hülosa chiqarish. dali̇llaniṉng manti̇qi̇y asoslari

PPT 27 pages 211.0 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 211.0 KB

File type PPT

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

powerpoint presentation o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi namangan muhandislik-texnologiya instituti est fakulteti ijtimoiy fanlar kafedrasi assistenti h.qipchoqov mavzu: xulosa chiqarish. dalillashning mantiqiy asoslari. reja: xulosa chiqarishning mohiyati. xulosa chiqarish turlari: a) deduktiv xulosa chiqarish; b) induktiv xulosa chiqarish; v) analogiya. argumentlash (dalillash) va ishonch-e'tiqodning shakllanishi. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari. raddiya, rad etish usullari. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. muammo va uning tafakkur jarayonida tutgan o'rni. gipoteza - bilimlarning mavjud bo'lish va taraqqiy etish shakli. nazariyaning mohiyati, strukturasi, funktsiyalari va turlari xulosa chiqarish deb bir va undan ortiq chin mulohazalardan ma'lum qoidalar yordamida yangi bilimlarni keltirib chiqarishdan iborat bo'lgan tafakkur shakliga aytiladi. xulosa chiqarish jarayoni asoslar, xulosa va asoslardan xulosaga o'tishdan tashkil topadi. to'g'ri xulosa chiqarish uchun, avvalam bor, asoslar chin mulohazalar bo'lishi, o'zaro mantiqan bog'lanishi kerak. masalan, «aristotel-mantiq fanining asoschisi» va «platon yunon faylasufidir» degan ikki chin mulohazadan xulosa …

2 / 27

arishbavosita xulosa chi³arishfikrning µarakat y´nalishiga k´radeduktiv xulosa chi³arishinduktiv xulosa chi³arishanalogiya b´yicha xulosa chi³arish mazkur klassifikatsiyada xulosa chiqarishni fikrning harakat yo'nalishi bo'yicha turlarga ajratish nisbatan mukammalroq bo'lib, u xulosa chiqarishning boshqa turlari haqida ham ma'lumot berish imkonini yaratadi. xususan, deduktiv xulosa chiqarish zaruriy xulosa chiqarish, induktiv xulosa chiqarish (to'liq induktsiyani hisobga olmaganda) va analogiya ehtimoliy xulosa chiqarish, deb olib qaralishi, bevosita xulosa chiqarish esa deduktiv xulosa chiqarishning bir turi sifatida o'rganilishi mumkin. xulosa xulosa chinlik darajasiga ko'ra zaruriy xulosa chiqarish ehtimoliy xulosa chiqarish asoslarning soniga ko'ra bevosita xulosa chiqarish bavosita xulosa chiqarish fikrning harakat yo'nalishiga ko'ra deduktiv xulosa chiqarish induktiv xulosa chiqarish analogiya bo'yicha xulosa chiqarish deduktiv xulosa chiqarishning muhim xususiyati unda umumiy bilimdan juz'iy bilimga o'tishning mantiqan zaruriy xarakterga egaligidir. uning turlaridan biri bevosita xulosa chiqarishdir. faqat birgina mulohazaga asoslangan holda yangi bilimlarning hosil qilinishi bevosita xulosa chiqarish deb ataladi. bevosita xulosa chiqarish simvolik mantiqda quyidagicha ifodalanadi: xspysp, bunda x …

3 / 27

i, ya'ni avval asosning predikati, keyin bog'lovchisi inkor etiladi. buni quyidagi ko'rinishda yozish mumkin: inkor qilish jarayonida inkor yuklamalaridan (-ma; -siz; ‑mas) yoki inkor qilinayotgan tushunchaga zid bo'lgan tushunchalardan foydalaniladi. oddiy qat'iy mulohazalarning hammasidan aylantirish usuli bilan xulosa chiqariladi. xulosa asosi bo'lgan mulohaza xulosada quyidagicha ifodalanadi: xulosa asosi xulosa 1 a xamma s-p e xech bir s-p mas emas 2 e xech bir s-p emas aoi xamma s emas p dir 3 i ba'zi s-p e ba'zi s-p siz emas 4 o ba'zi s-p emas aoi ba'zi s emas-p dir aylantirishda a-e ga, e-a ga, i-o ga, o-i ga o'zgaradi. masalan: 1. a. xamma ilmiy qonunlar ob'ektiv xarakterga ega. e. xech bir ilmiy qonun sub'ektiv xarakterga ega emas. 2. e. xech bir sahiy xasis emas. a. xamma saxiy bo'lmaganlar xasisdir. 3. i. ba'zi tushunchalar mazmunan konkret bo'ladi. 0. ba'zi tushunchalar mazmunan abstrakt bo'lmaydi. 4. 0. ba'zi mulohazalar murakkab emas. i. …

