o`zbekiston tuproqlari

DOCX 13 стр. 1,9 МБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,9 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

узбекистон тупроклари mavzu: o`zbekiston tuproqlari. reja: 1. o`zbekiston tuproqlarining xilma – xilligi 2. tuproq turlari 3. buz tuproqlar 4. jigarrang tuproqlar o`zbekiston tabiat unsurlari xususiyatlarining uning hamma qismida bir xil bo`lmasligi — relefning murakkabligi, tor jinslarining kelib chiqishi va litologik tuzilishining hamda gidrologik sharoitining xilma-xilligi, arid tipli kontinental iqlim va o`simliklarning mavjudligi har xil tuproq turlarining vujudga kelishiga sababchi bo`lgan. o`zbekiston tekislik qismi bilan tog`li qismi orasida xam tabiiy unsurlarning farqi juda katta. shu sababli tekislik (qismida tuproqning zonallik xususiyati mavjud bo`lib, cho`lga xos tuproq turlari shakllansa, aksincha tog`li qismida balandlik mintaqalanish vujudga kelgan. jumhuriyatimiz tekislik (qismida ham .qoldik tog`lar, balandliklar, vodiylar, botiqlar mavjud bo`lib, ularda tuproq hosil bo`lish jarayoni bir-biridan farq qiladi. buning ustiga yilning ko`p qismi issiq, quruq va seroftob bo`lganligidan tuproq xosil bo`lish jarayoni sust bo`ladi. yoz qurg`oqchil, harorat yuqori bo`lganligidan mumkin bo`lgan bug`lanish yog`inga nisbatan 15—20 martagacha ortiq bo`lib, tuproq tarkibida har xil tuzlar to`planib, tuproq …

2 / 13

g`oqchil bo`lib, uzoq davom etishligi) noqulayligi tufayli o`simliklarning nihoyatda siyrak o`sishidir. o`zbekiston hududida yana sug`oriladigan joylarda madaniy sug`oriladigan tuproqlari turi vujudga kelgan. chunki kishilar ming yillab tuproqni sug`orib, xar xil o`g`itlar solib, ishlov berib tabiiy xususiyatlarini o`zgartirib yuborgan. bunday tuproq turlariga voha o`tloq, voha botqoq, voxa bo`z kabi tuproqlar kiradi. o`zbekistonning tekislikcho`l qismidagi tuproqlarning o`ziga xos tomonlari shundaki, chirindi miqdori kam bo`lishidan tashkari yuqori karbonatli, sho`rlashgan va ba`zi yyerlarida sho`rxoklar; mavjud. jumhuriyat cho`l qismi tuprog`ining 40% sur-qo`ng`ir tusli tuproqqa, 36% qumlarga, 5,4% takirli tuproqqa, 3,18% qumli cho`l tuproqqa, 3,8% sho`rxokka, 0,5% taqirlarga to`g`ri keladi. demak, o`zbekistonning cho`l qismida eng ko`p tarqalgan tuproq bu sur ko`ng`ir tuproq turidir. bu tuproq turi jumhuriyat yyer fondining 25—30% ni ishg`ol qilib, asosan bo`r, paleogen, neogen davrlarining qumtosh, gil, mergel, oxaktosh va qadimiy prolyuvial, ellyuvial yotqiziqlarda tashkil topgan. sur-qo`ng`ir tuproqlar ustyurt platosi, qizilqumdagi qoldiq tog` etaklari va balandliklari, qarshi, malik cho`llaridagi qoldiq tog` etaklarida joylashgan. …

3 / 13

udining ko`pgina qismida qum va qumli cho`l tuproqlari joylashgan. bunday joylar qatoriga qizilqum, amudaryo, qashqadaryo va zarafshon daryolarining qadimiy deltalari, surxondaryoning quyi qismi (xovdor, bobotog` etaklari), qisman markaziy farg`ona kiradi. jumhuriyatimizning cho`l, qismidagi qadimgi allyuvial tekisliklarida, ustyurt platosining janubiy qismida, amudaryo va zarafshon daryolarining quyi qismidagi qadimiy deltala, rida, qarshi cho`lining janubi-g`arbiy qismlarida taqirlar va taqirli tuproqlar uchraydi. taqir va taqirli tuproqlar egallagan maydon jumhuriyat yyer fondining 4,0% ni ishg`ol qiladi. taqirli tuproq turlari cho`l zonasidagi qadimiy quruq deltalarda, daryo qayirlarida va marta qumlar orasida, tog` oldi tekisliklarida uchraydi. taqirli tuproq turi tarkibida chirindi, kam (0,5—0,8%), chirindi saqlovchi qatlam yupqa (10—12 sm) va karbonatlidir. taqirlar asosan allyuvial va prolyuvial yotqiziqlardan tashkil topgan, tarkibida gilli jinslar ko`p bo`lgan joylarda uchraydi. taqirlar yuzasi qattiq bo`lib, yorilib ketgan. chunki taqirlar yuzasi bahorda yog`in suvlari bilan to`lib, yozda ular bug`lanib ketib, qurib qotib, yorilib-yorilib ketadi va hatto ustida ot yursada izi tushmaydi, chirindi miqdori …

