ijodiy metod va ijodkor uslubi

DOCX 21 pages 40.7 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.7 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

13 – mavzu: ijodiy metod va ijodkor uslubi reja: 1. hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari. 2. metod va uslub tushunchalari haqida. 3. adabiy yo‘nalish tushunchasi. tayanch tushunchalar: hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari, realistik prinsip, norealistik prinsip, adabiy yo`nalish, adabiy oqim, adabiy maktab. san’at va adabiyotda hayot hodisalarini gavdalantirishning umumiy yo‘llari ijodiy metod deb yuritiladi. ijodiy metodga tadqiqotlarda “yozuvchining hayotiy faktlarni tanlash, umumlashtirish, baholash va badiiy obrazlarda aks ettirishda qo‘llagan asosiy prinsiplari”, “san’atkorning anglanayotgan voqelikka ijodiy munosabatlarining umumiy ijodiy prinsipi, ya’ni badiiy asarda voqelikni qayta tiklash prinsipi”, “turmush hodisalarini tanlash, o‘rganish, idrok etish va tasvirlashning asosiy vositasi” deb ta’rif beriladi. avvalo shuni aytish kerakki, biz "hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari" (g.pospelov) tarzida ishlatayotgan tushuncha adabiyot nazariyasi va estetikaga oid ishlarda "ijod tipi" (l.timofeev), "badiiy tafakkur shakli" (i.sulton), "badiiy tafakkur usuli" (yu.borev) kabi qator atamalar bilan yuritiladi. lo`nda qilib aytsak, bu o`rinda gap adabiy asarlarni ularda yaratilgan badiiy voqelikning real voqelikka munosabatiga …

2 / 21

antik tiplari haqida so`z yuritadi. biroq, bizningcha, "voqelikni aslidagicha tasvirlashga intilish" talabi realistik adabiyot imkoniyatlarini toraytirib yuborishi, deylik, uning badiiy arsenaliga shartli obraz-u vositalarning kirib kelishiga to`sqinlik qilishi tabiiy (holbuki, realistik adabiyotning hozirgi holati buning aksini ko`rsatayotir) bo`lur edi. boz ustiga, har qanday badiiy asarda "aks ettirish" va "qayta yaratish" amallarining natijasi zuhur qilishini l.timofeevning o`zi ham e'tirof etadi. zero, badiiy ijod estetik faoliyat ekan, faoliyat predmeti (hayot materiali) ijodiy qayta ishlanib, qayta yaratilganidagina chinakam san'at asari dunyoga keladi. [1: ] o`ylashimizcha, mazkur masalada g.pospelov tutgan mavqe realizmni birmuncha kengroq tushunish imkonini berishi bilan diqqatga molikdir. sababki, g.pospelov realistik adabiyot tabiatini asarda yaratilgan xarakterlardan kelib chiqib tushuntiradi. olimning fikricha, realistik asarda: "... yozuvchi o`z qahramonlarini o`zlari yashagan davr va muhit ijtimoiy munosabatlari asosida shakllangan ijtimoiy xarakterlari xususiyatlariga, ularning ichki mantiqiga muvofiq tarzda harakat qilishga (istash, o`ylash, his etish, gapirishga) majbur qiladi". buning aksi o`laroq, hayotni badiiy aks ettirishning norealistik ("normativ") …

3 / 21

) kirishiga imkon qoldiradi. zero, bu o`rinda bosh mezon - personajlarning konkret ijtimoiy sharoitda shakllangan xarakterlari ichki mantiqidan kelib chiqqan holda harakat qilishidir. demak, hayotni badiiy aks ettirishning realistik prinsipi xarakterlarning ularni shakllantirgan ijtimoiy-tarixiy sharoitga, ko`proq shu sharoit bilan belgilanuvchi xarakter mantiqiga muvofiq harakat qilishlarini taqozo qiladi. masalan, razzoq so`fi xonadonida voyaga yetgan, xarakter xususiyatlari shu muhit tomonidan belgilangan zebi romanda o`z xarakter mantiqiga muvofiq harakat qiladi: uning mingboshiga unashilganidan so`ng, kelin bo`lib tushgach yoki suddagi xatti - harakatlari shunday deyishimizga asos beradi. xuddi shu gapni a.qodiriyning ra'nosiga nisbatan ham aytishimiz mumkin (buni o`zingiz asoslashga urinib ko`ring). norealistik asarda esa qahramon o`zining konkret sharoitda shakllangan xarakteri mantiqidan kelib chiqib harakat qilmaydi, balki yozuvchining qarashlari va idealiga mos tarzda harakatlantiriladi (masalan, navoiy “xamsa”sidagi farhod, iskandar obrazlari). [2: ] hayotni badiiy aks ettirish tamoyillari 30-40-yillar adabiyotshunosldigida "metod" deb yuritilib, unga ko`ra, badiiy adabiyotda ikkita - realistik va norealistik ijodiy metodlar mavjud deb …

