til va nutq

DOC 41 pages 156.0 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 156.0 KB

File type DOC

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

til va nutq o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat mavzu:________________ til va nutq reja: 1. til va tafakkur 2. til birliklarining o’ziga xos tabiati 3. dunyo tillari va tillar tasnifi 4. sharq ilmida til tasnifiga oid qarashlar. turkiy tillar tasnifi til va nutq til va nutq hodisalarini o’zaro farqlash ularning munosabat mohiyatini o’rganish arab tilshunosligida viii-ix asrlardayoq mavjud edi. mazkur tushunchalarning munosabat shakli hozirga qadar dunyo tilshunoslarining diqqatini o’ziga jalb qilib kelmoqda. smernitskiy a. i., panfilov v.z., melnichuk a.s., solnsov v.m. kabi praga tilshunoslari sistem tilshunoslik taraqiyotiga ulkan hissa qo’shib, til va nutq munosabati tarixi xususida o’z mulohazalarini bildirgan edilar. lekin til va nutq hodisalarini va ularga xos birliklarni tom ma’noda ilmiy-nazariy hamda amaliy farqlash; «til» va «nutq» tushunchalariga batamom yangi ma’zmun berilishi f.de sossyur va uning izdoshlari yaratgan ta’limot bilan boqliqdir. til va nutq maslalariga munosabat dunyoning muayyan taraqqiyot darajasidagi tillarda …

2 / 41

va mikro tekstdagi xususiyatlarini, o’zbek tili sintaksisi sathida mohiyat va hodisa kabi masalalarni atroflicha chuqur tadqiq etish imkonini yaratmoqda. til va nutq tushunchalarining tarixiy taraqqiyotdagi madaniy xizmati cheksiz. biroq, tilning ifoda imkoniyatlari nutq orqali, nutq jarayonida ochiladi. nutq bo’lmas ekan, tilning cheksiz imkoniyatlari yuzaga chiqmay qolaveradi. buyuk mutaffakirimiz alisher navoiy «mahbub-ul qulub» asarida til va nutq munosabatlarini shunday ifodalaydi: «til shuncha sharafi bilan nutqning qurolidir, agar nutq noma’qul bo’lib chiqsa tilning ofatidir». nutqiy faoliyat natijasida nutq shakllanadi, nutq elementlardan tuziladi va til elementlariga ajralib ketadi. til elementlari esa nutq faoliyati uchun xizmat qiladi. lekin bu xulosa f.de sossyurning fikrini qisman rad etadi. u «avval nutq faoliyati yuz beradi, undan til yuzaga keladi, tildan nutq hosil bo’ladi», degan «o’tish» tartibi haqidagi fikrini ilgari surgan hamda til va nutq dixotomiyasini shatranj o’yini qoidalari misolida tushuntirib berishga harakat qilgan edi. haqiqatan ham shatranj taxtasidagi 64 katak teng holatda 2 xil rangda, 2 guruhga …

3 / 41

nga kelib o’zini oqlamay qo’ydi. shunday ekan til va nutq, sossyur ta’riflaganidek, bir-biriga zid tushuncha bo’lgani holda ( sossyur bu o’rinda bir-birini taqozo qiluvchi zidlikni nazarda tutgan, deb hisoblansa), bir-biriga bog’liq ravishda bir birini talab qiladi, to’ldiradi. hozirgi davr sistem tilshunosligida til va nutq oppozitsiyasidan kelib chiqib, nutq faoliyati quyidagi 3 tarkibiy qismdan iborat deb hisoblanadi. 1. til; 2. so’zlash qobiliyati (tildan foydalanish ko’nikmasi va malakasi); 3. nutq; til deganda ma’lum bir jamiyatning barcha a’zolari uchun avvaldan tayyor holga keltirilgan, hamma uchun umumiy, qabul qilinishi majburiy, fikrni shakllantirish, ifodalash va boshqa maqsadlar uchun xizmat etadigan birliklar va shu birliklarning o’zaro birikishi va bog’lanishini belgilovchi qonun-qoidalar yig’indisi tushuniladi. so’zlash qobiliyati tushunchasi ostida ma’lum bir jamiyatga mansub shaxsning, shu jamiyatga mansub tildan ogohligi, uning imkoniyatlaridan foydalana olish ko’nikmasi va darajasi anglashiladi. nutq esa yuqorida ta’riflangan tilning til qobiliyati asosida ayrim shaxs tomonidan so’zlash qobiliyati ko’magida ma’lum bir kommunikatsiya maqsadi uchun ishga solinish …

