o‘zbekiston tarixi muzeyidan qadimgi davrga oid ekspozisiyalarni o‘rganish

DOC 11 pages 68.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

o‘zbekiston tarixi muzeyidan qadimgi davrga oid ekspozisiyalarni o‘rganish. reja: 1.turkistonda dastlabki muzeylarning vujudga kelishi. 2.urushdan avvalgi yillarda muzey ishi va yodgorliklarga munosabat. 3.urush yillarida va urushdan keyingi yillarda muzey faoliyati. o’rta osiyodagi xususan, o’zbekistondagi muzey ishi tarixi hozirgacha ham tadqiqot ob`ekti bo’lmagan. shuning uchun bu masalaga oid adabiyot o’z. tadqiqotchilar g.n.chabrov, b.v.luninning kitob va ishlaridan, g.ya.chefal va e.b.zabrodin, m.m. tsvibakning matbuotda nashr etilgan maqolalaridan va a.sodiqovaning bir qator nashrlaridan bu soha to’g’risida ma`lum ma`noda ma`lumot olishimiz mumkin.chor hukumati davrida "qadimgi madaniyatni o’rganish va yodgorliklarni qo’riqlash faqat foydasizgina bo’lib qolmay, balki zararli ham edi" deya qayd qiladi v.v.bartol'd o’z asarlarida. chunki chor hukumati qadimgi yodgorliklarni muxofaza qilish, o’z maqsadlari yo’lida foydalanishni afzal bilgan va shuningdek, bu o’lkaga past nazar bilan qaraganligi uchun madaniy yodgorliklarga e`tibor bermagan. hatto arxitekturasiga ham past nazar bilan qaralgan. bu davrda o’rta osiyo tarixi va madaniyati uchun bebaho hisoblangan ko’pgina nodir qo’lyozmalar, qimmatbaho buyumlar chet ellarga tashib …

2 / 11

asala 1871 yili (oleae)- tabiatshunoslik, antrapologiyasi va etnografiyasi xavaskorlari jamiyatining turkistondaga bo’limi majlisida ko’tarildi. 1873 yil toshkent ilmiy jamoatchiligi sirdaryo oblast' harbiy-general gubernatoriga muzey ochish to’grisidagi iltimosnoma bilan chiqadi va rad javobini oladi. shundan keyin muzey ochishning tashabbuskori a.p.fedchenkoning izdoshi, do’sti v.f. oshanin o’zi boshchilik qilayotgan ipakchilik maktabidan muzey uchun bir necha xona ajratib beradi. nixoyat 1876 yili 9 yanvarda sirdaryo oblast' xarbiy-general gubernatori, general-leytenant n.golovochev muzey masalasi bo’yicha shu sohada bir necha tadqiqotchilardan iborat kengash chaqirdi. kengashda tabiat tarixi, qishloq xo’jaligi, etnografiya, botanika, sanoat va boshqa bo’limlar bo’yicha kollektsiya tashkil etishga qaror qilindi. i.v.mushketov, d.l.ivanov singari ko’pgina tadqiqotchilar sayohatlari paytida to’plagan qush, baliq, o’simlik va ma`dan kollektsiyalarini muzeyga topshirdilar. shunday qilib 1876 yil o’rta osiyoda birinchi muzey tashkil topdi va shundan e`tiboran o’rta osiyoda bosh muzeyning mavjudligi rasman tan olindi.1877 yil yanvarda muzey etnografiya, texnik ishlab chikarish, qishloq xo’jaligi, tabiat tarixi va arxeologiya bo’yicha 1500 dan ortiq predmetlarga, 800 …

3 / 11

r va turli kollektsiyalar bilan boyitilgan edi.1888 yil muzey nizomi ishlab chiqilib, tasdiqlandi. unda muzey ixtisosi, vazifasi, ish xarakteri belgilab berildi. muzeyga rahbarlik qilish besh kishidan iborat nazorat komitetiga yuklandi. ustavga muvofiq muzeygga geologiya, botanika, zoologiya, etnografiya, arxeoliya, numizmatika, sanoat va qishloq xo’jaligi bo’yicha materiallar to’plash va saqlash huquqi berildi. muzey ekspozitsiyalari "ommaning o’rta osiyo asarlari bilan tanishuvi va to’plangan materiallarni olimlar o’z sohalari bo’yicha o’rganishlari uchun" (uzssr. m.d.a, i-1 fopt 16-ro’yxat 359 ish, 32-varak) ochildi. muzey va uning bo’limlari bir tekis rivojlanmadi, unga ijtimoiy muhit va e`tiborsizliklar ham o’z ta`sirini o’tkazdi. hatto 1883 yil muzey xalq kutubxonasi bilan qo’shib yuborildi. biroq 1776-80 yillarni muzey rivoji uchun samarali bo’ldi deyish mumkin. 1885 yil ziyolilar uyushtirgan arxeologiya to’garagi ham 1889 yil o’z tugaraklari materiallarining muzeyga topshirib, uni yanada boyitdilar. muzey ishi sohasida ham biroz siljish bo’ldi. 80-yillar boshida inventar ro’yxatini tuzish ishlari boshlandi. 1886 yil e.f.kal' numizmatika, etnografiya, arxeoliyaning ayrim materiallariga …

