o'simliklarda hayotiy strategiyalar

DOCX 6 pages 22.8 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.8 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

2 – ma`ruza o‘simliklarda hayotiy strategiyalar haqida tushuncha, uning tiplari o‘simliklar qoplami dinamikasi (sindinamika) reja 1. hayotiy strategiyalar haqida tushuncha 2. hayotiy strategiyalar bo’yicha qarashlar 3. sindinamika haqida tushuncha va uning tarixi 4. sindinamikaning asosiy formalari tayanch so’z va iboralar: dinamika, sindinamika, mavsum, ritm, suksessiya, birlamchi, ikkilamchi, suksessiya, endodinamik, ekzodinamik, singenetik, endoekogenetik, gologenetik, ekzoekogenetik, fitosenogenetik, katastrofik, qisqa muddatli, uzoq muddatli, asriy, klimatogen, edafogen, geomorfogen, pirogen, zoogen, antropogen, hayotiy strategiya,, ontogenez, ontogenetik taktika, ontogenetik strategiya, ekologo-senotik strategiya, varming, ramenskiy, raunkiyer, graym, pianka, uittekker, odum, visotskiy, shalit, alyoxin, sukachev, drude, zozulin 1. hayotiy strategiyalar haqida tushuncha har bir tur o’zining yashash muxiti va unga bo’lgan moslanishlari bilan o’zining butun hayoti (ontogenezi) davomida muayyan ontogenetik taktika va hayotiy strategiyalardan foydalanadi. ontogenetik taktika bu tirik organizmlarning muddatli noqulay tashqi muxit omillariga nisbatan o’z vaqtida moslanishlarni namoyon qilish xususiyati hisoblanadi. ontogenetik taktika o’simliklarda ham, hayvonlarda ham kuzatiladi. masalan, qurg’oqchil (kserofit) mintaqalarda o’sadigan ayrim o’simliklar, harorat …

2 / 6

ik strategiyalar (ontogenetik strategiya) tirik organizmlarning butun hayoti davomidagi tashqi muxitning har qanday omillariga nisbatan moslanishlarining majmui hisoblanadi. ekologik strategiyalar turning butun evolyutsiyasi jarayonida shakllanadi va ontogenezida namoyon bo’ladi. demak, ekologik strategiyalar tirik organizmlarning tashqi muxit omillariga o’z moslanishlarini namoyon qilish xususiyatidir. ekologik strategiyalarning tirik organizmlar hayotidagi bilogik ahamiyati juda katta hisoblanadi va bu turlarning o’simliklar qoplami va hayvonot dunyosidagi o’rnini mustaxkamlaydi, ularning yashovchanligini namoyon qiladi. 2. hayotiy strategiyalar bo’yicha qarashlar o’simliklar jamoalaridagi o’simliklarning ekologik strategiyalari uzoq davrlardan beri tadqiqotchilarni qiziqtirib kelgan. bu boradagi ilmiy izlanishlar va ma’lumotlar asosan xx asr boshlarida qo’lga kiritilgan. ekologik strategiyalar bo’yicha ko’plab olimlar izlanishlar olib borganlar. ular o’simliklarning o’zlari yashab turgan muxit omillariga nisbatan moslanishlar reaksiyasiga qarab ularning xilma-xil tasniflashgan. hayotiy strategiyalar bo’yicha tasniflashni amalga oshirgan olimlar qatoriga varming, ramenskiy, raunkiyer, graym, pianka, uittekker, odum, shalit, alyoxin, sukachev, drude, zozulin kabi olimlarning ilmiy izlanishlarini kiritish mumkin. barcha tasniflarni ikki xil qarash nuqtai-nazaridan o’rganiladi: 1. …

3 / 6

ni muxit sharoitlariga nisbatan moslanishlarini hisobga olgan holda ikkita ekologo-senotik strategiyalarga ajratgan va ularni “kapitalistlar” va “proletarlar” deb nomlagan. “kapitalist” o’simliklar o’zlarining asosiy energiyalarini ular takibidagi katta yoshdagi tuplar uchun sarflaydi va ular qishlash uchun o’z kapitali, yani fitomassaning ko’p yillik to’qimalari bo’lgan - daraxt tanalari va shox-shabbasi, ildizpoyalari, tugunaklari, piyozboshlari bilan tayyorgarlik ko’radilar. bu guruh o’simliklari daraxtlar, butalar, yarim butalar, ko’p yilliklar va ikki yilliklardan iborat. “proletar” o’simliklar esa aksincha qish mavsumiga kapitalsiz, lekin o’zlarining ko’p sonli urug’lari bilan qishlaydilar. chunki ularning asosiy kuchi va energiyasi ko’payish va nasl qoldirish uchun sarflanadi. bu ekologik strategiya vakillari barcha bir yillik o’tsimon o’simliklar hisoblanadi. p.mak-artur va ye.uilsonlar 1967 yilda tirk organizmlarning 2 ta ekologo-senotik tiplarini o’rganganlar. o’rganish natijasida r-tanlanish va k-tanlanishga ega bo’lgan organizm guruxlarini ajratganlar. r-tanlanish – bu organizmlarning ko’payishga qaratilgan evolyutsion yo’nalishi hisoblanadi. bunday tanlanishga ega bo’lgan turlar r-strateglar deb nomlangan. r-strateglar asosan mayda hayvonlardan iborat bo’lib, ulardagi ko’payish …

