sitologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari

DOC 43 pages 14.5 MB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 14.5 MB

File type DOC

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

2 2.1 § sitologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari. hujayra tiplari. hujayraning kimyoviy tarkibi sitologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari bir necha xil bo’lib, zamonaviy tadqiqot usullari tirik va fiksatsiya qilingan tuzilmalarni o’rganishga imkon beradi. klassik tadqiqot usuli kesmalarni fiksatsiya qilingan va bo’yalgan preparatlar hisoblanadi. bu preparatlarni o’rganishning asosiy usuli, uni mikroskop ostida ko’rishdir. preparatlar juda yupqa va yorug’lik o’tkazadigan bo’lishi kerak. preparatlar ko’pincha yorug’lik mikroskopi ostida ko’riladi. elektron mikroskop eng murakkab molekulyar qismlarni o’rganishga imkon beradi. biologiya labaratoriyalarida aksari yorug’lik mikroskopidan foydalaniladi (2.1 -rasm). 2.1-rasm. yorug’lik mikroskopi va uning tuzilishi. bu mikroskopning o’ndan ortiq turlari bor. ular elektr yoki tabiiy yorug’lik bilan ishlaydi. yorug’lik spektrining ko’zga ko’rinadigan qismining eng minimal to’lqin uzunligi o’rtacha 0,4 mkm. bu ko’rsatkich 0,2 mkm bo’lganda ob’yektning kattaligi 2500 marta ortadi. hozirgi vaqtda gistologik va sitologik preparatlarni mikroskopda ko’rishning 15 dan ortiq usuli mavjud. quyida ularning eng asosiylari ustida qisqacha to’xtalib o’tamiz. sitologiya fani mikroskop va mikroskopik usullar paydo …

2 / 43

ro-makromolekulyar tuzilmalarni yuqori darajada o’rganish imkoniyati yaratdi. sitologiyada eng asosiy qabul qilingan usul bu, ob’yektni vizual kuzatish usuli bo’lib qoladi. tadqiqotchi bu bilan ob’yektning faqat morfologiyasini o’rganib qolmasdan, balki uning murakkablik darajasini ko’ra oladi, individual tafsilotlarini tahlil qiladi, hujayraning u yoki bu qismining kimyoviy xususiyati to’g’risida ma’lumotlarni yetarlicha aniqlay oladi. hujayraning metabolitik xususiyatlarini baholash va bu qismlarning tuzulishini makro-molekulyar darajada o’rganish imkonini beradi. bu o’z navbatida sitologiyaning asosan hujayrani to’g’ridan to’g’ri bevosita ko’z bilan o’rganish usullari bo’lmasdan, kattalashtiruvchi optik tuzilmalar bilan qurollangan fan sifatida o’ziga xosligini taqoza etadi. bundan tashqari sitologiyada bir qator preparativ va analitik biokimyo hamda biofizikaviy metodlar qo’llaniladi. qorong’i maydonli mikroskopda ko’rish. bu mikroskopning tuzilishi va unda preparatlarni ko’rish prinsipi yorug’ maydonli mikroskopdagi bilan deyarli bir xil bo’lib, u tirik hujayra va to’qima tuzilmalarini o’rganishga mo’ljallangan. unda hujayrani qorong’i maydonda ko’rish maxsus kondensor yordamida amalga oshiriladi, ya’ni yorug’lik nuri kondensor orqali ob’yektga qiyalatib tushiriladi. bunda ob’yekt (preparat) …

3 / 43

o’rganilayotgan bo’yalmagan tizilmalarning bizga zarur bo’lgan kontrastligini ta’minlaydi. kontrastlikni odatda, ob’yektivdagi fazali plastinka deb ataladigan kondensorga o’rnatilgan maxsus xalqa - diafragma hosil qiladi. ob’yektni qancha yaxshi ko’rish nurning qancha sinishiga bog’liq, yorug’lik nuri ob’yektdan qancha tez o’tsa, uning yoritilishi demak, kontrastligi shuncha ortadi, binobarin, hujayra tuzilmalari ham shunga yarasha yaxshi ko’rinadi. interferension mikroskopda ko’rish. mazkur mikroskopda ko’rish usuli fazali kontrast mikroskopda ko’rishga o’xshasada, unga nisbatan ko’proq imkoniyatga ega. masalan, uning yordamida bo’yalmagan tirik hujayralarning aniq tasvirini va ularning quruq vaznini (massasini) aniqlash mumkin. bundan tashqari, bu usul yordamida hujayralarning qalinligini, tarkibidagi quruq moddalarning zichligini, shuningdek suv, nuklein kislotalar, oqsil va fermentlarning miqdorini bilish mumkin. interferension usulida bo’yalgan preparatlarning yadrosi, odatda qizilga, sitoplazmasi esa zangori rangga bo’yaladi. lyuminespent (yoki flyuoretsent) mikroskopda ko’rish. 1908-yilda a.kyoler va g. zidentopf lyuminessent mikroskopiya konstrukturasini tuzdi. lyuminessensiyada qator moddalarning atomlari (molekulalari) qisqa to’lqinli nurlanish yutar ekan, u qo’zg’algan holatga keladi. ularning qo’zg’algan holat- dan normal holatga …

