neft kimyoviy jarayonlarning nazariy asoslari

DOC 16 pages 86.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 86.0 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

neft kimyoviy jarayonlarning nazariy asoslari reja: 1. umumiy tushunchalar. 2. neft kimyoviy jarayonlarni sinflash. 3. kimyoviy reaksiyalar kinetikasi. 9.1. umumiy tushunchalar neftni qayta ishlash va neft kimyosi sanoatida bir qator muhim neft mahsulotlarini olish va ularning sifatini yaxshilash uchun turli kimyoviy jarayonlardan foydalaniladi. kimyoviy jarayonlarni qo’llash orqali neftni chuqurroq qayta ishlashga erishiladi va dastlabki neftning tarkibidagiga nisbatan 1,5–2 barobar ko’proq tiniq neft mahsulotlarini olish imkoniyati paydo bo’ladi. kimyoviy jarayonlar yordamida neftkimyoviy ishlab chiqarishlar uchun turli xom ashyolar, jumladan, to’yinmagan uglevodorodlar (etilen, propilen, butilenlar, butadiyen) va aromatik uglevodorodlar (benzol, toluol, etilbenzol, ksilollar, izopropilbenzol) olinadi. ushbu xom ashyolar asosida plastik massalar, sintetik kauchuklar, sintetik tolalar, yuvuchi vositalar va boshqa muhim mahsulotlar ishlab chiqariladi. bir qator kimyoviy jarayonlardan foydalanish orqali tiniq neft mahsulotlari va moylarning sifatini yaxshilash (oltingugurtsizlantirish, antidetonasion xossalari va barqarorlikni oshirish, kokslanishni kamaytirish, rangini yaxshilash va hokazo) mumkin. neftni qayta ishlash va neft kimyosi ishlab chiqarishlarida qo’llaniladigan eng asosiy kimyoviy jarayonlar …

2 / 16

rming paytida tarkibida katta miqdorda vodorodni ushlagan gaz ham olinadi. bu gazdan neft mahsulotlarini oltingugurtsizlantirish, ya’ni gidrotozalashda foydalaniladi. katalitik kreking. ushbu jarayon orqali (harorat 420-5300s; bosim 0,1-0,3 mpa; alyumosilikat, seolit ushlovchi va boshqa katalizatorlar ishtiroki bilan) turli distillyatlar va qoldiq xom ashyodan yuqori oktanli benzinlar va tarkibida yuqori konsentrasiyali propan-propilen hamda butan-butilen fraksiyalarini ushlagan gaz olinadi. izomerlash. normal uglevodorodlar (pentan, butan, benzin fraksiyasi) ni izomerlash yo’li bilan alkillash uchun ishlatiladigan izobutan yoki sintetik kauchuk va benzinning yuqori oktanli komponentlarini olish uchun xom ashyo hisoblangan izopentan olinadi. jarayon harorat 120-1500s va bosim 1 mpa gacha bo’lgan sharoitda olib boriladi. gidrotozalash. neft fraksiyalarini oltingugurtsizlantirish hamda ikkilamchi neft mahsulotlari tarkibida bo’lgan to’yinmagan uglevodorodlarni vodorod bilan to’yintirish uchun ishlatiladi. ushbu jarayondan moy va parafinlarni to’la tozalash uchun ham foydalaniladi. jarayon harorat 300-4200s va bosim 3-4 mpa bo’lganda amalga oshiriladi. gidrokreking. yuqori haroratda qaynaydigan distillyat fraksiyalaridan qo’shimcha miqdordagi tiniq neft mahsulotlari olish uchun ishlatiladi. jarayon …

3 / 16

0-5400s atrofida o’zgargan paytda amalga oshiriladi. piroliz. neft distillyatlari (benzin, kerosin) yoki gaz (etan, propan) ni piroliz qilish neft kimyosi uchun muhim ashyo bo’lgan to’yinmagan uglevodorodlar (etilen, propilen, butadiyen) ni ishlab chiqarishda asosiy jarayon hisoblanadi. piroliz paytida aromatik uglevodorodlar (benzol, toluol) va pirokondensat ham olinadi. ushbu jarayon bosim 0,01 mpa dan past bo’lganda va haroart 650-9000s atrofida o’zgarganda amalga oshiriladi. alkillash. to’yinmagan uglevodorodlar (propilen, butilenlar, amilenlar) yordamida izoparafinli uglevodorodlar (izobutan yoki izopentan) ni alkillash orqali benzinlarning yuqori oktanli komponentlari olinadi. masalan, izobutanni butilen bilan alkillash natijasida izooktan hosil bo’ladi. alkillash reaksiyasi harorat 0 dan - 100s gacha o’zgarganda (katalizator sifatida n2so4 ishlatilganda) yoki harorat 25-300s bo’lganda (katalizator sifatida nf ning suvdagi eritmasi qatnashganda) amalga oshiriladi. benzolni to’yinmagan uglevodorodlar (etilen, propilen) bilan alkillash jarayonida katalizator sifatida fosfor yoki sulfat kislotasi, alyumosilikatlar va boshqalar ishlatiladi. katalizatorning turiga ko’ra, jarayon harorat 50 dan 4500s gacha va bosim 1 dan 3 mpa gacha o’zgarganda …