4 / 41

oqador hodisalar sifatida e’tirof etilgan. til ijtimoiy, nutq xususiy hodisa. tilning butun imkonioyatlari nutqda ifodalanadi. til va nutqning o’ziga xos jihatlari quyidagilarda namoyon bo’ladi. 1. til- munosabat asosi; nutq munosabat ifodasidir. 2. til jamiyatda shakllangan; nutq esa har bir shaxs faoliyatida namoyon bo’ladi. 3. tilning mavjudlik davri uzoq, ijtimoiy hayot bilan bog’liq; nutqning mavjudlik davri qisqa, u aytilgan paytdagina mavjud. 4. bir shaxs ayni zamonda bir nechs tilga ega bo’la oladi; shaxsning nutqi esa faqat bitta bo’ladi, negaki nutq ma’lum vaqtda va ma’lum makonda yuz beradi. 5. tilning hajmi noaniq, chegaralanmagan; nutqning hajmmi aniq: u dialog, monolog, ayrim matn, kitob ifodalari bo’ladi. 6. til qat’iy, turg’un hodisa; nutq o’zgaruvchan harakatdagi hodisadir. nutq jarayoni va so’zlash faoliyatini psixologik tilshunosllik o’rganadi. psixologik tiilshunoslik ham boshqa sohalar qatorida nutqni tiil bilan uzviylikda talqin etadi. til ma’lum miqdordagi nutq tovushlarining turli kombinatsiyasi bilan kishilar bir-birlariga bildiradigan so’zlar, grammatik vositalar va ulardan foydalanish qoidaliridan tashlik …

5 / 41

hi tilshunoslik bilan mantiq o’rtasida ham ama shunday aloqalar mavjud. mantiq – tafakkur shakllari qonunlari va usullarini o’rganadi. u inson fikrining aniq, ravshan, ketma-ket va asosli bo’lishini taminlaydi. shunday ekan, mantiq tilshunoslikning grammatika bo’limi bilan bevosita munosabatdadir. chunki tushuncha so’z va so’z birikmalari orqali ifodalansa, fikr gap orqali ifodalanadi. har bir kishi uchun grammatikani bilish qancha zarur bo’lsa, mantiqning shakl va qonunlarni o’zlashtirish ham shunchalik zarurdir. mantiq shakllari tushuncha, xulosalar hamma xalqlar uchun umuniy bo’lsa, ularning turli tillarda ifodalanish shakllari turli-tumandir. shuning uchun ham har bir til boshqasidan farq qiladigan o’z grammatikalariga ega. bu shuni ko’rsatadiki, mantiq bilan grammatika bir-biri bilan bog’liq, ular bir-birlarini to’ldiradi. tilshunoslikni u yoki bu fanlar sinfiga kiritishda bu fan o’rganadigan obyektining tabiati asos qilib olinadi. til kishilarning eng muhim aloqa vositasi, bilimlarni saqlovchi va kelajak avlodga yetkazuvchi vositadir. ana shu vazifalarini e’tiborga olganda, til-ijtimoiy hodisadir. chunki u jamiyat uchun xizmat qiladi. ikkinchidan ijtimoiy xarakterga ega …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "til va nutq"

til va nutq o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat mavzu:________________ til va nutq reja: 1. til va tafakkur 2. til birliklarining o’ziga xos tabiati 3. dunyo tillari va tillar tasnifi 4. sharq ilmida til tasnifiga oid qarashlar. turkiy tillar tasnifi til va nutq til va nutq hodisalarini o’zaro farqlash ularning munosabat mohiyatini o’rganish arab tilshunosligida viii-ix asrlardayoq mavjud edi. mazkur tushunchalarning munosabat shakli hozirga qadar dunyo tilshunoslarining diqqatini o’ziga jalb qilib kelmoqda. smernitskiy a. i., panfilov v.z., melnichuk a.s., solnsov v.m. kabi praga tilshunoslari sistem tilshunoslik taraqiyotiga ulkan hissa qo’shib, til va nutq munosabati tarixi xususida o’z mulohazalarini bildir...

This file contains 41 pages in DOC format (156.0 KB). To download "til va nutq", click the Telegram button on the left.

Tags: til va nutq DOC 41 pages Free download Telegram