davlat va huquqning kelib chiqishi

DOC 16 pages 135.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 135.5 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

2-mavzu. davlat va huquqning kelib chiqishi mavzuning asosiy yo‘nalishlari: 1. jamiyat tushunchasi. 2. jamiyat mavjud bo‘lishi shakllarining xilma-xilligi. 3. jamiyat rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar. 4. davlatgacha bo‘lgan jamiyatlarda ijtimoiy normalar va ijtimoiy hokimiyat. 5. davlat – jamiyat mavjud bo‘lishining bir shakli sifatida. 6. davlat va huquqning vujudga kelishi to‘g‘risidagi nazariyalar. 7. o‘zbekiston respublikasining konstitutsiyasida jamiyat, davlat va huquq masalalari. 2.1. jamiyat tushunchasi davlat va huquq hodisalari jamiyat taraqqiyotining muayyan bosqichidagi mahsuli hisoblanadi. davlat va huquq jamiyat ichida yuzaga keladi va rivojlanadi. shu bois davlat va huquq hodisalarini o‘rganishda jamiyat va uning rivojlanish bosqichlari, turli hududlarda namoyon bo‘lish shakllari, uning rivojiga ta’sir qiluvchi omillar, jamiyat siyosiy tizimi bilan bog‘liq masalalarni o‘rganish muhim ahamiyatga ega. jamiyat so‘zining lug‘aviy ma’nosini tahlil qiladigan bo‘lsak, u “jam bo‘lish”, “uyushish” kabi tushunchalarni anglatadi. o‘z navbatida, jamiyat tushunchasiga tor va keng ma’noda yondashish mumkin. tor ma’noda jamiyat – bu kishilarning ma’lum bir maqsad yo‘lida birlashgan uyushmasidir. masalan, …

2 / 16

tartibga solish (ijtimoiy normalar)ning muayyan tizimi xos ekanligini aytib o‘tish mumkin. jamiyatda, avvalambor, biologik qonunlar emas, balki ijtimoiy qonunlar harakatda bo‘ladi . aytish lozimki, jamiyatning o‘zi individlarning oddiy majmuasi emas. jamiyat – bu moddiy ne’matlarni ishlab chiqarish, ayirboshlash, taqsimlash va iste’mol qilish bilan bog‘liq kishilar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar va munosabatlarning mahsuli, murakkab ijtimoiy tizimdir. jamiyatga ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va ma’naviy munosabatlar mahsuli sifatida qarash quyidagilarni tushunishga yordam beradi: birinchidan, unga tarixiy-huquqiy nuqtai nazardan yondashish turli xil ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyalarni ajratib ko‘rsatishga; ikkinchidan, ijtimoiy hayotning o‘ziga xos (iqtisodiy, siyosiy, ma’naviy) tomonlarini aniqlashga; uchinchidan, ijtimoiy munosabat sub’ektlari (shaxs, oila, millat, davlat va boshqalar)ni aniq ifodalashga. jamiyatning muhim jihati shundan iboratki, u insonlarning o‘zaro aloqalar tizimini ifodalaydi. inson jamiyat bilan o‘zaro aloqada bo‘la turib rivojlanadi, o‘zining ijtimoiy mohiyatiga ega bo‘lgan xususiyatlarini rivojlantiradi (kengaytiradi, o‘stiradi) hamda jamiyat taraqqiyotiga ta’sir ko‘rsatadi. 2.2. jamiyat mavjud bo‘lishi shakllarining xilma-xilligi ijtimoiy va siyosiy institutlar ob’ektiv zaruriyatdan kelib chiqqan holda biologik, …

