adabiy nutq va uning uslublari

DOCX 12 pages 54.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.7 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

adabiy nutq va uning uslublari. reja: 1. so’zlashuv uslubi. 2. ilmiy uslub. 3. rasmiy-idoraviy uslub. 4. ommabop (publitsistik) uslub. 5. badiiy uslub. tayanch so’z va iboralar: (key words) uslub, uslubshunoslik, vazifaviy uslubshunoslik, yo’nalishlar, tasnifdagi omillar, lingvistik, ekstralingvistik, vazifaviy uslublar turlari, rasmiy, ommabop, ilmiy, badiiy, so’zlashuv. rasmiy: davlat-ma’muriy, huquqiy muassasalar, diplomatik munosabatlar, ish yuritish hujjatlari, aniqlik, soddalik, qolip, o’ziga xos atamalar, ot turkumiga oid so’zlar, majhul nisbat, shart mayli, faol fe’llar. ilmiy: fan sohasi, ilmiy tafakkur, dalil, fakt, janr xususiyatlari, monografiya, risola, darslik, qo’llanma, dastur, ma’ruza, taqriz, referat, aniqlik, atamalarning qo’llanilishi, obyektivlik, mantiqiy izchillik, qisqalik, sodda yoyiq, bog’lovchili qo’shma gap, xoslangan fe’llar. ommabop: hozirjavoblik, targ’ibot, tashviqot, axborot, novatorlik, ijtimoiy-siyosiy terminologiya, oraliq uslub, qisqalik, lo’ndalik, ixchamlik, yorqinlik, ommaviy axborot vositalari, sifatdosh oborotlar, shart mayli, ritorik so’roq, ritorik undov, murojaat, undov, bir bosh bo’lakli gaplar, turg’un birikmalar, kirish bo’lak, kirish gap, shaxsi umumlashgan gap. uslublararo qo’llaniladigan yoki neytral til birliklari. glossary dialektologiya — …

2 / 12

lgarizm — (lotin vulgaris - dag’al so ’zidan) - ad ab if tilda ishlatilm aydigan d ag ’al so 'zlar va noto’g ’ri tuzilgan jum lalar. grotesk — (fransuz grotesque - kulgili, g'ay ri tabiiy so ’zidan). improvizatsiya —(lotin improvise - tayyorliksiz, kutilm aganda so’zidan). lakonizm — (yunon lakonismos - qisqa, ixcham so’zidan). litota — (yunon litotes -soddalik so ’zidan). evfemizm — (yun. yeirpegsha — yumshoq ifodalash) — soʻzlovchiga aytish noqulay, nooʻrin yoki qoʻpol tuyulgan soʻz va iboralarning sinonimi sifatida paydo boʻlgan soʻzlar. uslubiyat tilshunoslik fanining bir bo’limi bo’lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonuniyatlari bilan tanishtiradi. uslubiyatda uslublar, til vositalarining nutqda qo’llanish yo’llari, fonetik, lug’aviy, frazeologik va grammatik birliklarning qo’llanish xususiyatlari o’rganiladi. adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma'lum bir sohada qo’llanadigan ko’rinishi adabiy til uslubi deyiladi.o’zbek adabiy tilida quyidagi asosiy nutq uslublari bor. 1. so’zlashuv uslubi. keng qo’llanadigan uslublardan biri so’zlashuv uslubidir. adabiy til …

3 / 12

y so‘zlashuv uslubi, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlashuv uslubi esa oddiy so‘zlashuv uslubidir. so‘zlashuv uslubining har ikki turi ko‘pincha dialog shaklida ro‘yobga chiqadi. bu uslubda so‘zlar odatda kinoya, piching, qochirmalarga boy bo‘ladi. so‘zlashuv uslubining yana bir o‘ziga xos xususiyati erkinligidir. jumlalar qisqa va ta’sirli bo‘lib, ko‘pincha so‘z – daplar, to‘liqsiz gaplar, maqol va matallar hamda iboralardan keng foydalaniladi. umumxalq tili ma’lum bir xalqning so‘zlashuv tilidir. adabiy til esa ma’lum bir til qoidalari asosida tuzilgan, ishlangan, sayqal berilgan tildir. umumxalq tili kengroq hajmda bo‘lib, u sheva va lahjalar, kasb-hunarga oid so‘zlar, atamalar, jargonlar, ma’lum toifa (biror ijtimoiy guruh) ga oid so‘zlarni ham o‘z ichiga oladi. bu xil tilda nutq erkin bo‘lib, til qoidalariga asoslanilmaydi. faqat muayyan bir hududga xos ayrim belgilarni o‘zida namoyon qilgan til shakli sheva hisoblanadi. bir qancha shevalar yig‘indisi lahja deyiladi. sheva va lahjalar ma’lum bir hududda yashovchi aholining mahalliy so‘zlashuv tilidir (masalan, toshkent shevasi, farg‘ona shevasi kabi). …

