undoshlar tasnifi va ularning farqli jihatlari.pptx

PPTX 21 pages 3.3 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

prezentatsiya powerpoint mavzu: undoshlar tasnifi va ularning farqli jihatlari reja: 1.konsonantizm. 2.undoshlar tasnifi: a) hosil bo'lish o'rniga ko'ra; b) hosil bo'lish usuliga ko'ra; v) un paychalari ishtirokiga ko'ra; g) ovozning ishtirok etish darajasiga ko'ra. 3. undoshlar farqli jihatlar. konsonantizm(s) hozirgi o'zbek adabiy tilining undosh fonemalar tizimidir. bu tizim 23-fonemani o'z ichiga oladi: b, v, g, d, j, z, y, k, l, m, n, pd, r, r, p, s, t, f, x, ch, sh, q, g', h. biroq manbalarda o'zbek adabiy tili undoshlari miqdoriga oid boshqa fikrlar ham mavjud: 22 ta (s.otamirzayeva, e.d.polivonov), 23 ta (a.k.borovkov, l.i.kissin), 25 ta (n.kononov, v.v.reshetov, a.abduazizov). demak, hozirgi o'zbek adabiy tili undosh fonemalari miqdori masalasida tilshunoslikda tugal fikr yo'q. undosh tovushning shakllanishida albatta shovqin qatnashadi, u nutq apparatidagi aktiv va passiv a'zolarning tegishi yoki juda yaqinlashuvi natijasida hosil bo'lgan to'siqdan havo oqimining portlab yoki sirg'alib o'tishidan paydo bo'ladi. bunday to'siq fonologiyada fokus deyiladi. undoshlar tasnifida …

2 / 21

i turkiycha "v" ning o'zi emas. ular etimologik jihatdan farqlanadi. demak, hozirgi o'zbek adabiy tilida ikki xil "v", sof turkiy so'zlarda lab-lab "v", arabcha va ruscha o'zlashmalarda lab-tish "v" qo'llaniladi. 2) til undoshlarini - tilning faol ishtirokida hosil bo'ladi. ular fokus tilning qayerida hosil bo'lishiga ko'ra quyidagicha turlarga bo'linadi: a) til oldi undoshlari - t, d, s, z, l, n, sh, j, ch, r; b) til o'rta undoshi - y. bu undosh talaffuzida tilning o'rta qismi qattiq tanglay tomon ko'tariladi; v) sayoz til orqa undoshlari - k, g, ng. bu undoshlar talaffuzida tilning orqa qismi yumshoq tanglayga tegib to'siq hosil qiladi; g) chuqur til orqa undoshlari - q, g', x. bunda tilning eng orqa qismi kichik tilga tegib tusiq hosil qiladi. 3) bo'g'iz undoshi - h. bunda havo oqimi bo'g'iz va xalqumdan ishqalanib o'tadi. ii. artikulyatsiya usuliga ko'ra. bunda o'pkadan kelayotgan havo oqimining to'siqdan qay tarzda o'tishi nazarda tutiladi. bunga …

3 / 21

oqimi un paychalariga urilib, uni tebratadi va ovoz yuzaga keladi. bu ovoz o'z navbatida og'iz bo'shlig'idagi to'siqda paydo bo'lgan shovqinga qo'shilib, tovushning jaranglashuviga sabab bo'ladi. iv. ovozning ishtirok etish darajasiga ko'ra. bu belgiga ko'ra undoshlar sonor (lotincha sonaris - ovoz) lar va shovqinlilarga bo'linadi. sonorlarda ovoz shovqinga nisbatan ustun bo'ladi. ularga m, n, ng, l, r, undosh tovushlari kiradi. sonorlar rezonator vazifasini bajaruvchi top manbaiga ko'ra 2 ga: m, n, ng - burun sonantlari, l, r - og'iz sonorlariga bo'linadi. sonorlar xususida gapirganda, ularning bo'g'in hosil qilish yoki qilmasligi bilan bog'liq bahsli masalaga to'xtash zarur. bu tovushlar artikulyatsiyasida tovush paychalari ishtirok etadi, ovoz shovqindan ustun bo'ladi va za-yl (za-y:l), sha-kl (sha-kil), ha-jm (ha-jim) kabi so'zlarda bo'g'in ham hosil qiladi. lekin buni ayrim olimlar etirof etsada,yu ayrim olimlar inkor etadi. shuningdek, sonorlarning miqdori masalasida ham tugal fikrlar yo'q. keyingi tilga oid tadqiqotlarda y undoshi sonor deb berilmoqda. tilshunoslar s.otamirzayeva va a.abduazizov …

