buddizmning ta'limoti

DOCX 11 pages 30.9 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.9 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

oʻrta osiyoda buddaviylikning yoyilishi haqida referat yozish buddizm paydo bo'lishi. reja: 1. buddizm dini va ta’limoti. 2. o‘rta osiyoga buddizmning kirib kelishi. 3. xulosa. buddizm tarixi tadkiqotchilari mavjud manbalar asosida bu oqim asoschisi real tarixiy shaxs ekanligini ta’kidlaydilar. bu ta’limot to‘g‘risida xabar beruvchi adabiyotlarda u siddxartxa, gautama (gotama), shakyamuni, budda, tadxagata, djina, bxagavan kabi ismlar bilan zikr etiladi. bu ismlar ma’nolari kuyidagicha: siddxartxa — shaxsiy ism, gautama — urug‘ nomi, shakyamuni — «shakya kabilasidan chiqqan donishmand», budda — «nurlangan», tadxagata — «shunday qilib, shunday ketgan», djina — «g‘olib», bxagavan — «tantana kiluvchi». ular ichida eng mashxuri «budda» bo‘lib, shundan ushbu dinga buddizm nomi berilgan.bizgacha buddaning bir necha biografiyalari yetib kelgan: «maxavostu» milodning ii asrida yozilgan, «lalitavistara» milodning ii—iii asrlarida yuzaga kelgan, «buddxacharita» buddist faylasuflardan biri ashvagxosha tomonidan milodning i-ii asrlarida yaratilgan, «nidanakatxa» —milodning i asrida yozilgan va «abnixishkramansutra». mazkur biografiyalarda buddaning qaysi yillarda yashaganligi turlicha berilgan. ularda mil. avv. ix …

2 / 11

birining kizi yashadxaraga uylanadi va ug‘il ko‘rib, unga raxula deb ism qo‘yadi. hech bir kiyinchilik va kamchilik kurmay o‘sgan bola siddxartxa bir kuni ittifoko bir keksa chol, bir bemor xamda og‘ir mashaqqat tortayotgan rohibni uchratadi, bir kishining esa vafotiga guvoh bo‘ladi. bundan qattiq ta’sirlangan shahzoda insoniyatni kiyinchilik va azobdan qutqarish yullarini izlash uchun saroyni tashlab ketadi. bu vaqtda u 30 yoshda edi. u beshta rohib bilan qishloqma-qishloq kezib yuradi.shu asnoda siddxartxa bir narsaga amin bo‘ldi: bu yul uni o‘z oldiga kuygan maksad, ya’ni insoniyatni azob-uqubatdan qutkarish sari olib bormaydi va u rohiblar jamoasidan ajraladi. birmuncha vaqt changalzor o‘rmonlarda kezib xorib charchagach, bir daraxtning tagida dam olish uchun o‘tiradi va o‘zicha, to xaqiqatni topmaguncha shu yerdan turmaslikka qaror qiladi. bu o‘tirishning 49 kuni uning qalbidan «sen xaqiqatni topding» degan sado keladi. shu paytda uning ko‘z oldida butun borliq namoyon bo‘ladi. u xamma joyda shoshilish, qayoqqadir intilishni ko‘radi: xech bir joyda osudalik …

3 / 11

va amerika kit’alarida, rossiya federatsiyasining tuva, buryatiya, kalmikston respublikalarida istikomat kiladilar. xozirgi kunda e’tikod kiluvchilar soni jihatidan buddizm xristianlik, islom va xinduizmdan so‘ng to‘rtinchi o‘rinni egallaydi. buddistlarning soni taxminan 700 mln. atrofida bo‘lib, ulardan 1 mln. ga yaqini rohiblardir! buddizm bundan 2500 yildan avvalrok xindistonda diniy-falsafiy ta’limot sifatida vujudga kelib, unda ko‘plab diniy manbalar va diniy yunalishlar mavjud. buddizm turli milliy va diniy an’analar bilan kelishuvchanligi sababli ko‘p millatlar tomonidan keng kabul kilindi. buddizm xayotning barcha sohalari: diniy, madaniy, siyosiy va iktisodiy katlamlariga kirib bordi. qadimgi baqtriya hududlariga bu din milodiy i asr boshdarida kirib keldi. eski termizda ko‘plab buddaviylik ibodatxonalari barpo bo‘ldiki bu dinning yuksalishi, tarqalishi ayni eski termiz bilan bog‘liq. eski termizda o‘ndan oshiq buddaviylik ibodatxonlari mavjud bo‘lgan ularning ayrimlarigina saqlanib qolgan bo‘lib hali-hanuz ushbu tarixiy qadamjolar insoniyatni hayratga solib kelmoqda ana shunday obidalardan biri qoratepa buddaviylik ibodatxonasidir. mazkur inshoot milodiy i-iii asrlar.eski termizning shimoliy – sharqiy qismida …

