badiiy maqsad bilan soʻz yasalishi me’yorlaridan chekinish

DOC 23 pages 222.5 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 222.5 KB

File type DOC

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

darslik tarkibidagi mashqlar tahlili, yechimlar, ko‘rsatmalar va izohlar 19-bet. topshiriq. gaplardagi notoʻgʻri qoʻllangan ayrim grammatik shakllarni aniqlang. 1. yaxshisi, chopqillab chiqqin-da, kesak otib, boyqushni uchirtirib yubor. (uchirib yubor) 2. koʻl yoqasidan oʻtgan zaxkashning muzdek salqin zaxob suviga qiychuvlashib choʻmilishamiz. (s.ravshanov) yechim: mazkur topshiriq shartiga asosan gaplarda ajratib ko‘rsatilgan so‘zlardagi xato qo‘llangan ayrim grammatik shakllar – morfologik vositalar, qo‘shimchalarni aniqlashimiz lozim. birinchi gapda uchirtirib yubor birikmasidagi ikkinchi orttirma nisbat qo‘shimchasi -tir ortiqcha bo‘lib, birikmani uchirib yubor shaklida qo‘llanishi to‘g‘ri bo‘ladi. yetakchi fe’lga qo‘shilgan birinchi -ir nisbat qo‘shimchasining o‘zi orttirma nisbat ma’nosini ifodalay oladi. ikkinchi gapda ajratib ko‘satilgan cho‘milishamiz so‘zidagi -ish birgalik nisbati qo‘shimchasi ortiqcha bo‘lib, cho‘milamiz shaklida qo‘llanishi maqsadga muvofiq. chunki kesim tarkibidagi -miz shaxs-son qo‘shimchasi ko‘plik ma’nosini ifodalashga xizmat qilayotgani uchun birgalik nisbatini qo‘llashga ehtiyoj yo‘q. shuningdek, suviga so‘zidagi -ga jo‘nalish kelishigi qo‘shimchasi o‘rnida o‘rin-payt kelishigi qo‘shimchasi -da ishlatilishi maqsadga muvofiq. 17-mashq. berilgan parchada badiiy maqsad bilan soʻz yasalishi me’yorlaridan …

2 / 23

nlar» romanidan olingan mazkur parchada keltirilgan qorongʻizor yasalmasi aslida so‘z yasalish me’yorlariga muvofiq emas, chunki -zor qo‘shimchasi odatda aniq otlardan o‘rin-joy otlarini yasovchi qo‘shimcha hisoblanadi. qorong‘i so‘zi esa odatda belgi bildiruvchi sifat so‘z turkumi sifatida ishlatiladi. demak, matndagi qorong‘izor so‘zi yasalishida adabiy til me’yorlaridan chekinish holati kuzatilib, muayyan badiiy-estetik maqsad bilan makon va ruhiyat tasvirini obrazli ifodalanishiga xizmat qilgan. topshiriq. berilgan gaplardagi imlo me’yorlariga amal qilinmagan oʻrinlarni aniqlang. 1. fuqarolar yigʻinlari faoliyatini samarali yoʻlga qoʻyishda jamoatchilik komissiyalarining oʻrni sezilarli boʻlayapti. 2. «barakalla ota-oʻgʻil, bopladingiz!» oʻgʻli hasanboyni bagʻriga mahkam bosib, shunday deyishni diliga tukkan ma’rufjon hayitboyevni suhbatga tortamiz. (gazetadan) yechim: yuqoridagi topshiriq shartiga asosan har ikkala gapda ham imlo me’yorlariga amal qilinmay yozilgan so‘zlar uchraydi. birinchi gap kesimi bo‘layapti shaklida yozilgan. amaldagi darsliklarga asosan (n.mahmudov va boshqalar. 6-sinf ona tili darsligi. “tasvir”, 2017-yil. 92-bet) hozirgi zamon qo‘shimchasi -yap og‘zaki nutqda –ayap tarzida talaffuz qilinsa ham, yozma nutqda –yap yozilishi kerak. shu …

3 / 23

a roʻznomasida maqola yozib olib borgan emish, muharrir koʻrib: «xoʻsh, nima, dneproges qurilibdimi, bu haqda butun boshli maqola chiqarsak?!» (a.muxtor) 4. boʻsh vaqt bermas jarida ham noshirlikning ishi koʻp. (e.vohidov) yechim: mazkur mashq shartiga asosan berilgan gaplardagi bugungi adabiy me’yorlar (1) leksik (so‘z qo‘llash) me’yorlari; 2) talaffuz me’yorlari; 3) so‘z yasalishi me’yorlari; 4) morfologik me’yorlar; 5) sintaktik me’yorlar; 6) uslubiy me’yorlar) ga zid holda qo‘llangan birliklarni aniqlab, ularning muqobil variantlari bilan almashtirilishi kerak. birinchi gapdagi ilmgoh, ikkinchi gapdagi bilimgoh so‘zlari qo‘llanishi jihatidan nisbatan klassik (mumtoz), eskirgan so‘zlar hisoblanadi. hatto bilimgoh so‘zi hozirgi mukammal lug‘atlarimizdan biri – 80 mingdan ortiq so‘z va so‘z birikmalarini o‘z ichiga olgan 5 jilddan iborat «o‘zbek tilining izohli lug‘ati»da (2006 yil) ham keltirilmagan. shu bois bu so‘zlarni hozirda amalda bo‘lgan muqobil variantlari – bilim yurti, bilim maskani, ta’lim muassasasi kabi birliklar bilan almashtirish maqsadga muvofiq. shuningdek, uchinchi gapdagi nohiya, ro‘znoma so‘zlari ham eskirgan qatlamga mansub bo‘lib, …