4 / 12

oma, dalolatnoma, hisobot kabilar ham shu uslubda yoziladi. bunday uslubdagi hujjatlar qisqa, aniq, barcha uchun tushunarli qilib tuziladi. bu uslubning asosiy belgisi: jumlalarning bir qolipda, bir xil shaklda bo’lishi. bu uslubda ham so’zlar o’z ma'nosida qo’llanadi, ko’pchilikka ma'lum bo’lgan ayrim qisqartma so’zlar ishlatiladi, har bir sohaning o’ziga xos atamalaridan foydalaniladi. rasmiy-idoraviy uslubda ko’pincha darak gaplardan, qaror, buyruq, ko’rsatma kabilarda esa buyruq gaplardan ham foydalaniladi. bu uslubda gap bo’laklarining odatdagi tartibda bo’lishiga rioya qilinadi: o’z lavozimini suiiste'mol qilganligi uchun m.ahmedovga hayfsan e'lon qilinsin. 4. ommabop (publitsistik) uslub tashviqot-targ’ibot ishlarni olib borishda qo’llanadigan uslub, ya'ni matbuot uslubi ommabop uslub hisoblanadi. bu uslubda ijtimoiy-siyosiy so’zlar ko’p qo’llanadi. nutq ta'sirchan bo’lishi uchun ta'sirchan so’z va birikmalardan, maqol va hikmatli so’zlardan ham foydalaniladi. bunday uslubda gap bo’laklari odatdagi tartibda bo’ladi, kesimlar buyruq va xabar maylidagi fe'llar bilan ifodalanadi, darak, his-hayajon va ritorik so’roq gaplardan, yoyiq undalmalardan, takroriy so’z va birikmalardan unumli foydalaniladi: azamat paxtakorlarimiz mo’l …

5 / 12

h – xoslanmaslik belgisiga ko‘ra uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so‘zlarga bo‘linadi. ayrim nutq uslubi doirasidagina qo‘llanadigan so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlar, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlar uslubiy xoslanmagan yoki betaraf so‘zlar deyiladi. tovush, urg‘u, bo‘g‘in, undalma, morfema, omonim, sinonim, uslubiyat kabi qator so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlardir. chunki bu so‘zlar asosan tilshunoslik fani doirasida qo‘llaniladi. osmon, xalq, bayram, o‘quvchi, dars, tushlik, salomatlik, odam kabi so‘zlar barcha nutq uslublari doirasida birdek qo‘llanish imkoniga egaligi sababli uslubiy betaraf so‘zlar qatoriga kiradi. ya’ni, so’zlashuv uslubida ham, kitobiy uslubda ham ishlatiladigan so’zlar uslubiy betaraf so’zlar hisoblanadi: suv, tog’, bola, xat. me’yor tushunchasi. nutq madaniyati to‘g‘risida gap borar ekan, tabiiyki, nutqda so‘zlarning o‘rinli va o‘rinsiz ishlatilishi to‘g‘risida ham bahs boradi. qo‘llangan til birligini to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri deyilganda, albatta, ma’lum bir o‘lchov (mezon) ga asoslanishimiz tayin. mana shu o‘lchov (mezon) tilshunoslikda adabiy til me’yori deb yuritiladi. har bir lahjaning, so‘zlashuv tilining, adabiy tilning o‘z me’yorlari bo‘lganidek, nutqning …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy nutq va uning uslublari"

adabiy nutq va uning uslublari. reja: 1. so’zlashuv uslubi. 2. ilmiy uslub. 3. rasmiy-idoraviy uslub. 4. ommabop (publitsistik) uslub. 5. badiiy uslub. tayanch so’z va iboralar: (key words) uslub, uslubshunoslik, vazifaviy uslubshunoslik, yo’nalishlar, tasnifdagi omillar, lingvistik, ekstralingvistik, vazifaviy uslublar turlari, rasmiy, ommabop, ilmiy, badiiy, so’zlashuv. rasmiy: davlat-ma’muriy, huquqiy muassasalar, diplomatik munosabatlar, ish yuritish hujjatlari, aniqlik, soddalik, qolip, o’ziga xos atamalar, ot turkumiga oid so’zlar, majhul nisbat, shart mayli, faol fe’llar. ilmiy: fan sohasi, ilmiy tafakkur, dalil, fakt, janr xususiyatlari, monografiya, risola, darslik, qo’llanma, dastur, ma’ruza, taqriz, referat, aniqlik, atamalarning qo’llanilishi, obyektivlik, mantiqiy izchillik, q...

This file contains 12 pages in DOCX format (54.7 KB). To download "adabiy nutq va uning uslublari", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy nutq va uning uslublari DOCX 12 pages Free download Telegram