4 / 11

saqlanib qolgan. qoratepadan ko‘plab budda haykallari topilgan. topilmalar ichida 70 dan ortiq sopol idish siniqlariga xindcha bitilgan yozuvlar (kxaroshti va braxma yozuvlari) va devorlarga chizilgan kushon – baqtriya hamda fors – paxlaviy yozuvlar xarakterlidir.aynan qoratepa va fayoztepa ibodatxonalarida shimoliy baqtriyaning ko‘pchilik shahar va qishloqlar aholisi kelib sajda qilishgan. ibodathonalarning birida buddaning loydan ishlangan katta haykali va stupaning tag qismi nilufar gulining yaproqarlari bilan bezatilgan. qoratepadan topilgan stupalar buddizmga hos inshoot bo‘lib, u budda dini tarqalgan barcha mamlakatlarda uchraydi. bunday stupalar asosan bir hil usulda tayorlangan. stupalarning asosi to‘rtburchak yoki shunga yaqin bo‘lib, bir necha metrga yetgan. ctupa usti gumbazsimon qilib ishlangan va unga yog‘ochdan yoki toshdan yasalgan bir nechta soyabon bo‘lgan. bunday soyabon buddaviylarda chatra deb atalgan. buddaviylarning hisoblashicha, chatra muqaddas daraxt ramzi bo‘lib mazkur daraxt soyasida budda o‘z diniy nazariyalarini ishlab chiqqan ekan. qoratepa ibodatxonalarining devorlarida ham diniy mazmundagi rasmlar aksettirilgan bo‘lib, hususan bu yerda buddaning tasviri ham bo‘gan.eski …

5 / 11

i sutra-pitaka, rohiblik axloqi, xonaqohlar nizomlariga bag‘ishlangan vinaya matnlari vinaya-pitaka, buddizmning falsafiy va psixologik muammolarini bayon kilib berishga bag‘ishlangan abxidxarma matnlari — abxidxarma-pitaka iborat. keyinchalik shakllangan sanskrit, xitoy, tibet, kxmer va yapon tillaridagi buddizmga oid adabiyotlar ancha keng tarkalgan, ammo ularning ilk buddizm tarixi uchun ahamiyati ozroq budda hayotiga tegishli rivoyatlarning asosiysi tripitakada jamlangan. buddizm dini va ta’limoti buddizm (budda nomidan olingan), buddaviylik — jahonda keng tarqalgan dinlardan biri (xristianlik va islom dini bilan birga). unga eʼtiqod qiluvchilar taxminan 500 mln.dan ortiq. miloddan avvalgi 6—5-asrlarda(bundan salkam2500- 2600 yil avval shimoli-sharqiy ) hindistonda paydo boʻlgan. markaziy osiyo, janubiy sharqiy osiyo mamlakatlarida va uzoq. sharqda tarqalgan. hozirgi kunda shri lanka, myanma (birma), tailand, laos, kamboja, vyetnam, tibet, butan va yapo kabi davlatlarning asosiy dinidir. buddizm muayyan tarixiy davrlarda xitoy, hindiston, koreya va indoneziyada, deyarli butun osiyo xalqlari, yaʼni jahonning salkam 2/3 qismi aholisi maʼnaviy qadriyatlariga juda katta taʼsir koʻrsatgan. rivoyatlarga koʻra, buddizmga …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddizmning ta'limoti"

oʻrta osiyoda buddaviylikning yoyilishi haqida referat yozish buddizm paydo bo'lishi. reja: 1. buddizm dini va ta’limoti. 2. o‘rta osiyoga buddizmning kirib kelishi. 3. xulosa. buddizm tarixi tadkiqotchilari mavjud manbalar asosida bu oqim asoschisi real tarixiy shaxs ekanligini ta’kidlaydilar. bu ta’limot to‘g‘risida xabar beruvchi adabiyotlarda u siddxartxa, gautama (gotama), shakyamuni, budda, tadxagata, djina, bxagavan kabi ismlar bilan zikr etiladi. bu ismlar ma’nolari kuyidagicha: siddxartxa — shaxsiy ism, gautama — urug‘ nomi, shakyamuni — «shakya kabilasidan chiqqan donishmand», budda — «nurlangan», tadxagata — «shunday qilib, shunday ketgan», djina — «g‘olib», bxagavan — «tantana kiluvchi». ular ichida eng mashxuri «budda» bo‘lib, shundan ushbu dinga buddizm nomi berilgan.bizgacha...

This file contains 11 pages in DOCX format (30.9 KB). To download "buddizmning ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: buddizmning ta'limoti DOCX 11 pages Free download Telegram