xukm.

PPT 12 pages 163.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 163.0 KB

File type PPT

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

powerpoint presentation o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi namangan muhandislik-texnologiya instituti est fakulteti ijtimoiy fanlar kafedrasi assistenti h.qipchoqov mavzu: xukm. reja 1. xukm borliqni aks ettirishning mantiqiy shakli sifatida. 2. oddiy hukmlar. 3. murakkab hukmlar. 4. xukmlar o'rtasidagi munosabatlar. 5. xukmlarning modalligi. 6. savol va javobning muhokama yuritishdagi tutgan o'rni. 7. norma va hukm. xukm predmetga ma'lum bir xossaning, munosabatning xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shaklidir. xukmning asosiy vazifasi predmet bilan uning xususiyati, predmetlar o'rtasidagi munosabatlarni ko'rsatishdir. ana shuning uchun ham u doimo tasdiq yoki inkor shakldagi fikrdan iborat bo'ladi. fikr yuritish jarayonida biz predmet va hodisalarning oddiy, tashqi xususiyatlari bilan birga ularning ichki, zaruriy bog'lanishlarini, munosabatlarini bilib boramiz. predmet va hodisalarning xususiyatlarini ketma-ket o'rganib, ular haqida turli abstraktsiyalar hosil qilamiz. bu abstraktsiyalar hukmlar yordamida ifodalanadi. xukmlar nisbatan tugal fikrdir. unda konkret predmet bilan uning konkret belgisi haqida bilim ifoda qilingan bo'ldi. xukmlar voqelikka mos kelish darajasiga …

2 / 12

lgan mulohazalarga murakkab hukm deyiladi. masalan, «mantiq ilmini o'rganish to'g'ri fikrlash madaniyatini shakllantiradi» degan mulohaza oddiy hukmni ifodalaydi. «mantiq ilmi tafakkur shakllari va qonunlarini o'rganadi», degan mulohaza murakkab humkmdir. bu mulohazaning tarkibi ikki qismdan: «mantiq ilmi tafakkur shakllarini o'rganadi» va «mantiq ilmi tafakkur qonunlarini o'rganadi», degan ikki oddiy hukmdan iborat. oddiy hukmlar sifati va miqdoriga ko'ra turlarga sifatiga ko'ra tasdiq va inkor hukmlar farqlanadi. xukmning sifatini mantiqiy bog'lama belgilaydi. tasdiq hukmlarda belgining predmetga xosligi, inkor hukmlarda, aksincha, xos emasligi ko'rsatiladi. masalan, «a. oripov o'zbekiston respublikasi madxiyasining muallifidir»-tasdiq hukm, «matematika ijtimoiy fan emas»-inkor hukm. miqdoriga ko'ra oddiy hukmlar yakka, umumiy va juz'iy hukmlarga bo'linadi. bunda sub'ektda ifodalangan predmetlarning soni, ya'ni uning hajmidan kelib chiqiladi. yakka hukmlarda birorta belgining predmetga xosligi yoki xos emasligi haqida fikr bildiriladi. masalan: «o'zbekiston respublikasi mustaqil davlatdir», «axmedov tarixchi emas». umumiy hukmlarda birorta belgining yakka predmetlar sinfining hammasiga yoki undagi har bir predmetga taalluqli yoki taalluqli emasligi …

3 / 12

satiladi. oddiy hukmlarda terminlar hajmi oddiy hukmlarda terminlar hajmi. oddiy hukmlardagi terminlar (s va p) tushunchalar orqali ifodalanganligi tufayli ularning hajmiga ko'ra o'zaro munosabatlarini aniqlash mumkin. xukmlarda terminlar (s va p) to'liq yoki to'liqsiz hajmda olingan bo'ladi. termin to'liq hajmda olinganda uning hajmi boshqa terminning hajmiga to'liq mos bo'ladi yoki mutlaqo mos bo'lmaydi (ularning hajmi bir-birini istisno qiladi). termin to'liqsiz hajmda olingan bo'lsa, unda uning hajmi boshqasining hajmiga qisman mos keladi yoki undan qisman istisno qilinadi. a - umumiy tasdiq hukmlarning sub'ekti hamma vaqt to'liq hajmda olingan bo'ladi. predikati esa ba'zan to'liq, ba'zan to'liqsiz hajmda bo'ladi. masalan: «xamma insonlar tirik mavjudotdir». bu hukmning sub'ekti - «inson», predikati - «tirik mavjudot» tushunchasidir, «xamma»-umumiylik kvantori. bu hukmning sub'ekti to'liq hajmda olingan, chunki unda hamma insonlar to'g'risida fikr bildirilgan va bu tushuncha «tirik mavjudot» tushunchasining hajmiga to'liq kirishadi. uning predikati to'liq hajmda olinmagan, chunki unda tirik mavjudotlarning bir qismi-insonlar haqida fikr yuritiladi. e …

