qobusnoma

DOC 8 pages 349.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 349.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi chirchiq davlat pedagogika universiteti gumanitar fakulteti o‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi 24/4-guruh talabasi abduraximova farangizning tayyorlagan chirchiq-2024 kaykovus qobusnoma kirish sharq ma’naviyati va axloq ilmida “qobusnoma” asari muhim o’rin tutadi. kaykovusning “qobusnoma” asari melodiy 1082-1083 hijriy 475-yillarda yaratilgan bo`lib, bugungi kunda umumjahon madaniyatining ulkan boyligiga aylandi. vushmagir o`g’li shamsulmaoliy qobus muallif kaykovusning bobosi bo`lgan. bu nasihatomuz kitobni kaykovus o`z o`g’li gilonshohga bag’ishlaydi. ma`lumki, x-xi asrlarda ilm-fan, madaniyat, san`at va adabiyot taraqqiy etdi. abu abdulloh ro`dakiy, abulqosim firdavsiy, abul hasan binni ahmad unsuriy kabi shoir, olimlar shu davrda yetishib chiqdilar. kaykovusning “qobusnoma” asari ham mana shunday ilm-fan jadal sur`atlarda rivojlangan bir paytda dunyoga keldi. “qobusnoma” sharq olimlari bilan bir qatorda g’arb ilm ahlining diqqatini ham o`ziga tortdi. ulkan tarbiyaviy ahamiyatga ega ekanligi sababli ham turli tillarga tarjima etildi va butun dunyo xalqlariga tanildi. 1702-1705-yillarda turk tiliga, 1786-87-yillarda muhammad siddiq rashidiy tomonidan uyg’ur tiliga, …

2 / 8

zdi. asar xi- asrning 82-83-yillarida yaratilgan. tarixdan ma`lumki qobus xonadoni somoniylar davlati hukmronlari bilan yaqin munosabatda bo`lgan. somoniylar xonadonini tiklash uchun qobus uyg’ur xoni ilikxon bilan janglar olib borib g’alaba qozongan. ammo somoniylar davlatini yemirilishdan asrab qola olmaydi. qoraxoniylar farg’onadan xitoygacha tarqalgan turkiy qabilalarni birlashtirib, somoniylr ustidan g’alaba qozonadilar. qobus tabaristonni ishg’ol etadi va shu o`lkaga hukmron qoladi. qobus nihoyatda ilmparvar, san`atni sevadigan inson edi. u o`z zamonasining barcha ilmlarini egallashga harakat qildi. adabiyot muxlisi va shoir bo`lgan qobus arabda fors tilini chuqur o`rgandi va arab tilida “nomalar” kitobini yozdi. musiqa va tabiiyat ilmiga qiziqdi. hattoki qobus mashhur o`zbek olimi abu rayhon beruniyning jurjonda yashab ilm bilan shug’ullanishiga sharoitlar yaratib berdi. qobusning o`z davrining barcha ilmlarini egallaganini asardan bilib olsa bo`ladi. kaykovus ham o`z salaflarining asarlari bilan tanishadi. o`g’liga maslahatlar berish uchun “qobusnoma” ni yaratadi. sharq olimlari qadimgi davrlardan boshlab bola tarbiyasiga, so`z odobiga, axloqiy masalalarga katta e`tibor berganlar. bu …

3 / 8

sno emas. “qobusnoma” “parvardigori olamni tanimoq zikrida”, “payg’ambarlarning xilqati zikrida” boblari bilan boshlanadi. gilonshohga bag’ishlab yozilgan bu “nasihatnoma” o`sha davr an`anasiga ko`ra bobosi podshoh shamsulmaoliy qobus sharafiga “qobusnoma” deb ataladi. mo``jaz rivoyatlar, ixcham latifalar, kichik-kichik hikoyatlar kitobning yanada jozibador bo`lishini ta`minlaydi. kitob yosh avlodni tarbiyalash, ularning kamolotini ta`minlashning muhim muammolariga doir ilk sharq pandnomasi hisoblanadi. asar o`tmishda maktab va madrasalarda “guliston”, “bo`ston” kabi asarlar bilan bir qatorda darslik sifatida o`qitilgan. 1935-yilda tehron dorilfununi professori said nafisiy “qobusnoma” ni tehronda bosmadan chiqardi. ogahiy tarjimasining qo`lyozma nusxasi o`zfa sharqshunoslik institutining qo`lyozmalar fondida va sankt-petrburgdagi saltikov shedrin nomli kutubxonada saqlanmoqda. ogahiy tarjimalaridagi asar 1965-1973-1986-yillarda adabiyotshunos olim subutoy dolimov tomonidan uch marta nashrdan chiqarildi. “qobusnoma” axloqiy mavzudagi asar bo`lganligi sababli, unda eng avvalo qanday qilib axloqli, ilmli, dono farzand tarbiyalash yo`llari ko`rsatiladi. 40-bob ham hayotiy masalalarni qamrab oladi. “qobusnoma” ota va ona haqini bilmoq, hunar afzunligi, qarilik va yigitlik sifati, taom tartibini yeyish bayoni, …