4 / 11

xalq komissarlari soveti ham 1921 yil 31 iyulda turkiston respublikasi xalqining madaniy xazinasi xavfini yuzaga keltiruvchi san`at asarlari, qadimiy narsalar va ilmiy kollektsiyalarini chet elga olib ketishni taqiqlash haqidagi qarorni chiqardi. shunga muvofik eksport komissiyasiga magazin hamda bozorlarda qadimgi noyob narsalar, xalq maishiy-ro’zg’or buyumlarni sotish ustidan nazorat qilish vazifasi topshirildi.rsfsr xalq komissiyalar soveti 1918 yil 5 oktyabrda "ayrim shaxslar, jamiyat va muassasalar ixtiyoridagi san`at va qadimgi yodgorliklar ro’xatini tuzish, ularni hisobga olish va qo’riqlash haqida" dekret chiqardi. ana shu dekretga binoan, barcha madaniy yodgorliklar kimga tegishli ekanligidan qat`iy nazar, davlat himoyasi ostiga olindi. tassr xalq komissiyalari sovetining 1920 yil 31iyuldagi "turkrespublikadagi ayrim shaxslar va jamiyatlar ixtiyorida bo’lgan san`at asarlari va qadimgi yodgorliklarni ro’yxatdan o’tkazish, xisobga olish hamda qo’riqlash haqida"gi maxsus qarori muzey organlari zimmasiga ma`jburiyat yukladi: rasmiylashtirish va hisobga olish tartibi turkkomstarining maxsus instruktsiyasi bilan joriy etildi. qarorda ko’rsatilishicha, qayta ro’yxat qilingandan keyin turkomstaris xisobida qoldirilgan majmua holidagi va aloxida …

5 / 11

shunday muassasa milliy republikalarda ham tashkil etildi. turkrespublika markaziy ijroiya komitetining 1920 y 30 yanvardagi dekretiga muvofiq bu vazifa turkrespublika arxivlar markaziy boshqarmasiga yuklatildi. biroq bu boshqarma o’z zimmasiga yuklatilgan vazifalarni hayotga muvofaqqiyatli tadbiq etishga ojizlik qildi. shu munosabat bilan tabiat, san`at obidalari va utmish yodgorliklarini saqlaydigan, muzeylar tashkil etish va ularni qo’riqlash ishi bilan shug’ullanadigan maxsus tashkilot tuzish to’grisidagi masala yuzaga keldi. turkomstaris xuddi shunday tashkilot bo’ldi. turkomstaris tuzilishi jixatidan muzey, qadimgi yodgorliklar va san`at asarlarini muxofaza etish hamda, ta`mirlash, arxeologiya va tabiatni muxofaza etish singari to’rt sektsiyaga bo’lindi. komitet yodgorliklarni hisobga olish va qo’riqlash borasida katta ishlar olib borildi, koordinatsiyalovchi ilmiy-taqdiqot markaziga aylandi. tadqiqot ishlariga akademik v.v.bartol'd, professor a.a.semyonov, a.a.divaeev, v.l.vyatkin, m.e masson, l.v.oshanin kabi yirik olimlar jalb etilgan edi. turkomstaris katta vakolatga ega edi. jumladan, uning turkrespublika xalq komissariyati tasdiqlagan barcha farmoyishi va tadbirlari majburiy hisoblanardi. komitet muzey ishlari va qadimgi yodgorliklar hamda tabiatni muxofaza qilish manfaati …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekiston tarixi muzeyidan qadimgi davrga oid ekspozisiyalarni o‘rganish"

o‘zbekiston tarixi muzeyidan qadimgi davrga oid ekspozisiyalarni o‘rganish. reja: 1.turkistonda dastlabki muzeylarning vujudga kelishi. 2.urushdan avvalgi yillarda muzey ishi va yodgorliklarga munosabat. 3.urush yillarida va urushdan keyingi yillarda muzey faoliyati. o’rta osiyodagi xususan, o’zbekistondagi muzey ishi tarixi hozirgacha ham tadqiqot ob`ekti bo’lmagan. shuning uchun bu masalaga oid adabiyot o’z. tadqiqotchilar g.n.chabrov, b.v.luninning kitob va ishlaridan, g.ya.chefal va e.b.zabrodin, m.m. tsvibakning matbuotda nashr etilgan maqolalaridan va a.sodiqovaning bir qator nashrlaridan bu soha to’g’risida ma`lum ma`noda ma`lumot olishimiz mumkin.chor hukumati davrida "qadimgi madaniyatni o’rganish va yodgorliklarni qo’riqlash faqat foydasizgina bo’lib qolmay, balki zararli ham edi...

This file contains 11 pages in DOC format (68.0 KB). To download "o‘zbekiston tarixi muzeyidan qadimgi davrga oid ekspozisiyalarni o‘rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekiston tarixi muzeyidan qa… DOC 11 pages Free download Telegram