4 / 12

nda» kabi mantiqiy bog'lamalar, inkor qilish va modal terminlarni qo'llash orqali ikki va undan ortiq oddiy hukmlarning o'zaro birikishidan hosil bo'ladi. mantiqiy bog'lovchining mazmuniga ko'ra murakkab hukmlarning quyidagi asosiy turlarini farq qilish mumkin: birlashtiruvchi, ayiruvchi, shartli, ekvivalent. birlashtiruvchi (kon'yunktiv) hukmlar deb ikki va undan ortiq oddiy hukmlarning «va» «ham», «hamda» kabi mantiqiy bog'lovchilar vositasida o'zaro birikishidan hosil bo'lgan hukmlarga aytiladi. masalan: 1."qo'ng'iroq chalindi va dars boshlandi». 2 «muhammad xorazmiy va ahmad farg'oniylar matematika fanining rivojlanishiga katta hissa qo'shganlar». ayiruvchi (dizyunktiv) xukm deb «yo», «yoki», «yohud» mantiqiy bog'lamalari vositasida oddiy hukmlardan tashkil topgan mulohazaga aytiladi. bu bog'lovchilar ikki oddiy hukmni yoki bir qancha predikatlarni, yoki bir qancha sub'ektlarni bir-biridan ayirib turadi. masalan: «qodirov falsafa, yoki sotsiologiya, yoki psixologiya bo'limida o'qiydi». shartli (implikativ) hukm ikki oddiy hukmning «agar... unda» mantiqiy bog'lamasi orqali birikishidan tashkil topadi. shartli hukmning mohiyatini aniqlash uchun zaruriy va etarli shart tushunchalarini farqlash zarur. xodisaning zaruriy sharti deb, uning …

5 / 12

i. 1) ayiruvchi hukmni inkor qilish. men darsdan so'ng yo kutubxonaga, yo do'stimnikiga boraman. men darsdan so'ng kutubxonaga ham, do'stimnikiga ham bormadim kon'yunktiv va diz'yunktiv hukmlar inkor qilinganda ularning mantiqiy bog'lamalari almashadi va tarkibidagi oddiy hukmlar inkor qilinadi. 1) ayiruvchi hukmni inkor qilish. men darsdan so'ng yo kutubxonaga, yo do'stimnikiga boraman. men darsdan so'ng kutubxonaga ham, do'stimnikiga ham bormadim birlashtiruvchi inkor hukmni inkor qilish. «a'lochi va jamoatchi bo'lmagan talabalar tanlovda ishtirok etmaydilar». «a'lochi yoki jamoatchi bo'lgan talabalar tanlovda ishtirok etadilar». agar murakkab hukm tarkibida shartli hukm bo'lsa, formula unga aynan teng bo'lgan implikatsiyasi bo'lmagan boshqa formulaga almashtiriladi. masalan, «agar bo'sh vaqtim bo'lsa, unda televizor ko'raman». «bo'sh vaqtim bo'ldi, lekin televizor ko'rmadim». xukmlar (mulohazalar) o'rtasidagi munosabatlar mulohazalar (hukmlar) ham tushunchalr kabi taqqoslanadigan (umumiy sub'ekt yoki predikatga ega bo'lgan) va taqqoslanmaydigan turlarga bo'linadi. taqqoslanadigan mulohazalar sig'ishadigan yoki sig'ishmaydigan bo'ladi. mantiqda ikki mulohaza (r va q) dan birining chinligidan ikkinchisining xatoligi zaruriy kelib …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xukm."

powerpoint presentation o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi namangan muhandislik-texnologiya instituti est fakulteti ijtimoiy fanlar kafedrasi assistenti h.qipchoqov mavzu: xukm. reja 1. xukm borliqni aks ettirishning mantiqiy shakli sifatida. 2. oddiy hukmlar. 3. murakkab hukmlar. 4. xukmlar o'rtasidagi munosabatlar. 5. xukmlarning modalligi. 6. savol va javobning muhokama yuritishdagi tutgan o'rni. 7. norma va hukm. xukm predmetga ma'lum bir xossaning, munosabatning xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shaklidir. xukmning asosiy vazifasi predmet bilan uning xususiyati, predmetlar o'rtasidagi munosabatlarni ko'rsatishdir. ana shuning uchun ham u doimo tasdiq yoki inkor shakldagi fikrdan iborat bo'ladi. fikr yuritish jarayonida biz predmet va hodisala...

This file contains 12 pages in PPT format (163.0 KB). To download "xukm.", click the Telegram button on the left.

Tags: xukm. PPT 12 pages Free download Telegram