4 / 8

shga harakat qilmog’i haqida mulohaza yuritadi. hamma hunardan so`z hunari yaxshiroqdir deydi. kaykovus har bir kishi notiq bo`lmog’i lozimligini, ammo yolg’onchi bo`lmasligini ta`kidlab shunday deydi: “kishi suxandon, suxango`y (notiq) bo`lishi kerak. ammo, ey farzand, sen suxango`y bo`lg’il va lekin durug’go`y (yolg’onchi) bo`lmag’il. rostgo`ylikda o`zing shuhrat qozong’il, tokim biror vaqt zururat yuzidin yolg’on so`z desang qabo’l qilg’aylar. har so`z desang ham rost deg’il va lekin yolg’onga o`xshagan rostni demag’ilkim, rostga o`xshagan durug’ durug’ga o`xshag’on rostdin yaxshiroqdur, nedinkim ul durug’ maqbo’l bo`lur, ammo ul rost maqbil bo`lmas. demak, nomaqbo’l rostni aytishdan parhez qil...” kaykovus faqat nutq so`zlashni emas, boshqalarning so`zi va nutqidan ibrat olishni o`qtiradi, shu yil bilan ham yaxshi notiq bo`la olish mumkinligini aytib o`tadi. “ey farzand, toki qila olsang so`z eshitmakdin qochmag’ilki, kishi so`z eshitmak bila suxango`y (notiqlik) hosil qilur”. agar farzand yoshligida hech kishining so`zini eshitmay katta bo`lsa, u albatta soqov bo`ladi. kamolga yetishish jarayonida chiroyli so`zlar eshitsa suxango`y …

5 / 8

`zing go`zal bo`lsin, bu so`zni xalq qabo’l qilsin. xaloyiq sening so`z bilan baland darajaga erishganingni bilsin, chunki kishining martabasini so`z orqali biladilar,... har kishining ahvoli o`z so`zi ostida yaxshiringan bo`ladi”. kaykovus notiq so`zning ma`nolarini ham har tomonlama o`rgangan bo`lishi lozim, deb hisoblaydi. “ey farzand, so`z yuz va orqa tomonini bilgil, ularga rioya qilgil, so`zlaganda ma`noli gapir, bu notiqlik alomatidir. agar gapirgan vaqtingda so`zning qanday ma`noga ega ekanligini bilmasang, qushga o`xshaysan, bunday qushni to`ti deydilar!”. notiq shunday kishiki, uning har so`zi xalqqa tushunarli va xalqning har so`zi unga ma`lum bo`ladi. suxandon nutq so`zlaganda pushaymon bo`lmasligi uchun har so`z o`ylab gapirmog’i zarurdir. kaykovus “qobusnoma” asarida kishi faoliyatida so`z odobining naqadar buyukligini pand-nasihatlar bilan o`qtirar ekan, turli hikoyatlar keltirib, fikrlarini isbotlab boradi. shirin va o`rinli so`zlar orqali xorun-ar-rashid tushining ta`birini aytgan munajjimning yuz tillo bilan mukofotlanishi haqidagi hikoyat, donishmand abuzurjmehrning bilmagan narsasini bo`yniga olishi haqidagi hikoyat, donishmand shayx va alaviy yigit haqidagi rivoyatlarda …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qobusnoma"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi chirchiq davlat pedagogika universiteti gumanitar fakulteti o‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi 24/4-guruh talabasi abduraximova farangizning tayyorlagan chirchiq-2024 kaykovus qobusnoma kirish sharq ma’naviyati va axloq ilmida “qobusnoma” asari muhim o’rin tutadi. kaykovusning “qobusnoma” asari melodiy 1082-1083 hijriy 475-yillarda yaratilgan bo`lib, bugungi kunda umumjahon madaniyatining ulkan boyligiga aylandi. vushmagir o`g’li shamsulmaoliy qobus muallif kaykovusning bobosi bo`lgan. bu nasihatomuz kitobni kaykovus o`z o`g’li gilonshohga bag’ishlaydi. ma`lumki, x-xi asrlarda ilm-fan, madaniyat, san`at va adabiyot taraqqiy etdi. abu abdulloh ro`dakiy, abulqosim firdavsiy, abul hasan binni ahmad unsuriy kabi shoir, olim...

This file contains 8 pages in DOC format (349.5 KB). To download "qobusnoma", click the Telegram button on the left.

Tags: qobusnoma DOC 8 pages Free download Telegram