4 / 6

izmlar butun resurslarning asosiy qismini safarbar qiladilar. 1. hayotiy strategiyalar bo’yicha ramenskiy va graym tasnifi barcha turlarning ekologik va biologik rang-barangligini hisobga olgan holda, har bir tur uning o’ziga hos bo’lgan hayotiy strategiyalari bilan xarakterlanadi. asosiy hayotiy strategiyalarni ajratgan olim – rus olimi l.g.ramenskiy (1935, 1938) hisoblanadi. u o’simliklarning uchta senobiotik tiplarini ajratib, ularni violentlar, patiyentlar va eksplerentlar deb nomlagan. o’simliklarning hayotiy strategiyalari muammolarini o’rganish chet ellarda jadallik bilan o’rganilmoqda. ingliz ilimi dj. graym (grime, 1974, 1979) ham hayotiy strategiyalarni ramenskiy singari uch tipga - konkurentlar (violentlar), stresstolerantlar (patiyenlar) va ruderallar (eksplerentlar) ga ajratgan. uning bu nomlari juda sun’iy ko’rinishga ega. chunki har qanday o’simlik jamoada u yoki bu darajada raqobatga kirishadi, ma’lum darajada tolerantlikka ega bo’ladi. ruderal o’simliklar deb esa botanikada inson ta’sirida o’zgarishga uchragan yerlarda o’sadigan o’simliklar tushuniladi. uittaker (whittaker, 1975) ham ramenskiy tiplariga juda yaqin bo’lgan hayotiy strategiyalarga ajratgan. graym ta’kidlaganidek, bu uchta hayotiy strategiyalarning oraliq shakllari …

5 / 6

ar bilan qiyoslansa, ular sherlarga o’xshaydi. violentlaring raqobatbardoshligi suv, yorug’lik, oziq moddalari yetarli bo’lgan muxitda shaklllanadi, aks xolda ularning rivojlanishi susayadi. shuning uchun ularning faktik optimumi potensial bilan mos tushadi yoki unga yaqin bo’ladi. violentlarni o’ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqib, ular ikkita senotipga ajratiladi: eutrofoviolentlar va oligotrofoviolentlar. patiyentlar – chidamli o’simliklar hisoblanib, ular yashash uchun kurashda o’zlari yashab turgan muxit imkoniyatlaridan emas, balki o’zlarining ichki imkoniyatlarini ishga soladilar. ular noqulay sharoitlardan o’zlarining chidamliligi bilan chiqib ketadilar. masalan bunday turlarga yantoq, selin, saksovul kabilarni misol qilib keltirishimiz mumkin. patiyentlar hayvonlarda tuyalarga qiyoslanadi. patiyentlar yashash muxitidagi suv, ozuqa, yorug’lik va issiqlik bilan ta’minlanishning yetarsizligi yoki yuqori kislotalilik va shorlanishga moslasish jarayonida shakllangan. shunga mos ravishda trofopatiyentlar, kseropatiyentlar, ssiopatiyentlar, psixropatiyentlar, asidopatiyentlar, galopatiyentlar kabilar bo’linadi. eksplerentlar – juda past darajadagi raqobatbardoshlikka ega bo’lib, ular yangi fitosenozlarda juda kuchli taraqqiy etadi, vaqt o’tishi bilan o’rnini boshqa raqobatbardosh turlarga bo’shatib beradi. ularning o’simliklar qoplamidagi o’rni beqiyos. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'simliklarda hayotiy strategiyalar"

2 – ma`ruza o‘simliklarda hayotiy strategiyalar haqida tushuncha, uning tiplari o‘simliklar qoplami dinamikasi (sindinamika) reja 1. hayotiy strategiyalar haqida tushuncha 2. hayotiy strategiyalar bo’yicha qarashlar 3. sindinamika haqida tushuncha va uning tarixi 4. sindinamikaning asosiy formalari tayanch so’z va iboralar: dinamika, sindinamika, mavsum, ritm, suksessiya, birlamchi, ikkilamchi, suksessiya, endodinamik, ekzodinamik, singenetik, endoekogenetik, gologenetik, ekzoekogenetik, fitosenogenetik, katastrofik, qisqa muddatli, uzoq muddatli, asriy, klimatogen, edafogen, geomorfogen, pirogen, zoogen, antropogen, hayotiy strategiya,, ontogenez, ontogenetik taktika, ontogenetik strategiya, ekologo-senotik strategiya, varming, ramenskiy, raunkiyer, graym, pianka, uittekker, odum, visotsk...

This file contains 6 pages in DOCX format (22.8 KB). To download "o'simliklarda hayotiy strategiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: o'simliklarda hayotiy strategiy… DOCX 6 pages Free download Telegram