4 / 13

loq tuproqqa aylantirilgan. o`zbekiston hududining cho`l qismidagi botiqlarda, qadimiy ko`llar o`rnida, yyer osti suvi yuza (1 m.) bo`lgan joylarda esa botkoq o`tloq tuproqlar uchraydi. bu turi jumhuriyat yyer fondining 0,15% ni tashkil qiladi. jumhuriyatimizning daryo vodiylarida, deltalarida, kichik berk botiqlarda, tog` oldi qiya tekisliklarda, qoldiq platolar va tog`lar orasidagi botiqlarda, qisman esa bo`z tuproq mintaqasining quyi qismlarida sho`rxoklar uchraydi. sho`rxoklar o`zbekiston yyer fondining 2,83% ni ishrg`ol qiladi. sho`rxoklar grunt suvlari yyer yuzasiga yaqin (0—3 m) xamda yog`inga nisbatan mumkin bo`lgan bug`lanish bir necha hissa ko`p joylarda vujudga keladi. chunki grunt suvi yyer betiga yaqin bo`lgan joylarda bug`lanish tufayli suv bug`ga aylanib ketib, tuzlar esa tuproq yuzasida to`planaveradi, natijada sho`rxoklar vujudga keladi. sho`rxok tuproqlar tarkibida suvda tez eriydigan xlorli, sulfatli va natriyli tuzlar ko`p bo`lib, uning kimyoviy xususiyatini yomonlashtiradi. tuproqlar tarkibida tuzlar miqdori 3% dan oshsa, sho`rxoklar vujudga keladi, oqibatda tuproq yuzasi oppoq va yupqa tuz katlami bilan qoplanadi. sho`rxoklarda chirindi …

5 / 13

tuproqlar tarkibida chirindi miqdori 1— 1,3% ni tashkil etadi. lekin o`tloq-voha tuproqlari ming yillab sug`orlib, ishlov berilib, har xil o`g`itlar solinishi natijasida o`zining tabiiy xususiyatlarini o`zgartirib, madaniy voha tuprog`iga aylangan. shu sababli madaniylashgan (agroqatlam) qatlam 2—3 metrga yyetadi. bu agrar qatlam orasida xar xil sopol idishlar qoldig`i, g`isht, ko`mir, suyak va boshka qoldiklar uchraydi. o`tloq-voxa tuprog`i ba`zi joylarda noto`g`ri agrotexnik usullarni qo`llanishi tufayli sho`rlashgan, binobarin, ulardan yuqori xosil olish uchun sho`rini yuvib turish kerak. o`zbekiston tog`li qismida relefning balandlashuvi tufayli havo harorati pasaya boradi, aksincha, yog`in miqdori ortadi, oqibatda, cho`lga xos o`simlik turlari o`zgarib, o`z o`rnini har-xil o`tlarga, buta va o`rmonlarga, tog`larning yuqori kismida esa o`tloqlarga bo`shatib beradi. binobarin, landshaftning balandlik mintaqalanishi vujudga kelib, uning bir unsuri hisoblangan tuproq turlari xam yuqoriga ko`tarilgan sari o`zgarib, uchta mintaqasini hosil qiladi: bo`z tuproqli adir mintaqasi:tog`-jigar rang va qo`ng`ir tog`o`rmon mintaqasi va och tusli ko`ng`ir o`tloq baland tog` (yaylov) mintaqasi. o`zbekistonning adir, qismida …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`zbekiston tuproqlari"

узбекистон тупроклари mavzu: o`zbekiston tuproqlari. reja: 1. o`zbekiston tuproqlarining xilma – xilligi 2. tuproq turlari 3. buz tuproqlar 4. jigarrang tuproqlar o`zbekiston tabiat unsurlari xususiyatlarining uning hamma qismida bir xil bo`lmasligi — relefning murakkabligi, tor jinslarining kelib chiqishi va litologik tuzilishining hamda gidrologik sharoitining xilma-xilligi, arid tipli kontinental iqlim va o`simliklarning mavjudligi har xil tuproq turlarining vujudga kelishiga sababchi bo`lgan. o`zbekiston tekislik qismi bilan tog`li qismi orasida xam tabiiy unsurlarning farqi juda katta. shu sababli tekislik (qismida tuproqning zonallik xususiyati mavjud bo`lib, cho`lga xos tuproq turlari shakllansa, aksincha tog`li qismida balandlik mintaqalanish vujudga kelgan. jumhuriyatimiz tekislik...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (1,9 МБ). Чтобы скачать "o`zbekiston tuproqlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`zbekiston tuproqlari DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram