dnk transkripsiyasi

DOC 30 pages 1.7 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

dnk transkripsiyasi dnk-replikatsiyasida rnkning sintezlanishiga transkripsiya deb ataladi. rnkning nukleotidi dnkdagi bitta zanjirning dezoksiribonukleotid qatoriga komplementar bo’ladi. juft zanjirli dnk molekulasining bittasida rnkning transkripsiyasi ketadi. mazkur zanjirni kodlovchi deb, ikkinchisini esa kodlamaydigan genlar deb ataladi. transkripsiya birliklarni operon (prokariotlarda) yoki transkripton (eukariotilarda) qismlari bo’lib, aynan shu bo’limlarda yana regulyator va strukturali vazifasini bajaruvchi nukleotidlar ham joylashadi. promotor deyilganda transkripsiyaning initsiatsiyasida rnk-polimeraza fermentining dnkga bog’lanadigan joyi hisoblanadi. jumladan, e.colining 4x8·106 darajali nukleotidlarga ikki ming promotor to’g’ri keladi. gen-operator (eukariotlarda faollanadigan bo’lim) deb ataluvchi qismlarga regulyatorli oqsillar – repressorlar bog’lanadigan dnkning bo’lagidir. strukturali genlar o’z ichiga ma’noli qismlar – ekzonlarni va ma’nosiz bo’limlar – intronlarni qamraydi. terminator dnkning shunday nukleotid qatoriki, transkripsiyani to’xtatadigan bo’lim hisoblanadi. transkripsiyaning boshlanishi uchun rnk-polimeraza dnk molekulasidagi promotorni topib u bilan bog’langandan so’ng, mazkur jarayon boshlanadi. prokariot va eukariotlardagi promotorlarning funksional nukleotid qatorlari aniqlangan. bakteriyalardagi promotorda ikkita nukleotid bloki funksional vazifani bajaradi. birinchisini pribanov (tataat nukleotid qatorli) bloki …

2 / 30

rligi ularning nukleotid qatoriga va dnk bilan bog’lanuvchi regulyatorli oqsillarga bog’liq. rnk sintezining terminatsiyasi dnk molekulasidagi uzun at-qatorli nukleotidlar belgilaydi. ularni dnkdagi terminator yoki stop–belgisi deyiladi. prokariotlarda r–omilli oqsillar terminatsiyada rnk molekulasini dnk – matritsasidan ajratadi. transkripsiya omillari quyidagicha: 1. dnk-matritsa (qolip) bo’lishi kerak. dnk-matritsa uchun dnk o’zi qisman denaturatsiyaga uchragan, qo’sh zanjir bo’lmagan holda bo’lishi lozim. transkripsiya replikatsiyadan farqli o’laroq, dnkning fragmentlarida sodir bo’ladi. 2. substratlar zarur. ular to’rt xil ribonukleozidtrifosfatlar (atf, gtf, stf, utf) bo’lib, makroerg bog’larning uzilish hisobiga transkripsiya amalga oshadi. transkripsiya jarayoni dnkga bog’liq rnk-polimeraza fermenti ishtirokida sodir bo’ladi. rnkning sintezlanishi uchun ikki zanjirli dnk yechilib, uning bitta makromolekulasida qisqa masofali transkripsiyani boshlovchi “pufakcha” shakllanadi. prokariotlarda transkripsiya dnkning taxminan 17 juft nukleotidlar masofasidagi qismida sodir bo’ladi. dnk molekulasi qo’sh zanjirli bo’lganligi uchun transkripsiyani amalga oshiruvchi “pufakcha” harakatining oldingi qismida musbatli supero’ram orqasida esa manfiylik supero’ramlar hosil bo’ladi. 35-rasm. prokariotlardagi transkripsiya (d.neison bo’yicha) 35-rasm. transkripsiya jarayonida dnk …

3 / 30

a bitta beta-shtrix zanjirlar va sigma – molekulalarni tutadi. hammasi bo’lib besh xil subbirliklardan tashkil topgan. xoloferment rnk-polimeraza bakteriya operonining promotor qismini topib, transkripsiyadagi initsiatsiyani boshlashda bevosita uning subbirliklari ishtirok etadi. eukariot hujayralarda uch xil yadroviy rnk-polimeraza-i, -ii, -iii turlari tadqiq qilingan. rnk-polimeraza-i yadrochada bo’lib r-rnkni sintezida, rnk- polimeraza-ii i-rnk hosil bo’lishida, rnk-polimeraza-iii esa t-rnk va 5s-rrnk biosintezini amalga oshiradi. rnkning sintezi uch bosqichdan (initsiatsiya, elongatsiya va terminatsiya) iborat. rnk transkripsiyasining initsiatsiyasi rnk-polimerazaning sigma subbirligi orqali dnkdagi promotor qismini topib, u bilan bog’lanadi. dnk molekulasida sintezlanayotgan rnkning nukleotid qatori taxminan sakkiztaga yetganda fermentdagi sigma subbirlik xolofermentdan ajralib, navbatdagi rnk-polimeraza bilan bog’lanadi. yangi sintezlanayotgan rnk molekulasining oxiri 5'- va 3'- tomonlari bilan yakunlanadi. transkripsiyaning initsiatsiyasida fermentning dnkdagi promotorni topa bilishi katta ahamiyat kasb etadi. chunki promotor rnk sintezi uchun dnkning matritsa bo’ladigan joyi aniqlanadi. rnk-polimeraza dnkdagi 5'- tatatt - 3'- bo’lgan qismni pribanov boksi deb atalib, xuddi shu joydan promotor boshlanadi. …

