o‘rta asrlarda yevropa madaniyati

DOC 13 pages 83.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.0 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: o‘rta asrlarda yevropa madaniyati reja. 1. o‘rta asrlar haqida umumiy tushuncha. 2. ilk o‘rta asrlarda g‘arbiy yevropada fan. 3. o‘rta asrlarda sharq dunyosida fan va texnika. 4.yevropada rivojlangan o‘rta asrlarda fan ravnaqi 5.g‘arbiy yevropada uyg‘onish davri. 1.o‘rta asrlar haqida umumiy tushuncha. eramizning iv asri oxirida imperator feadosiy (379-395yy.) vafotidan so‘ng rim imperiyasi uzil-kesil ikkiga (395y.) bo‘linib ketdi. 375-568 yillar davomida ro‘y bergan german qabilalarining ko‘chishi oqibatida g‘arbiy rim imperiyasining qulashiga olib keldi va antik davr tugab, o‘rta asrlar davri boshlandi. «o‘rta asrlar» atamasi - «medium awum» antik («qadimgi») davr bilan renesans (antik madaniyatning «tiklanishi») o‘rtasidagi vaqt oralig‘ini jaholat davri sifatida ko‘zdan kechirganlar tomonidan retrospektiv (o‘tmishga qaratilgan) tarzda berilgan. «o‘rta asrlar» atamasi deyarli yangi termin bo‘lib, xvi-xvii asrlarda o‘tgan tarixchilar tomonidan kiritilgan. tarixchilar esa, til va adabiyot mutaxassislarining lotin tilini qadimgi, o‘rta va yangi (renesans yoki uygonish davri - yangi davr deb atalgan) til deb olgan tushunchalari asosida tarixiy davr …

2 / 13

xirlaridan boshlanib xv asr oxirlarigacha qadar davom etadi. o‘rta asrlar o‘zidan oldingi ijtimoiy taraqqiyot darajasi jihatidan, ya’ni siyosiy boshqarish tizimida, mulkchilik shakllarida, ishlab chiqarish usullari va kuchlarining bilim darajasida, hayotning madaniy saviyasida, fan-texnika taraqqiyotida va fanning rivojlanishi va yo‘nalishlarida tubdan farq qiladi. o‘rta asrlar tarixining davlat, jamiyat va madaniy taraqqiyotida ikki asosiy bosqichni sezish mumkin, ular ilk o‘rta asrlar,(v asr oxirlaridan – xi o‘rtalariga qadar) o‘rta asrlarning ravnaq topgan davri (xi asr o‘rtalaridan – xv asr oxiriga qadar)dan iboratdir. ana shu bosqichlarda fan ham o‘ziga xos iz qoldirgan, ijtimoiy taraqqiyotga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan va keyingi bosqichlar rivojiga salmoqli hissa qo‘shgaq davr sanaladi. ilk o‘rta asrlarda g‘arbiy yevropada fan. ilk o‘rta asrlar davri v asr oxirlaridan xi asr oxirlarigacha bo‘lgan bu davr feodal tuzumning tashkil topishi, feodal jamiyatning asosiy iqtisodiy hujayrasi-feodal pomestie (yer-mulk egasi)larining vujudga kelishi; feodal tabaqalari va feodal ierarxiyasi deb atalgan boshqarish tizimining shakllanganligi, feodal yevropada asosiy g‘oyaviy kuch …

3 / 13

kopiy kesariyskiy forslar, gotlar va boshqalar bilan bo‘lib o‘tgan urushlar haqida «urushlar tarixi» va «qurilishlar», «sirli tarix» singari asarlari bilan vizantiyada tarix fanining rivojlanishiga katta hissa qo‘shdi. vizantiyaning vi asrda o‘tgan yana bir tarixchisi agafiy o‘zining «yustinianning podshohlik qilishi» asarida prokopiy asarlariga ancha muhim qo‘shimchalar kiritdi, ularni to‘ldirdi, o‘rnida u bergan ma’lumotlarni tasdiqlab o‘tdi. vizantiyaning vi asrdagi yirik olimlari: aleksandr tallskiy va pavel eginskiylar tibbiyot, isidor miletskiy va anfimiy trallpskiy (bular avliyo sofiya ibodatxonasining asosiy quruvchilari bo‘lgan) matematika-mexaniqa, kozma indikoplavt geografiya singari aniq fanlarni rivojlantirishga katta hissa qo‘shdilar. indikoplavt asarlarida geografik noaniqliklar bo‘lishiga qaramasdan, u afrika va hindiston, qizil dengiz va hind okeani haqida fanga bir qancha qimmatli ma’lumotlar bergan. uning koinotga nisbatan geosentrik qarashlari o‘rta asr faniga qo‘shgan buyuk xizmati bo‘ldi. ix-xi asrlarda vizantiya olimlari qadimgi dunyoning fan, san’at, adabiyotga oid asarlarini to‘pladilar, muttasil o‘rgandilar va ulardan turli to‘plamlar tuzdilar. imperator konstantin vii bogryanorodniy (912-959 yy.)ning «imperiyani idora qilish …

