri oraligʻidagi tovush sistemasini 20 dan ortiq turli aspektlarda oʻrganadi: fiziologik, akustik …

2 / 20

h, ularning xususiyatlarini oʻrganish va tovush tizimining boshqa til tizimlari bilan boʻlgan munosabatini aniqlash. 2 ta katta qismdan iborat. nutq apparati tovush paychalari hiqildoqda joylashgan boʻlib, ularning tebranishi natijasida ovoz hosil boʻladi. ogʻiz va burun boʻshliqlari esa rezonator vazifasini bajarib, tovushlarning tembriga taʼsir koʻrsatadi. nutq apparati uch asosiy qismdan: nafas yoʻli, hiqildoq va ogʻiz boʻshligʻidan iborat boʻlib, ularning har biri oʻziga xos vazifani bajaradi va tovushlarni hosil qilishda muhim rol oʻynaydi. nutq apparati 30 dan 20000 gg gacha boʻlgan chastotali tovushlarni qabul qilish va hosil qilish qobiliyatiga ega, bu esa inson nutqining akustik diapazonini belgilaydi. umumiy fonetika umumiy fonetika turli tillar fonetik sistemasini batafsil o'rganish va natijalarni umumlashtirish orqali 5 ta asosiy bo'limga bo'linadi. ularning xususiyatlari hamda aloqadorligi o'rganiladi. umumiy fonetika, alohida tillarni o'rganish orqali, tillarning fonetik tizimlari haqida 10 ta dan ortiq muhim xulosalar chiqarish imkonini beradi. bu esa tilshunoslikning boshqa sohalari uchun ham muhim ahamiyatga ega. umumiy fonetika …

3 / 20

irilishini; 2) morfemaning harakatlantiruvchi komponenti va ma'lum morfologik kategoriya belgisini ajratib ko'rsatgan. praga fonologik maktabi praga fonologik maktabida fonemaning ikki asosiy xususiyati – funktsional va differentsial belgilari ajratilgan. ularning bir-biriga munosabati oppozitsiya yordamida o'rganilgan. praga fonologik maktabining asoschilaridan biri bo'lgan n.s.trubetskoy 35 ta tilning fonetik xususiyatlarini tahlil qilib, 35 ta fonemaning 12 tasini universal fonemalar deb tasniflagan. praga maktabida 1920 yillarda tarkibiyligining ikki yo'nalishiga (diaxron va sinxron) tayangan xolda, fonema ta'limotini ishlab chiqilgan. qiyosiy fonetika qiyosiy fonetika qarindosh tillarning tovush tizimlari o'rtasidagi munosabatlarni, masalan, 10 ta turkiy tilning tovush tizimlarini o'rganadi va ular orasidagi o'xshashlik va farqlarni aniqlaydi. qiyosiy fonetika tadqiqotlarida 50 dan ortiq turkiy tilning fonetik xususiyatlari taqqoslanib, ularning umumiy va o'ziga xos xususiyatlari aniqlanadi va o'zbek tilining fonetik tizimining genetik kelib chiqishini belgilashga yordam beradi. ushbu sohada oʻzbek tilshunosligiga oid materiallar, shu jumladan, 20 dan ortiq qarindosh tillarning fonetik xususiyatlari haqida ma'lumotlarni o'rganishga qo'shimcha asos yaratadi. fonetikaning asosiy …