3 / 16

nchalik umumiy til, urf-odat kabi birlik asosida millat kelib chiqqan. siyosiy institutlarning eng dastlabkisi davlat hisoblanadi. davlat bilan bir vaqtda huquq ham yuzaga kelgan. jamiyat taraqqiyoti natijasida davlat bilan birga nodavlat tashkilotlar: kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar, turli-tuman ijtimoiy birlashmalar shakllanib borgan. kishilik jamiyatining ajralmas qismi va muhim elementi ijtimoiy hokimiyat hisoblanadi. hokimiyat jamiyatga hayot baxsh etib turuvchi, tizimga solib turuvchi elementdir. hokimiyat – bu ikki yoki undan ko‘p sub’ektlar o‘rtasida buysunuvga asoslangan munosabatlar tizimidir. hokimiyat jamiyatda shakllangani bois ijtimoiy hokimiyat deb ham yuritiladi. ijtimoiy hokimiyatning sub’ektlari sifatida oilada ota hokimiyati, urug‘da oqsoqol, qabilada sardorlar hokimiyati haqida aytib o‘tish mumkin. jamiyat shaxslarsiz mavjud bo‘lishi mumkin emas. kishilar jamiyatning tuzilishida va uning rivojlanishida asosiy rol o‘ynaydi. jamiyat kishilarning bir-birlari bilan jamoa sifatida yashashga bo‘lgan tabiiy ehtiyojlari asosida yuzaga kelgan. jamiyat o‘zining vujudga kelgandan boshlab bugungi kunga qadar rivojlanishida murakkab, turli shakllar va tarixiy bosqichlardan o‘tgan. uning etuklik darajasi, ichki tuzilishi (ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy …

4 / 16

ni birlashtirgan. 2.3. jamiyat rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar ishlab chiqarish kuchlarining rivoji, mulkiy va ijtimoiy tengsizlik, shubhasiz, ibtidoiy jamoa tuzumining inqirozi va urug‘-qabilachilik hokimiyatining davlatga aylanishida birinchi darajali ahamiyatga ega bo‘lgan. biroq davlatning vujudga kelish sabablari va shart-sharoitlari faqat shu omillar bilangina cheklanmaydi. urug‘chilik jamoasining alohida oilalarga bo‘linib ketishi, aholining hududiy joylashuvga o‘ta borishi, urushlarning tez-tez sodir bo‘lib turishi, qabilalar harbiy tashkilotlarining kuchayishi, din ta’sirini ham ular qatoriga kiritish lozim. jamiyat doimo rivojlanishda bo‘ladigan tizimdir. jamiyatning rivojlanishiga bir qancha omillar ta’sir qiladi. adabiyotlarda ushbu omillarni sub’ektiv va ob’ektivga ajratish keng tarqalgan. ob’ektiv omillar kishilarning ongli faoliyati va irodasiga bevosita bog‘liq bo‘lmaydi, sub’ektiv omillar esa kishilar va turli ijtimoiy guruhlarning irodasi, manfaat va qiziqishlaridan kelib chiqadi. ob’ektiv omillarsifatidatabiatni, undakechadiganjarayonlarni, aholiningqaysihududdayokiiqlimsharoitidayashashliginiko‘rsatibo‘tishmumkin. ilkjamiyatlarvatsivilizatsiyalaryiriksuvhavzalaribo‘yidayuzagakelgan (misr, kattaxorazmvaboshqalar), shuningdek dehqonchilikvachorvachilikningrivojlanishihamaynanhududiyvaiqlimomilibilanbevositabog‘liq. shu bilanbirga, tabiiyomillarjamiyathayotidatexnologikjarayonlarnihamyuzagakelishigasababbo‘ladi. tabiatresurslaridanfoydalanishningmurakkabligivatabiiymuhitningo‘zgaribborishi,o‘znavbatida,xo‘jalikyuritishningyangishakllariniyuzagakelishigavamadaniyatningyuksalishigaolibkelgan. ko‘pchilikolimlarayrimxalqlardadavlatningkelibchiqishiniommaviytarzdasuvinshootlarinibarpoetishbilanbog‘laganholdaizohlaydi. sub’ektivomillarsifatidaxalq, ijtimoiyguruhlarvatarixiyshaxslarningonglifaoliyatiniko‘rsatibo‘tishmumkin. muayyanbirsiyosiy partiya vakuchlarninghokimiyattepasigakelishimamlakatningijtimoiy-iqtisodiyvasiyosiyjihatdanrivojlanishigay

