optika

DOC 81 pages 2.5 MB Free download

81 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.5 MB

File type DOC

Pages 81

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 81

1- ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети оптика (ўқув қўлланма) тузувчилар: доц. р.а.юсупов ўқит. з.а.жумаева тошкент – 2009 қўлланма низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети илмий кенгашининг йиғилиши томонидан нашрга тавсия этилади. ушбу қўлланма оптика фанинг мақсади, буюм тасвирини хосил қилишда ёруғликнинг қайтиш ва синиш қонунларининг аҳамияти оптик асбобларнинг ишлаш тамойиллари, ёруғлик тўлқинининг табиати кузатиладиган оптик жараёнда тирқиш ва тўсиқнинг аҳамияти, ёруғлик моддалар билан таъсирлашганда кузатиладиган ҳодисалар тушунарли ёритилган.қўлланма 5а140200-физика-астрономия мутахассислигининг 2-курс талабаларига мўлжалланган. тузувчилар: доц. р.а.юсупов ўқит. з.а.жумаева компьютер саҳифаловчи: ж.х.мансуров тақризчилар: проф. э.з. имамов проф.к.а.турсунметов низомий номли давлат педагогика университети,2009йил. 1-маъруза кириш. дарс режаси: 1. оптика бўлимини ўқитишдан мақсад. 2. оптиканинг асосий масаласи. 3. электромагнит тўлқин шкаласи. 4. оптик ҳодисаларни тушунтириш усуллари. 5. кучли ва кучсиз ёруғлик майдони. адабиётлар: 1. е.и.бутиков “оптика”, москва, “высшая школа” 1986, с 7-10. 2. н.м.годжаев “оптика”, москва, “высшая школа” 1977, с 3-9. 1. педагогика университет …

2 / 81

этиш маълум қийинчиликларга олиб келади. масалан, ёруғликнинг тарқалишини, қайтишини ва икки муҳит чегарасида синишини гюйгенс ва ферма {тамойиллари} ва френель ифодалари асосида тушунтириш мумкин. лекин уларда келтирилган ғояларнинг тушунтириш мураккаблиги ҳар хил. шу сабабдан юқорида келтирилган фикрларни ёритишда қуйидагиларни амалга ошириш керак деган фикрдаман. масалан, гюйгенс тамойили академик лицей ва касб-ҳунар коллежларида, ферма тамойили бакалавриатда ва френель ифодалари магистратурада ёритилса, поғонама-поғона фикр ва тушунча ривожланиб боради.бундай ҳолда изчиллик сақланади. оптика бўлимини ўқитишдан асосий мақсад: 1. ёруғлик энергиянинг бир турига таалуқли. 2. ёруғлик туфайли ташқи оламни кўрамиз ва ўрганамиз. 3. ташқи олам кўриниши, ёруғлик қонунлари кўзимизнинг хусусиятига боғлиқ эмаслиги. 4. табиат қонунларини чуқур ва кенг ўрганишда кўзнинг камчиликларидан ҳоли бўлган асбоблардан фойдаланиш. 5. ёруғликнинг техника ва модда тузилишини ўрганишдаги аҳамияти. 6. ёруғлик манбаи турлари билан танишиш (табиий ва сунъий ёруғлик манбалари). 7. ёруғлик ўсимлик ва тирик мавжудот яшашининг асосий шарти эканлиги ҳақида тушунчалар бериш. 2. оптика кенг тармоқланган фан, уни батафсил …

3 / 81

қайтиш,синиш ва қайтувчанлик қонунлари. кўзгулар ва линза ёрдамида буюм тасвирини ҳосил қилиш усулларини ўрганади. иккинчи усули тўлқин оптикаси. ёруғликнинг табиати ,тузилиши ва тарқалиши ҳақидаги маълумотлар ўрганилади.тўлқин оптикасининг энг муҳим ҳодисасидан бири уни қутубланишидир. фазо ёки текисликда электрмайдон кучланганлик векторининг йўналиши аниқланади. учинчи усул-физикавий оптика.ёруғлик ва жисимнинг ўзаро таьсирларини ўрганади.ёруғликнинг интерфренция ва дифракция ҳодисалари нурларнинг мустаққиллик тамоилидан четлашади.бу жараёнда ёруғлик тўғри чизиқ бўйлаб тарқалмайди. тўртинчи усул-квант оптикасидир.бунда ёруғликни тузилиши –зарра фотон кўринишида ўрганилади.бу усулни ўқув қўлланмада ўрганилмайди . келтирилган тўртта усуллар бир-бирини тўлдиради, ўрганилаётган ҳодиса тўғрисида тўла маълумотга эга бўламиз. уларнинг қайси биридан фойдаланиш ўрганилаётган ҳодиса ёки тажрибага боғлиқ. мақсад ҳодисани содда ва осон тушунтириш. 4. ёруғлик манбаларининг нурланишда оптик табиатини уларнинг тарқалиш қонунларини жисмлар билан таъсирлашганда кузатиладиган жараёнларни ўрганувчи физиканинг бу бўлимига оптика дейилади. ёруғлик юқори частотали, тез ўзгарувчан, электромагнит тўлқин табиатига эга. шу сабабдан оптикани электромагнит майдоннинг бир қисмини ўрганувчи физиканинг бўлими деб қараш мумкин. ҳар қандай тўлқиннинг (механик, …