4 / 20

temp), 5 tasi esa (pauza, balandlik, tembr, urg'u va intonatsiya) yordamchi hisoblanadi. prosodikadagi asosiy elementlardan biri bo'lgan urg'uning uchta, ya'ni leksik, logik va emfatik turlari mavjud bo'lib, ular o'z navbatida, jumlaning mazmunini va sintaksis tuzilishini hamda tugallanganligini ifodalaydi. ovozning balandligi, tembr va pauza kabi intonatsiya komponentlarining kommunikativ va emotsional ma'noni ifodalashidagi rollari, shuningdek, ularning fonetik strukturaga ta'siri o'rganilgan. moskva fonologik maktabi ushbu maktab vakillari fonema ajralib chiqishi uchun asosiy mezon sifatida tovushlarning maʼno farqlovchi funktsiyasini belgilashadi. 1940-yillarda a.a.reformatskiy, l.v.shcherba, v.n.sidorov kabi olimlar ushbu maktabning asosiy vakillari sifatida tan olingan. moskva fonologik maktabi fonemaning ottenkalari, pozitsion va kombinator variantlari tushunchalarini alohida tahlil qilib, ularning oʻzaro munosabatlarini aniqlashga urinish qilgan. ular fonema tushunchasi va uning ikki tomonlamaligini chuqur tadqiq qilgan. moskva fonologik maktabi fonema tushunchasiga ikki tomonlama yondashgan: fonema – nutq tovushlari sistemasining umumiylik xususiyatlarini oʻzida aks ettiruvchi abstrakt birlik boʻlib, u real nutqda oʻzining konkret variantlari – ottenkalar orqali namoyon boʻladi. …

5 / 20

a boshqa 7 turdagi hodisalarni oʻrganadi. eksperimental fonetika eksperimental fonetika nutq tovushlarining akustik va fiziologik xususiyatlarini turli asbob-uskunalar yordamida o'rganadi. masalan, bu usul yordamida 20-20000 gts oraligʻidagi chastotali tovushlarni aniqlash mumkin. eksperimental fonetika yordamida tovushlarning cho'ziqligi yoki qisqaligi, undoshlardagi portlash yoki sirg'alish hodisasini aniq belgilash mumkin. bu esa nutq tovushlarining tasnifiga asos boʻladi. tekshirishning ushbu usuli nutq tovushlarining alohida belgi-xususiyatlarini aniq belgilashga imkoniyat yaratadi. masalan, shu usul vositasida 30 dan ortiq unli va undoshlarni aniqlash mumkin. oʻzbek tilshunosligida fonologik qarashlar oʻzbek tilshunosligida fonema nazariyasining shakllanishiga ye.d. polivanov, a. gʻulom, v.v. reshetov, a.m. shcherbak, f.abdullaev, sh.shoabdurahmonov, a.mahmudov, s.otamirzaeva, e.umarov, a.nurmonov kabi 10 dan ortiq tilshunos olimlar hissa qoʻshgan. oʻzbek tilida fonemalarni tasniflashda 6 ta unli va 22 ta undoshning umumiy xususiyatlarini aniqlash, ularning variantlarini ajratish, fonemalarning paradigmatiy tavsifini berish kabi muhim masalalar hal qilingan. oʻzbek tilida fonemalarni tasniflashda 6 ta unli va 22 ta undoshning umumiy xususiyatlarini aniqlash, ularning variantlarini ajratish, …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fonema haqida fikrlar"

powerpoint presentation fonema haqida fikrlar tugalov jasur 1. fonemaning ikki tomoni 2. moskva fonologiya maktabining fonologik qarashlari 3. praga va leningrad maktabida fonema nazariyasi reja: jonli soʻzlashuv nutqi, qarindosh tillar tadqiqi natijasida olingan natijalar, til taraqqiyotining turli davrlariga mansub yozma yodgorliklar tarixiy fonetika uchun manba boʻladi. tarixiy fonetika maʼlum bir tilning tovush sistemasining tarixiy rivojlanishini oʻrganadi, yaʼni tilning taraqqiyotining turli davrlarida tovush sistemasidagi oʻzgarishlarni, ularning oʻzgarish sabablarini tekshiradi. tovushlarning tadrijiy taraqqiyoti shu tilda gaplashuvchi xalqning tarixi bilan bogʻliq holda oʻrganiladi, tarixiy sabablari aniqlanadi. masalan, oʻzbek tilida 2 ta fonema varianti bor. tarixiy fonetika tav...

This file contains 20 pages in PPTX format (2.5 MB). To download "fonema haqida fikrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: fonema haqida fikrlar PPTX 20 pages Free download Telegram