4 / 27

e xamma p-s sof almashtirish 3 i ba'zi s-p i ba'zi p-s emas sof almashtirish 4 a xamma s-p i ba'zi p-s toraytirilgan almashtirish 5 i ba'zi s-p emas a xamma p-s kengaytirilgan almashtirish biz avvalgi mavzuda zaruriy xulosa chiqarish bilan (deduktiv xulosa chiqarish asosida) tanishib chiqqan edik. mantiqda ehtimoliy xulosa chiqarish ham o'rganiladi. ehtimoliy xulosa chiqarish turli hil shakllarda, shu jumladan, induktiv xulosa chiqarish shaklida amalga oshishi mumkin. ularning barchasiga xos xususiyat - xulosaning asoslardan mantiqan zaruriy ravishda kelib chiqmasligi hamda faqat ma'lum bir darajada tasdiqlanishidir. asoslarning xulosani tasdiqlash darajasi mantiqiy ehtimollik, deb nom olgan. bilish, qaysi sohada amalga oshishidan qat'iy nazar-sog'lom aql darajasidami yoki ilmiy bilishdami - doimo predmet va hodisalarning hissiy idrok etiladigan xossa va munosabatlarini o'rganishidan boshlanadi. uni falsafada, mantiqda empirik bilish bosqichi deb atashadi induktiv xulosa chiqarish empirik umumlashtirish shaklida sodir bo'lib, unda birorta belgining ma'lum bir sinfga mansub pedmetlarda takrorlanishini kuzatish asosida, shu belgining …

5 / 27

qatorda, ob'ektiv o'xshashlik ham mavjuddir. ular inson ongida o'z ifodasini topadi. ob'ektiv reallikning turli soxalariga oid qonun va qoidalar tuzilishi jihatidan o'xshash bo'lsa, ular aks ettirgan voqealikdagi turli narsa va hodisalar ham ma'lum ma'noda o'xshash bo'ladi. analogiya vositasida bir predmetdan (modeldan) boshqa predmetga (prototipga) axborot o'tkaziladi. xulosa asoslari modelga, xulosa prototipga taalluqli bo'ladi. masalan, qadimgi greklarning «dedal va ikar» afsonasida aytilishicha, ota va bola qullikdan ozod bo'lish uchun o'zlariga qanot yasashadi va uchib ketishadi. bunda xulosa chiqarish quyidagi ko'rinishda bo'ladi: qush tirik mavjudot, uning qanoti bor, u uchadi. inson ham tirik mavjudot, uning qanoti yo'q, u uchmaydi. insonning ham qanoti bo'lsa, u, ehtimol uchadi. analogiya bo'yicha xulosa chiqarish boshqa xulosa chiqarishlar kabi asoslardan, xulosadan va asoslar hamda xulosa o'rtasidagi mantiqiy aloqadan iboratdir. uning xulosasi ehtimoliy shaklda bo'lib, keyingi tekshirishlarni talab qiladi aniq asoslardan ba'zan aniq, ba'zan ehtimoliy xulosa chiqadi. analogiya o'zining ob'ektiv asosiga ega. bular predmetlar, ularning xossalari o'rtasidagi aloqalar …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hülosa chiqarish. dali̇llaniṉng manti̇qi̇y asoslari"

powerpoint presentation o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi namangan muhandislik-texnologiya instituti est fakulteti ijtimoiy fanlar kafedrasi assistenti h.qipchoqov mavzu: xulosa chiqarish. dalillashning mantiqiy asoslari. reja: xulosa chiqarishning mohiyati. xulosa chiqarish turlari: a) deduktiv xulosa chiqarish; b) induktiv xulosa chiqarish; v) analogiya. argumentlash (dalillash) va ishonch-e'tiqodning shakllanishi. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari. raddiya, rad etish usullari. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. muammo va uning tafakkur jarayonida tutgan o'rni. gipoteza - bilimlarning mavjud bo'lish va taraqqiy etish shakli. nazariyaning mohiyati, strukturasi, funktsiyalari va turlari xulosa ch...

This file contains 27 pages in PPT format (211.0 KB). To download "hülosa chiqarish. dali̇llaniṉng manti̇qi̇y asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: hülosa chiqarish. dali̇llaniṉng … PPT 27 pages Free download Telegram