tilning ijtimoiy ahamiyati

DOCX 11 pages 28.1 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.1 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: leksema va so’z munosabati reja: 1. fon va fonema 1. bo`g`in, uning turlari 1. leksema va so`z til ko‘p qirrali murakkab hodisa. tilning bu xususiyati olimlar tomonidan unga berilgan turlicha ta’riflarda ham ko‘zga tashlanadi: "til tafakkurni ifoda qiluvchi ishoralar majmuidir"(f.de sossyur). "til - odam ongining ishtirokisiz, uning tashqi dunyoga nisbatan bo‘lgan mexanik harakatidir» (l.blumfild). "til fikrni ifoda qilishga mo‘ljallangan, talaffuz qilinadigan, chegaralangan tovushlar majmuidir" (b.grosse). ushbu fikrlar, garchi bir-birini to‘ldirsa ham, ularning birortasi tilning to‘liq ta’rifi bo‘la olmaydi, chunki ular tilning ijtimoiy mohiyatini ochib berolmaydi. shuni ham aytib o‘tish zarurki, til ijtimoiy jihatdan shunchaki aloqa vositasi bo‘libgina qolmay, o‘ziga xos xususiyatlarga ham ega. til haqiqatan ham ishoralar tizimi, biroq u nihoyatda keng qamrovli bo‘lib, barcha ishoralar o‘rnida qo‘llana oladi. tilni inson o‘z faoliyatining barcha sohalarida bemalol ishlata oladi. tilning ham og‘zaki (tovush tili sifatida), ham yozma (yozma nutq) shakllarga egaligi tilning ishlatilish ko‘lamini nihoyatda kengaytirib yuborgan. boshqa aloqa vositalarining …

2 / 11

n. uzoq vaqtlargacha ba’zi olimlar tilni hayvon, o‘simlik kabi tabiatdagi tirik (tabiiy) organizm deb tushunganlar. ularning fikricha, til tirik organizm singari, tabiat qonunlariga itoat qilgan holda tug‘iladi, o‘sadi va taraqqiy qiladi, so‘ng eskirib, o‘ladi. tilni bunday tushunish ayniqsa xix asrning o`rtalarida, tabiiy fanlarning, ayniqsa, darvinizmning muvaffaqiyatlari inson va unga xos xususiyatlrni o`rganuvchi ko`p sonli kishilarni o`ziga jalb qilgan paytda avj oldi. insonning tabiiy-biologik xususiyatlari kishilik jamiyatidan tashqari, jamiyatga bog‘liq bo‘lmagan holda, masalan, yangi tug‘ilgan go‘dak hayotining takomili (nafas olishi, ko‘rishi, ovqat yeyishi, asta-sekin yurib ketishi va hokazolar) tabiat qonunlariga muvofiq holda taraqqiy etaveradi, o‘saveradi. ammo insonlarning so‘zlashi, fikrlay bilishi uchun jamiyat, kishilik jamiyatinng bo‘lishi shart. shuni e’tirof etish zarurki, kishining tabiiy-biologik xususiyatlari nasldan naslga o‘tishi mumkin, biroq bolaning tili - so‘zlash xususiyati nasldan naslga o‘tmaydi, o‘zbeklar orasida yashagan boshqa millat vakillari o‘zbeklardek yashashi, o‘zbek tilida so‘zlashi mumkin, biroq uning yuz ko‘rinishi o‘zbeklarnikiga o‘xshamasligi aniq. ko‘rinadiki, til tabiiy-biologik hodisa bo‘lmay, kishilik …

3 / 11

i. til – inson hayotidagi buyuk jumboqlardan biridir. nima uchun insonlar yer yuzidagi boshqa jonli mavjudotlardan farqli o`laroқ, til vositasida muloqot qila oladi? til qanday paydo bo`lgan? evolyutsionistlar ko`p yillar davomida ushbu masalaning yechimini topishga urinib kelsalarda, maqbul javob topolmadilar, ammo qator farazlar (gipotezalar)ni ilgari surdilar. bugun biz ulardan ayrimlarini ko`rib chiqamiz. ba'zi evolyutsionistlar tilni ibtidoiy odamlarning tovush va imo-ishoralaridan paydo bo`lgan deya ta'kidlasa, boshqalari tilni inson o`z ongi va taqlid qilish qobiliyati tufayli “kashf qildi” deydilar. shunga o`xshash qator ta'limotlar mavjudligiga qaramay, tilning paydo bo`lishi to`g`risidagi yagona mantiqiy model - tilning xudo tomonidan yaratilganligini tasdiqlovchi kreatsion (ilohiy) faraz bo`lib qolaverdi. inson tili: u hayvonlarning oddiy tovushlaridan paydo bo`lganmi yoki xudo tomonidan insonga in'om qilinganmi? olimlar, tilshunoslar va faylasuflar ushbu savol ustida darvinning evolyutsion nazariyasi (1859 y.) paydo bo`lgandan beri bosh qotirmoqdalar. tilning paydo bo`lishi tўg`risida qator farazlar (gipotezalar) mavjud bo`lib, ularning birortasi ham asoslanmagan, zero ushbu hodisaning uzoq o`tmishda …