4 / 21

iga aylanishini ilmiy asoslash jarayonida sodir bo`lgan. shunday bo`lsa-da, atamaning keyingi ma'noda qo`llanishi badiiy ijoddagi ikki muhim unsur - metod va uslubni alohida kategoriyalar sifatida tushunish va tushuntirish imkonini berishi bilan ahamiyatlidir. bu yo`sin tushunishda agar metod gnoseologik (ya'ni, badiiy bilish bilan bog`liq) va sotsiologik kategoriya bo`lsa, uslub antropologik (ya'ni, ijodkor shaxsi bilan bog`liq) va ontologik kategoriyadir. bundan ko`rinadiki, metod g`oyaviylik hodisasi bo`lsa, uslub badiiylik hodisasidir. aytilganlarni umumlashtirgan holda bir-biriga bog`liq uchta adabiy-estetik kategoriyani ta'kidlashimiz mumkin bo`ladi: hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari (yoki "ijod tipi", "badiiy tafakkur shakli", "badiiy tafakkur usuli"), metod va uslub. bularning har biriga alohida to`xtalish joiz. birinchisi eng umumiy kategoriya bo`lib, u ijodkorlarni hayotni ikki xilda - realistik yo norealistik aks ettirishga yo`naltiradi. ikkinchisi – metod gnoseologik kategoriya sifatida ijodkorni voqelikning kategoriya sifatida esa o`sha voqelikni o`z dunyoqarashidan kelib chiqqan holda baholashga yo`naltiradi. uchinchisi – uslub antropologik kategoriya sifatida san'atkorning ijodiy individualligini belgilaydi, ontologik kategoriya sifatida …

5 / 21

`sha voqelikni o`z dunyoqarashidan kelib chiqqan holda baholashga yo`naltiradi. uchinchisi – uslub antropologik kategoriya sifatida san'atkorning ijodiy individualligini belgilaydi, ontologik kategoriya sifatida esa uni adabiy an'ananing u yoki bu tomonlariga yo`naltiradi. san'atkorning ijodiy individualligi u yaratgan badiiy asarning barcha sathlarida (badiiy matnning tuzilishi - ritorika, badiiy voqelikni yaratish prinsiplari - poetika) namoyon bo`ladi. "uslub - odam" degan qarashning vujudga kelishi bejiz emas: asar o`zida ijodkor shaxsini ifodalar ekan, buni uslubda namoyon etadi. adabiy yo`nalish shu uchala kategoriya — hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari, metod va uslub tushunchalari bilan bevosita bog`liqdir. adabiy yo`nalish badiiy tafakkur shakli, metod va uslub kesishgan nuqtada yuzaga keluvchi tushunchadir. gap shundaki, muayyan davrda yashagan bir qator ijodkorlar yaratgan ko`plab asarlarda tipologik umumiylik mavjud. tipologik umumiylik voqelikning qay tarzda aks ettirilishi, hayot materialini tanlash, uni badiiy idrok qilish va baholash prinsiplarida, asarlarning badiiy shakl xususiyatlari, uslubiy jihatlarida ao`zini namoyon etadi. uzluksiz adabiy jarayonning muayyan bosqichlarida kuzatiluvchi badiiy …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ijodiy metod va ijodkor uslubi"

13 – mavzu: ijodiy metod va ijodkor uslubi reja: 1. hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari. 2. metod va uslub tushunchalari haqida. 3. adabiy yo‘nalish tushunchasi. tayanch tushunchalar: hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari, realistik prinsip, norealistik prinsip, adabiy yo`nalish, adabiy oqim, adabiy maktab. san’at va adabiyotda hayot hodisalarini gavdalantirishning umumiy yo‘llari ijodiy metod deb yuritiladi. ijodiy metodga tadqiqotlarda “yozuvchining hayotiy faktlarni tanlash, umumlashtirish, baholash va badiiy obrazlarda aks ettirishda qo‘llagan asosiy prinsiplari”, “san’atkorning anglanayotgan voqelikka ijodiy munosabatlarining umumiy ijodiy prinsipi, ya’ni badiiy asarda voqelikni qayta tiklash prinsipi”, “turmush hodisalarini tanlash, o‘rganish, idrok etish va tasvirlashning asos...

This file contains 21 pages in DOCX format (40.7 KB). To download "ijodiy metod va ijodkor uslubi", click the Telegram button on the left.

Tags: ijodiy metod va ijodkor uslubi DOCX 21 pages Free download Telegram