4 / 43

yasalgan buyum oynasi va yopqich oynalar ishlatiladi. ultrabinafsha nurli mikroskopda ko’rish hujayrani chuqurroq o’rganishga imkon beradi. polyarizatsion mikroskopda ko’rish. bu usul hujayra va to’qimalarning anizatrop yoki ikki xil nur sindiruvchi tuzilmalarini o’rganish uchun ishlatiladi. bu mikroskop bilan tuzilmalardagi molekulalarning joylanishini o’rganish mumkin. bu mikroskop hujayra bo’linishi, xromosomalar va organoidlar tuzilishini o’rganishda ham qo’l keladi. elektron mikroskopda ko’rish. (8-rasm) sitologik preparatlarni elektron mikroskopda o’rganish hozirgi vaqtda keng tarqalgan usul bo’lib, uning yordamida hujayralarning nozik tuzilmalari, organoid va hujayra kiritmalarning tuzilishi hamda ularda sodir bo’ladigan nozik o’zgarishlar kuzatiladi. elektron mikroskop 1000000 marta va undan ham ortiq kattalashtiradi. chunki elektron mikroskopda yorug’lik mikroskop kabi uzun to’lqinli nurdan emas, balki qisqa to’lqinli elektronlar nuridan foydalaniladi. binobarin kuzatmoqchi bo’lgan ob’yekt tasviri elektron nuri yordamida ko’rsatilsa, bunday pribor elektron mikroskop deyiladi. demak qisqacha ta’riflaydigan bo’lsak, elektron mikroskopda ko’rish bu – ob’yekt orqali o’tkazilgan elektronlar tutamani elektromagnitli linzalar bilan fokuslash orqali preparat tasvirini olib o’rganishdir. oddiy mikroskopda …

5 / 43

jayra yoki yadrolarning yirik-maydaligi, ularning diametri "mikron" da o’lchansa, elektron mikroskopda "nanometr" bilan aksari hollarda esa "angstrem" (a) bilan o’lchanadi. hozirgi vaqtda elektron mikroskopining yangi-yangi turlari yaratilmoqda. masalan, hajmiy (rastalovchi) elektron mikroskop shular jumlasidandir. uning yordamida preparatlarning hajmiy tuzilishi o’rganiladi. sitokimyoviy tadqiqot usullari. yuqorida aytib o’tilgandek, hozirgi mikroskoplar yordamida tirik yoki fiksatsiya qilingan ob’yektlarning nozik morfologik tuzilmalari har tomonlama o’rganilsa ham, ammo ularning sifat va miqdoriy tarkibi to’la ochilmay qolaveradi. buni, odatda, alohida sitokimyoviy tadqiqot usullari yordamida o’rganiladi. sifatiy sitokimyoviy usullar. bu usullar sitologik va kimyoviy tekshirish usullarini birga qo’llash natijasida kelib chiqqan. binobarin, sifatiy sitokimyoviy tekshirish usullari ob’yekt (preparat)lar strukturasidagi kimyoviy reaksiyalardan foydalanishga asoslangan. demak, ular yordamida organ, to’qima va hujayralarning kimyoviy tuzilishi, ularda boradigan kimyoviy jarayonlar o’rganiladi. ular yordamida hujayralarda sodir bo’lib turadigan moddalarning almashinuv jarayonlari haqida aniq tasavvurga ega bo’lish mumkin. masalan, hozir sitokimyoviy usullar qo’llab, hujayralar tarkibidagi aminokislotalar, oqsillar, nuklein kislotalar, uglevodlar va lipidlar hamda fermentlar …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sitologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari"

2 2.1 § sitologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari. hujayra tiplari. hujayraning kimyoviy tarkibi sitologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari bir necha xil bo’lib, zamonaviy tadqiqot usullari tirik va fiksatsiya qilingan tuzilmalarni o’rganishga imkon beradi. klassik tadqiqot usuli kesmalarni fiksatsiya qilingan va bo’yalgan preparatlar hisoblanadi. bu preparatlarni o’rganishning asosiy usuli, uni mikroskop ostida ko’rishdir. preparatlar juda yupqa va yorug’lik o’tkazadigan bo’lishi kerak. preparatlar ko’pincha yorug’lik mikroskopi ostida ko’riladi. elektron mikroskop eng murakkab molekulyar qismlarni o’rganishga imkon beradi. biologiya labaratoriyalarida aksari yorug’lik mikroskopidan foydalaniladi (2.1 -rasm). 2.1-rasm. yorug’lik mikroskopi va uning tuzilishi. bu mikroskopning o’n...

This file contains 43 pages in DOC format (14.5 MB). To download "sitologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: sitologiyada qo’llaniladigan ta… DOC 43 pages Free download Telegram