4 / 21

irg'a - qovurg'a, sabil — savil, qurbaqa - qurvaqa, ko 'ra ber - ko 'raver kabi. so'z boshida kelgan b tovushi ayrim shevalarda talaffuz paytida m tovushiga o'tadi: murch > burch (garmdori - xorazm shevasida). tarixan b va /11 tovushlarining almashinuvi turkiy tillarda kuzatiladi: ben - men, bunga - munga va h. v tovushi - lab-lab va lab-tish, sirg'aluvchi, jarangli undosh tovush. so'zning boshida (vazifa, vafo), o'rtasida (sovun, lavlagi, taqvim) va oxirida (o 'tov, birov) kela oladi. sof o'zbekcha so'zlarda bu tovush so'z boshida deyarli qo'llanmaydi. m tovushi - lab-lab,'portlovchi-sirg'aluvchi, burun, sonor, jarangli undosh tovush bo'lib, so'zning boshida (mehr, mo'ylov, mulk), o'rtasida (omon, umr) va oxirida (torn, bodom, qadam) kela oladi. p tovushi - lab-lab, sof portlovchi, jarangsiz undosh tovush bo'lib, so'zning boshida (pilla, po'choq, parda), o'rtasida (opa, qipiq, to'piq) va oxirida (cho'p, top, sop) kela oladi. ko'p bo'g'inli so'zlarning oxirida bu tovush deyarli uchramaydi. f tovushi - lab-tish, sirg'aluvchi, …

5 / 21

sh bo'lib, so'zning boshida (devor, do'kon, dala), o'rtasida (shabada, sodda, to'da) va oxirida (qasd, hudud, gard ) kela oladi. so'z oxirida kelgan d tovushi talaffuzda hamma vaqt jarangsizlashadi va t tovushiga o'tadi: asad>asat, samarqand>samarqant, xo jand>xo janx kabi. bu tovush ham o'zlashma so'zlar tarkibidagi qo'sh undoshlar ichida kelganda tushib qolishi mumkin: farzand>farzcm, baland>balan. n tovushi til oldi, portlovchi-sirg'aluvchi, burun, sonor, jarangli undosh tovush bo'lib, so'zning boshida (nom, nima, nusxa), o'rtasida (aniq, tiniq) va oxirida (un, to'n, son) kela oladi. bu tovush ayrim so'zlar tarkibida b yoki m tovushlaridan oldin kelganda, shu tovushlar ta'sirida talaffuzda (yozuvda aslicha yoziladi) m tovushiga o'tadi: manba>mamba, tanbal>tambal, ko nmadi >ko mmadi kabi. .yumuq fokusli burun tovushlari (ruscha: smichno-nosoviesoglasnie). bu guruhga m, n, n undoshlari kiritiladi: a) «m» ning artikulyatsiyasida ikkala lab orasida yuzaga kelgan to`siq havo yo`lini yopadi (yumuq fokus yuzaga keladi), natijada, havo oqimi to`siqqa urilib, orqaga qaytadi va burun bo`shlig`idan sirg`alib o`tadi (bunda …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "undoshlar tasnifi va ularning farqli jihatlari.pptx"

prezentatsiya powerpoint mavzu: undoshlar tasnifi va ularning farqli jihatlari reja: 1.konsonantizm. 2.undoshlar tasnifi: a) hosil bo'lish o'rniga ko'ra; b) hosil bo'lish usuliga ko'ra; v) un paychalari ishtirokiga ko'ra; g) ovozning ishtirok etish darajasiga ko'ra. 3. undoshlar farqli jihatlar. konsonantizm(s) hozirgi o'zbek adabiy tilining undosh fonemalar tizimidir. bu tizim 23-fonemani o'z ichiga oladi: b, v, g, d, j, z, y, k, l, m, n, pd, r, r, p, s, t, f, x, ch, sh, q, g', h. biroq manbalarda o'zbek adabiy tili undoshlari miqdoriga oid boshqa fikrlar ham mavjud: 22 ta (s.otamirzayeva, e.d.polivonov), 23 ta (a.k.borovkov, l.i.kissin), 25 ta (n.kononov, v.v.reshetov, a.abduazizov). demak, hozirgi o'zbek adabiy tili undosh fonemalari miqdori masalasida tilshunoslikda tugal fikr yo'q. un...

This file contains 21 pages in PPTX format (3.3 MB). To download "undoshlar tasnifi va ularning farqli jihatlari.pptx", click the Telegram button on the left.

Tags: undoshlar tasnifi va ularning f… PPTX 21 pages Free download Telegram