4 / 23

. 1. chol salmoqlab gap boshladi: ― e, xotin oʻlmaydigan odam bormi? (said ahmad) (― e xotin, oʻlmaydigan odam bormi?) 2. orif aka saratonning jazirama, kunlaridan birida, ergashga bergan va’dasiga muvofiq, bogʻlardan xabar olgani koʻykiga chiqib ketdi. (asqad muxtor) 3. oʻzingiz xabar bermaysizmi ishqilib? ― matkarimov xezlanib oʻrnidan turib ketdi. (asqad muxtor) (― oʻzingiz xabar bermaysizmi, ishqilib?) 4. kimingiz boʻladi, bu xotin? ― deb soʻradi dabdurustdan. (tohir malik) (― kimingiz boʻladi bu xotin?) 5. yigitdan tayinli javob ololmasligini bilsa ham yana soʻradi: ― kim telefon qilgandi? ― bilmadim, mehmon keldi shekilli… (tohir malik) (yigitdan tayinli javob ololmasligini bilsa ham, yana soʻradi) yechim: adabiy me’yorlar orasida punktuatsion – tinish belgilari me’yorlariga amal qilininishi ham muhim hisoblanadi. yuqoridagi mashqda berilgan gaplarda punktuatsion me’yorlar buzilgan o‘rinlar uchraydi. jumladan, 1-gap – e, xotin oʻlmaydigan odam bormi? jumlasi said ahmadning «uchinchi minora» hikoyasidan olingan bo‘lib, hikoyadagi asliga ko‘ra ushbu gap – e, xotin, oʻlmaydigan odam …

5 / 23

ratilgan bo‘laklar yoki sodda gaplar bog‘lanishi bo‘lmagani uchun vergul qo‘yilishi uchun hech qanday asos yo‘q. 5-gapda bilsa ham va yana soʻradi birikmalari orasida vergul qo‘yilishi lozim. punktuatsion me’yorlarga asosan sa, sa ham (shart mayli qo‘shimchasi+ kuchaytiruv-ta’kid yuklamasi) qolipli gaplarda bu bog‘lovchi vositalar (uyushiq bo‘laklar yoki gaplarni bog‘lashga xizmat qiladi) dan keyin vergul qo‘yilishi zarur. 26-mashq. berilgan gaplarni hozirgi uslubiy me’yorlarga mos ravishda qayta tuzing. ular oʻrtasidagi farqli jihatlarni ayting. 1. sohibqiron hayratda anchagacha soʻz topolmay, bu vayrona ichidagi nuroniy qariyalarga qarab uzoq turdilar, ― ul sizningdur, biz olmaymiz… illo, bizga ash’oridin aytsin. (u siznikidir, biz olmaymiz… ammo bizga she’ridan aytsin) 2. aytmaydur, ― deyishdi chollar. ― qoʻrgʻonimiz atrofida yer quchib nigun boʻlgan yarim elatimiz hurmati, hozir olloh aning diligʻa hikmat kalomini solmagʻay… (aytmaydi, ― deyishdi chollar. ― qoʻrgʻonimiz atrofida yer quchib teskari boʻlgan yarim elatimiz hurmati, hozir olloh uning diliga hikmatli soʻzni solmagay) 3. norasidani koʻrdingmu? ― dedilar sohibqiron bosh …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy maqsad bilan soʻz yasalishi me’yorlaridan chekinish"

darslik tarkibidagi mashqlar tahlili, yechimlar, ko‘rsatmalar va izohlar 19-bet. topshiriq. gaplardagi notoʻgʻri qoʻllangan ayrim grammatik shakllarni aniqlang. 1. yaxshisi, chopqillab chiqqin-da, kesak otib, boyqushni uchirtirib yubor. (uchirib yubor) 2. koʻl yoqasidan oʻtgan zaxkashning muzdek salqin zaxob suviga qiychuvlashib choʻmilishamiz. (s.ravshanov) yechim: mazkur topshiriq shartiga asosan gaplarda ajratib ko‘rsatilgan so‘zlardagi xato qo‘llangan ayrim grammatik shakllar – morfologik vositalar, qo‘shimchalarni aniqlashimiz lozim. birinchi gapda uchirtirib yubor birikmasidagi ikkinchi orttirma nisbat qo‘shimchasi -tir ortiqcha bo‘lib, birikmani uchirib yubor shaklida qo‘llanishi to‘g‘ri bo‘ladi. yetakchi fe’lga qo‘shilgan birinchi -ir nisbat qo‘shimchasining o‘zi orttirma nisbat ma...

This file contains 23 pages in DOC format (222.5 KB). To download "badiiy maqsad bilan soʻz yasalishi me’yorlaridan chekinish", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy maqsad bilan soʻz yasali… DOC 23 pages Free download Telegram