4 / 16

merlanish jarayoni deb yuritiladi. ushbu jarayon katalizatorlar ishtirokida olib boriladi. plastmassalar, sintetik kauchuklar, moylar va boshqa mahsulotlarni olishda polimerlanish jarayonidan foydalaniladi. masalan, katalizator (fosfor kislotasi) ishtirokida propilenning polimerlanishi orqali yuvuvchi vositalar ishlab chiqarishda qo’llanilinadigan propilen tetrameri olinadi. propilenning polimerlanishi natijasida yuqori sifatli plastmassa (polipropilen) ishlab chiqariladi. izobutilenning polimerlanishi orqali qattiq poliizobutilen (molekulyar massasi 200000 atrofida) yoki suyuq poliizobutilen (molekulyar massasi 10000 atrofida) olinadi. 9.2. neftkimyoviy jarayonlarni sinflash neft va gazni kimyoviy yo’l bilan qayta ishlash texnologiyasida har xil reaksiyalardan foydalaniladi. ularning ko’pchiligi sanoat reaktorlarida amalga oshiriladi. kimyoviy reaksiyalar odatda umumiy alomatlarga asoslangan holda sinflanadi. kimyoviy reaktor konstruksiyasi va jarayonni boshqarish usullarini tanlash uchun reaksion sistemaning fazaviy tarkibi muhim ahamiyatga ega. reagentlar va mahsulotlarning fazaviy tarkibiga ko’ra, kimyoviy reaksiyalar gomogen va geterogen bo’lishi mumkin. gomogen reaksiyalarda reagentlar va mahsulotlar bitta faza (suyuq yoki gazsimon) da bo’ladi. masalan, gazsimon uglevodorodlarni piroliz qilish gomogen reaksiyani tashkil etadi. geterogen reaksiyalari yuz berganda eng kami …

5 / 16

ushbu prinsipga binoan, reaksiyalar oddiy (bir bosqichli) va murakkab (ko’p bosqichli), jumladan parallel, ketma-ket va ketma-ket-parellel yo’nalishda bo’lishi mumkin. agar oddiy reaksiyalar bitta bosqichdan iborat bo’lsa, murakkab reaksiyalar esa bir necha parallel yoki ketma-ket bosqichlardan tashkil topgan bo’ladi. reaksiyalarda qatnashayotgan molekulalarning soniga ko’ra, kimyoviy jarayonlar mono-, bi- va uchmolekulali reaksiyaga ajralishi mumkin. kinetik tenglamaning ko’rinishi (reaksiya tezligining reagentlar konsentrasiyalaridan bog’liqligi) kimyoviy jarayonlarning tartib bo’yicha sinflanishi uchun alomat hisoblanadi. reaksiyalarning tartibi deganda kinetik tenglamadagi reagentlar konsentrasiyalari daraja ko’rsatgichlarining yig’indisi tushuniladi. ushbu alomat bo’yicha kimyoviy reaksiyalar birinchi, ikkinchi, uchinchi, kasriy tartibli bo’lishi mumkin. kimyoviy reaksiyalar tezligini o’zgartirish uchun maxsus moddalar – katalizatorlar ishlatilishi yoki ishlatilmasligiga ko’ra, bunday reaksiyalar katalitik yoki nokatalitik jarayonlar deb ataladi. neft va gazni qayta ishlash texnologiyasida uchraydigan kimyoviy jarayonlarning ko’pchiligi katalitik reaksiyalardan tashkil topgan. bunday jarayonlarda katalizatorlardan foydalanish orqali bir necha ijobiy holatlar yuzaga chiqadi: reaksiyalar ancha past haroratlarda olib boriladi; reaksiyalarni kerakli yo’nalishlar bo’yicha olib borish mumkin; …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "neft kimyoviy jarayonlarning nazariy asoslari"

neft kimyoviy jarayonlarning nazariy asoslari reja: 1. umumiy tushunchalar. 2. neft kimyoviy jarayonlarni sinflash. 3. kimyoviy reaksiyalar kinetikasi. 9.1. umumiy tushunchalar neftni qayta ishlash va neft kimyosi sanoatida bir qator muhim neft mahsulotlarini olish va ularning sifatini yaxshilash uchun turli kimyoviy jarayonlardan foydalaniladi. kimyoviy jarayonlarni qo’llash orqali neftni chuqurroq qayta ishlashga erishiladi va dastlabki neftning tarkibidagiga nisbatan 1,5–2 barobar ko’proq tiniq neft mahsulotlarini olish imkoniyati paydo bo’ladi. kimyoviy jarayonlar yordamida neftkimyoviy ishlab chiqarishlar uchun turli xom ashyolar, jumladan, to’yinmagan uglevodorodlar (etilen, propilen, butilenlar, butadiyen) va aromatik uglevodorodlar (benzol, toluol, etilbenzol, ksilollar, izopropilb...

This file contains 16 pages in DOC format (86.0 KB). To download "neft kimyoviy jarayonlarning nazariy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: neft kimyoviy jarayonlarning na… DOC 16 pages Free download Telegram