5 / 16

okitanazzulgauchrashigasababbo‘ladi. masalan, fashistlarninggermaniyadahokimiyattepasigakelishinafaqatushbumamlakat, balki dunyohamjamiyatiuchunhamjudakatta talafotlarnikeltiribchiqardi. aksincha, progressivkuchlarninghokimiyattepasigakelishijamiyatningrivojlanishidamuhimomilbo‘libxizmat qiladi. o‘znavbatida,muayyanshaxslarhamjamiyatningtanazzulida,hamrivojlanishidamuhim rol o‘ynashimumkin. masalan, yuliy sezar, amir temur, zahiriddinmuhammadbobur, napoleon vaboshqalarningfaoliyatinafaqato‘zmamlakatlariga, balki dunyomiqyosidahamtarixningkeyingirivojlanishigata’siro‘tkazgan. shuningdek, kengxalqommasihamjamiyatrivojidamuhim rol o‘ynashimumkin. turli xil qo‘zg‘olonlar, xalqningboshqako‘rinishdagichiqishlarijamiyathayotidamuayyano‘zgarishlarningro‘yberishigaolibkeladi. masalan, buyuk fransuz inqilobivaboshqalar. 2.4. davlatgacha bo‘lgan jamiyatlarda ijtimoiy normalar va ijtimoiy hokimiyat jamiyat shakllanishi davomida uni boshqarish ehtiyoji ham vujudga kelgan. jamiyatning har bir a’zosi o‘z manfaatlariga ega bo‘ladiki, ularni kelishtirmasdan, muvofiqlashtirmasdan turib, jamiyat mavjud bo‘la olmagan, bunda aynan manfaatlar muhim regulyator sifatida namoyon bo‘lgan. ijtimoiy aloqalarning tadrijiy rivojlanishini hamda jamiyatda barqaror hayot tarzini ta’minlash uchun ushbu manfaatlarni umumiy farovonlik yo‘lida uyg‘unlashtirish talab etiladi. bunday uyg‘unlashtirishga esa ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan normalarni shakllantirish hamda ushbu qoidalarning bajarilishini ta’minlovchi ijtimoiy hokimiyatni joriy etish orqaligina erishiladi. ibtidoiy jamoa tuzumida shakllangan ijtimoiy normalarning xususiyati shundaki, ular oila, urug‘ va qabilaning ijtimoiy-iqtisodiy birligini ifodalash va ta’minlash bilan birga, kishilarning kundalik hayot tarziga ham chuqur singib ketgan. tabiatdagi jonzotlar biologik, tabiat qonunlari asosida …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davlat va huquqning kelib chiqishi"

2-mavzu. davlat va huquqning kelib chiqishi mavzuning asosiy yo‘nalishlari: 1. jamiyat tushunchasi. 2. jamiyat mavjud bo‘lishi shakllarining xilma-xilligi. 3. jamiyat rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar. 4. davlatgacha bo‘lgan jamiyatlarda ijtimoiy normalar va ijtimoiy hokimiyat. 5. davlat – jamiyat mavjud bo‘lishining bir shakli sifatida. 6. davlat va huquqning vujudga kelishi to‘g‘risidagi nazariyalar. 7. o‘zbekiston respublikasining konstitutsiyasida jamiyat, davlat va huquq masalalari. 2.1. jamiyat tushunchasi davlat va huquq hodisalari jamiyat taraqqiyotining muayyan bosqichidagi mahsuli hisoblanadi. davlat va huquq jamiyat ichida yuzaga keladi va rivojlanadi. shu bois davlat va huquq hodisalarini o‘rganishda jamiyat va uning rivojlanish bosqichlari, turli hududlarda namoyon bo‘lish...

This file contains 16 pages in DOC format (135.5 KB). To download "davlat va huquqning kelib chiqishi", click the Telegram button on the left.

Tags: davlat va huquqning kelib chiqi… DOC 16 pages Free download Telegram