4 / 13

ofan va georgiy amartollarning asarlari slavyan tiliga tarjima qilingan bo‘lib, bu asarlar ko‘pgina yilnomachilarning asarlarida ham tilga olinadi. vizantiyada dunyoviy adabiyot: qissalar, dostonlar, hajviy asarlar ham mavjud bo‘lib, adabiyot fanning turli sohalarini rivojlantirishga katta xissa qo‘shgan. adabiy yodgorliklardan biri o‘z davrining muxim bir soxasi agiografik2 -asarlar bo‘lib, o‘rta asrlar vizantiyasining turush-turmushi xaqida fanga aniq ma’lumotlar beradi. bular o‘z-o‘zidan keyingi davr fan va texnikasi taraqqiyotiga poydevor bo‘lib xizmat qildi. o‘rta asrlarda sharq dunyosida fan va texnika. o‘rta asrlarda arab madaniyati deb atalgan sharq halqlari madaniyatining jaxon sivilizatsiyasiga qo‘shgan xissasi beqiyosdir. sharq halqlari olimlari aristotel (er.avv. 384-322 yy.), gippokrat (er.avv. 460-375 yy.), ptolimey, yevklid (er.avv. iii asr), epikur (er.avv. 341-270 yy.) asarlarini yaxshi bilar edilar. arab matematikasi, astronomiyasi, meditsina va boshqa fanlari g‘arbiy yevropa ilm-fani taraqqiyoti jarayoniga muhim ta’sir qildi. arab sharqi matematika fani sohasida geometriya, trigonometriya fanlarini rivojlantirdi. butun g‘arbiy yevropa tibbiyoti uchun o‘rta asrlar davomida arab sharqi tibbiy bilimlari dasturilamal …

5 / 13

ni davolash yuksalib bordi. iv asr oxiri v asr boshlarida mislsiz iste’dod egasi, xind shoiri kalidasa afsonaviy va tarixiy mavzularda ko‘plab drama asarlari yozdi. «olqishlangan shakuntala» dramasida nazokatli, yo‘lda uchragan xar qanday to‘siqlarni yenga oladigan jasoratli oddiy xind ayoli obrazini yoritib bergan. bu drama g‘arbiy yevropani o‘ziga tortib, dunyodagi asosiy tillarning barchasiga tarjima qilingan asarlardan biri bo‘ldi. xitoy eng qadim zamonlardayoq ilm-fan rivojlangan mamlakatlardan biri sanaladi. o‘rta asrlarda fanda erishilgan buyuk kashfiyotlardan viii asr boshlarida xitoyda «poytaxt axboroti» nomli gazeta nashr qilina boshlandi, u xukumatning rasmiy gazetasi bo‘lib, bu gazeta xx asrning boshlarigacha nashr qilib kelindi. xitoyda dunyodagi eng qadimgi ilmiy muassasalardan biri hisoblangan xanlin fanlar akademiyasi viii asrda tashkil qilingan bo‘lib, u fanlarning matematika, astronomiya, geografiya, tarix soxalarini juda yaxshi rivojlanishiga xissa qo‘shdi. kompasni va poroxni xitoyliklar ix-x asrlarda ixtiro qildilar, filologiya fanlari bo‘yicha lug‘at tuzish, grammatika va sintaksis shakllarini taqqoslab o‘rganish yuksaldi. ilk o‘rta asrlarning fan va madaniyati …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta asrlarda yevropa madaniyati"

mavzu: o‘rta asrlarda yevropa madaniyati reja. 1. o‘rta asrlar haqida umumiy tushuncha. 2. ilk o‘rta asrlarda g‘arbiy yevropada fan. 3. o‘rta asrlarda sharq dunyosida fan va texnika. 4.yevropada rivojlangan o‘rta asrlarda fan ravnaqi 5.g‘arbiy yevropada uyg‘onish davri. 1.o‘rta asrlar haqida umumiy tushuncha. eramizning iv asri oxirida imperator feadosiy (379-395yy.) vafotidan so‘ng rim imperiyasi uzil-kesil ikkiga (395y.) bo‘linib ketdi. 375-568 yillar davomida ro‘y bergan german qabilalarining ko‘chishi oqibatida g‘arbiy rim imperiyasining qulashiga olib keldi va antik davr tugab, o‘rta asrlar davri boshlandi. «o‘rta asrlar» atamasi - «medium awum» antik («qadimgi») davr bilan renesans (antik madaniyatning «tiklanishi») o‘rtasidagi vaqt oralig‘ini jaholat davri sifatida ko‘zdan kechirgan...

This file contains 13 pages in DOC format (83.0 KB). To download "o‘rta asrlarda yevropa madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta asrlarda yevropa madaniya… DOC 13 pages Free download Telegram