4 / 81

мий электромагнит тўлқин шкаласида ёруғлик тўлқинининг кўриниш соҳаси мос келувчи спектрал соҳа 1-жадвалда келтирилган. улар ҳар хил усуллар билан ҳосил қилиниб тегишлича қайд қилиниши билан, 1-жадвалда келтирилган электромагнит тўлқинларнинг тарқалишини бир хил дифференциал тенгламаларга мос келади. 3*106 3*1010 3*1014 3*1018 гц узун ўрта қисқа ультра қисқа инфра қизил кўринш соҳа ультра бинафша рентген (-нурлар радио тўлқин молекуляр, атом тўлқин 1-жадвал анъана бўйича оптика қуйидаги бўлимлардан иборат: геометрик,тўлқин, физик ва квант оптика. v. ёруғлик интенсивлиги - ифода билан аниқланади. с - ёруғликнинг вакуумдаги тезлиги, n - муҳитнинг синдириш кўрсаткичи, e - ёруғликнинг электр майдон кучланганлиги. оддий ёруғлик манбаларининг (лазерлардан ташқари) интенсивликлари 10 вт/см2 гача бўлиши мумкин. уларнинг майдон кучланганлиги (0,1 ( 10) в/см дан ортмайди. бу эса атомни ташкил этувчи зарралар ҳосил қилувчи еа электр майдон кучланганлигидан жуда кичик. ҳақиқатдан энергияси 103 жга тенг лазер манбалари ҳосил қилувчи нурнинг интенсивлиги 1010 вт/см2 тенг. бундай интенсивликдаги ёруғлик майдон кучланганлик қиймати 109 в/см …

5 / 81

ференциалласак: (2) (2) ифодадан (3) ва тенгликларни инобатга олсак, қуйидаги ифода ҳосил қилинади: (4) (4) ифода нурнинг синиш қонунидир. бу ҳолда ао +ос чизиқлар ас чизиқдан катта, натижада вақт кўпроқ сарфланади. ясси параллел пластинка ва шиша призмада ёруғлик нурини синиб ўтиши оптика ўқув лабаратория ишлари қўлланмасида келтирилган. ҳамма оптик асбобларда асосий қисмларидан бири линза ҳисобланади. линза шаффоф бир жинсли сферик сиртлар билан чекланган шиша ёки пластмассадан тайёрланади. ҳар қандай линзадан ёруғлик нури ўтганда, у икки марта синади. шу сабабдан линза ёрдамида буюм тасвирини ҳосил қилишда ёруғликнинг синиш қонунидан фойдаланамиз. линзалар икки хил бўлади: а) йиғувчи линза; ясси қавариқ, ботиқ қавариқ, икки томони қавариқ. йиғувчи линзаларнинг ўртаси четларига нисбатан қалин бўлади. б) сочувчи линза, ясси ботиқ, икки томони ботиқ. сочувчи линзаларнинг ўртаси четларига нисбатан юпқа бўлади. линзалар ёрдамида нурлар дастасини керакли мақсадга қараб ўзгартирамиз. линзаларнинг параметрлари. бунда асосан юпқа линзаларни ўрганамиз. линзанинг қалинлиги унинг эгрилик радиусидан кичик бўлса, юпқа линза ҳисобланади. …

Want to read more?

Download all 81 pages for free via Telegram.

Download full file

About "optika"

1- ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети оптика (ўқув қўлланма) тузувчилар: доц. р.а.юсупов ўқит. з.а.жумаева тошкент – 2009 қўлланма низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети илмий кенгашининг йиғилиши томонидан нашрга тавсия этилади. ушбу қўлланма оптика фанинг мақсади, буюм тасвирини хосил қилишда ёруғликнинг қайтиш ва синиш қонунларининг аҳамияти оптик асбобларнинг ишлаш тамойиллари, ёруғлик тўлқинининг табиати кузатиладиган оптик жараёнда тирқиш ва тўсиқнинг аҳамияти, ёруғлик моддалар билан таъсирлашганда кузатиладиган ҳодисалар тушунарли ёритилган.қўлланма 5а140200-физика-астрономия мутахассислигининг 2-курс талабаларига мўлжалланган. тузувчилар: доц. р.а.юсупов ўқит. з.а.жумаева компьютер са...

This file contains 81 pages in DOC format (2.5 MB). To download "optika", click the Telegram button on the left.

Tags: optika DOC 81 pages Free download Telegram