4 / 11

, hukmlar, xulosalar shaklida ifodalanadi (qarang ong). t. til va nutq bilan chambarchas bogʻliq ravishda namoyon boʻladi. fikrlash faoliyati nutq shaklida namoyon boʻladi. nutq aloqasi jarayonida insonning hissiy mushohada doirasi kengayib qolmay, orttirilgan tajriba boshqa kishilarga ham beriladi. inson oʻzining t.i, nutqi hamda ongli xatti-harakati bilan boshqa mavjudotlardan ajralib turadi. u fikr yuritish faoliyatida oʻzida aks ettirgan, idrok qilgan, tasavvur etgan narsa va hodisalarning haqiqiyligini aniqlaydi, hosil qilingan hukmlar, tushunchalar, xulosalar chin yoki chin emasligini belgilab oladi. inson t.i orqali voqelikni umumlashtirib, bevosita (bilvosita) aks ettiradi, narsa va hodisalar oʻrtasidagi eng muhim bogʻlanishlar, munosabatlar, xususiyatlarni anglab yetadi. binobarin, inson muayyan qonun, qonuniyat va qoidalarga asoslangan holda ijtimoiy voqea va hodisalarning vujudga kelishi, rivojlanishi hamda oqibatini oldindan koʻrish imkoniyatiga ega. t. koʻpgina fan sohalari (falsafa, mantiq, jamiyatshunoslik, ped., fiziologiya, kibernetika, biol.)ning tadqiqot obʼyekti hisoblanadi. psixologiyada t. voqelikni umumlashtirish darajasiga, muammoni yechish vositasi xususiyatiga, holatlarning inson uchun yangiligi, shaxsning faollik koʻrsatish darajasiga …

5 / 11

kishi umri davomida) bilishga oid tarixiy jihatlarini ham oʻrganadi. hozirgi zamon fanining juda koʻp murakkab masalalari t.dagi mantiqiy jarayonlarni yanada chuqurroq oʻrganishni taqozo etmoqda. fon va fonema fonema (yun. phonema — tovush) — til tovush qurilishining maʼnoli birliklar — morfemalarth tanib olish va farklash uchun xizmat qiladigan birligi; oʻz navbatida, morfemalarning eng kichik tarkibiy kismi sifatida soʻzlarni ham oʻzaro ajratadi va farklaydi. u faqat soʻz va morfemalar tarkibidagina muayyan maʼnoga, maʼno farqlash xususiyatiga ega boʻladi. mac, oʻzbek tilida k f.si yaqin til orqa, portlovchi jarangsiz undosh tovush boʻlib, chuqur til orqa, sirgʻaluvchi, jarangli gʻ, lablab, portlovchi jarangli b f.laridan farklanadi. f. qandaydir eng sodda element emas, chunki bir paytning oʻzida mavjud boʻladigan belgilardan iboratdir. f.ning belgilari farklovchi (differensial) va farqlamaydigan (integral) turlarga boʻlinadi. farklovchi belgilariga koʻra, f.lar oppozitsiyalar (zidlanishlar) hosil qiladi. f.lar farqlanadigan pozitsiya, yaʼni uni oʻz artikulyatsiyasi bilan aniq talqin etish uchun qulay sharoit kuchli pozitsiya, f. farqlanmaydigan, boshqa …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilning ijtimoiy ahamiyati"

mavzu: leksema va so’z munosabati reja: 1. fon va fonema 1. bo`g`in, uning turlari 1. leksema va so`z til ko‘p qirrali murakkab hodisa. tilning bu xususiyati olimlar tomonidan unga berilgan turlicha ta’riflarda ham ko‘zga tashlanadi: "til tafakkurni ifoda qiluvchi ishoralar majmuidir"(f.de sossyur). "til - odam ongining ishtirokisiz, uning tashqi dunyoga nisbatan bo‘lgan mexanik harakatidir» (l.blumfild). "til fikrni ifoda qilishga mo‘ljallangan, talaffuz qilinadigan, chegaralangan tovushlar majmuidir" (b.grosse). ushbu fikrlar, garchi bir-birini to‘ldirsa ham, ularning birortasi tilning to‘liq ta’rifi bo‘la olmaydi, chunki ular tilning ijtimoiy mohiyatini ochib berolmaydi. shuni ham aytib o‘tish zarurki, til ijtimoiy jihatdan shunchaki aloqa vositasi bo‘libgina qolmay, o‘ziga xos xususiya...

This file contains 11 pages in DOCX format (28.1 KB). To download "tilning ijtimoiy ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning ijtimoiy ahamiyati DOCX 11 pages Free download Telegram