4 / 30

nish” xususiyati bo’lganligi uchun, mazkur xatolikning biologik ahamiyati jiddiy bo’lmaydi. rnk molekulasining elongatsiyasi rnk-polimeraza fermentining dnk matritsadagi terminirlovchi nukleotid qatoriga borguncha davom etadi. xuddi joyda rnk molekulasining uzayishi to’xtab, transkript va rnk-polimeraza dnk-matritsadan ajraladi. terminatsiya jarayonida vodorod bog’lari bilan bog’langan vaqtinchalik juftlik -dnk-rnk gibridlar bir-birlaridan ajraladilar. dnk molekulasidagi transkripsiyani to’xtatuvchi zanjirni terminator deyiladi. u yer o’ziga xos nukleotid qatorini tutib-stop-belgilovchi joy deb nomlangan. prokariot terminatorlarida qo’sh zanjirli palindrom deb ataluvchi qismlar mavjud. palindromli nukleotid qatorlari ikkita qarama-qarshi tomonli nukleotidlar bir xil joylashadi. 5' – ggtatsts – 3' 3' – tstsatgg – 5' shunday qaytariladigan nukleotidlar qatori rnk sintezida “shpilkalarni” yoki dnkda esa o’zaro kesishgan ikki chiziqdan iborat – xochlarning shakllanishiga sababchi bo’ladi. bunday shpilkalar terminatorlik vazifasini o’tab, ular tarkibida g-s juftlari ko’p uchraydi. dnk molekulasidagi promotordan terminatorgacha bo’lgan masofani transkriptonlar deb ataladi. ta’kidlash lozimki, dnk molekulasining hammasi transkripsiyada ishtirok etmay, balki, ma’lum qismlari qatnashadi. informatsion rnkning transkripsiyasi boshqa rnklarning sintezidan …

5 / 30

jarayonida bitta emas, bir nechta rnk-polimeraza fermentlari ishtirok etadi. ular dnk molekulasi bo’ylab ketma-ket harakat qiladilar. mazkur fermentlar orasidagi masofa taxminan 300-500 nukleotid qatoriga teng. shu sababdan transkripsiya konveyr asosida ishlab, bir vaqtda bir nechta xil to’liq shakllanmagan rnklar (pre-rnk) hosil bo’ladi. eukariot organizmlarda transkripsiya jarayoni to’liq shakllanmagan i-rnk, r-rnk va t-rnklarni sintezlaydi. shakllanmagan (pre-i-rnk) rnkning uzunligi shakllangan i-rnkga nisbatan bir necha marta ko’p bo’ladi. bunday to’liq bo’lmagan rnkning molekula tarkibi besh-o’ntadan 20 mingga yaqin nukleotid bo’lib, bunday zanjirlar variabellik xususiyatiga ega bo’ladi. mazkur molekulalarning tarkibida har xil transkriptlar, jumladan, speyserlar-kodlanishda qatnashmaydigan nukleotid qatorlari bo’lib, ular strukturali va regulyatorlik vazifalarini o’taydilar. shakllanmagan rnkning kodlovchi qismlari kodlamaydigan – intronlari bilan bog’lanib, ular o’zlariga xos “shpilka”larni tashkil qiladi (35-rasm). to’liq bo’lmagan transkriptlarning 5'- tomonida “kep” – (qalpoqcha) va 3' – oxirida esa poli a-fragmentlari bo’lmaydi. aksariyat, hamma eukariotli pre-i-rnklar to’liq shakllanganda bir molekula bo’lib, faqat bitta polipeptid zanjirni sintezi haqida axborot saqlaydi. …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dnk transkripsiyasi"

dnk transkripsiyasi dnk-replikatsiyasida rnkning sintezlanishiga transkripsiya deb ataladi. rnkning nukleotidi dnkdagi bitta zanjirning dezoksiribonukleotid qatoriga komplementar bo’ladi. juft zanjirli dnk molekulasining bittasida rnkning transkripsiyasi ketadi. mazkur zanjirni kodlovchi deb, ikkinchisini esa kodlamaydigan genlar deb ataladi. transkripsiya birliklarni operon (prokariotlarda) yoki transkripton (eukariotilarda) qismlari bo’lib, aynan shu bo’limlarda yana regulyator va strukturali vazifasini bajaruvchi nukleotidlar ham joylashadi. promotor deyilganda transkripsiyaning initsiatsiyasida rnk-polimeraza fermentining dnkga bog’lanadigan joyi hisoblanadi. jumladan, e.colining 4x8·106 darajali nukleotidlarga ikki ming promotor to’g’ri keladi. gen-operator (eukariotlarda faollanadiga...

This file contains 30 pages in DOC format (1.7 MB). To download "dnk transkripsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: dnk transkripsiyasi DOC 30 pages Free download Telegram