"шашмақом савтлари"

DOC 10 pages 100.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 100.0 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ўзбекистон республикаси маданият вазирлиги юнус ражабий номидаги ўзбек миллий мусиқа санъати институти “ўзбек мақоми тарихи ва назарияси” кафедраси мақом асослари фанидан курс иши мавзу: шашмақом савтлари бажарди: “анъанавий чолғу ижрочилиги” кафедраси iii курс талабаси аскарзода абдурахимбек илмий раҳбар: санъатшунослик фанлари номзоди, професссор р.ю.юнусов тошкент - 2020 режа кириш 1. шашмақом савтлари хулоса фойдаланилган адабиётлар рўйхати кириш “халқимизнинг истиқлолга эришиши муносабати билан азалий қадриятларимизни тиклаш, ўз тарихимизни, миллий урф-одат ва анъаналаримизни, маънавий ва шу жумладан, бадиий меросимизни атрофлича ўрганиш ҳамда ундан баҳраманд бўлиш имконияти вужудга келди” . “ўзбек халқининг қадимий, ўзига хос, серқатлам ва услубан бой мусиқа меъросини тўплаш, ҳужжатлаштириш, унинг илмий-назарий асосларини ўрганиш ҳамда амалий, ижодий ўзлаштириш борасида ўтган ярим асрдан зиёдроқ вақт мобайнида улкан ютуқлар қўлга киритилди.” шунингдек, ёш авлодни бу жабҳалардан мунтазам равишда воқиф қилиб бориш, уларни талаб ва эҳтиёжини янада тўлароқ қондиришга қаратилган бир қанча вазифаларни олдимизга мақсад қилиб қўйдик. “кўзланган мақсадларга эришиш учун республикамизнинг маданият ва …

2 / 10

ида вужудга келган куй-оҳанглар; шакл, жанр; бир қисмли ёки туркумли чолғу ва ашула йўллари; мусиқий услуб ва бошқалар” . мақомнинг махсус илмий-назарий, эстетик-фалсафий ва амалий масалалари ўрта асрларда битилган кўплаб мусиқий рисолаларда ёзиб келинган. атоқли мусиқашунос сафиуддин ал-урмавий мақом номларидаги парда тузилмаларини илмий таснифлаб, “12 мақом” тизимини ишлаб чиққан. “шашмақомнинг шаклланишида “ўн икки мақом” тизимидаги лад асослари, бир-бирига яқин бўлган мақомлар ва шўбалар бирлаштирилган. шашмақом форсча ва арабча сўзларининг бирикмаси бўлиб, “олти мақом” демакдир.” “хviii – хiх асрларда ўрта осиёда шаклланиб, ўзбек ва тожик халқлари орасида тарқалган шашмақом таркибига — бузрук, рост, наво, дугоҳ, сегоҳ ва ироқ мақомлари киради. hозирда нашр этилган китобларда мақомларнинг чолғу ва ашула қисмлари 208 дан 250 тагача боради.” шашмақом “мушкилот” номли чолғу ҳамда “наср” номли ашула бўлимлардан иборат. мушкилот бўлими тасниф, таржи, гардун, мухаммас ва сақил дея номланувчи асосий куй йўлларидан иборат. наср бўлими эса шўбалардан яъни, ашулалардан ва уларнинг тароналари ҳамда шаҳобчаларидан иборат. шашмақом …

3 / 10

н иборат”. “бу қисмга кирувчи шўбаларни икки гуруҳга ажратиб қараб чиқамиз. мақомлар ашула бўлимидаги биринчи гуруҳга кирган шўбалар — сарахбор, талқин, насрлар ва уларнинг уфарларидир. ашула бўлимининг иккинчи гуруҳига кирган шўбалар — савт–муғулчалар ва турли мақомларнинг ўзига хос бўлган баъзи ашула йўллари киради.” “мақомдон олим исъҳоқ ражабовнинг тадқиқотларидан маълум бўлишича, шашмақомнинг савт ва мўғулча каби иккинчи гуруҳ шўбалари хiх аср охири – хх аср бошларида шаклланган экан. бунда мўғулча ва савтлар шашмақомнинг биринчи гуруҳ шўбаларига (сарахбор, талқин, наср) нисбатан ўзига хос назира (“жавоб”) тарзида ижод этилганлиги қайд этилади.” биринчи ва иккинчи қисмни ташкил этган шўбалар, дастлаб, ўзининг таркибига кирган шахобчалари билан фарқланади. уларнинг яна бир хусусияти шуки, биринчи қисмга кирган шўбалар гуруҳи бирин–кетин яхлит ижро этилиб келинган бўлса, иккинчи қисмга кирган савт – мўғулчалар ўз шахобчалари билан бирга алоҳида – алоҳида айтилган, яъни савтнинг кетидан мўғулчалар ижро этилмайди. “шашмақом шаклланишининг дастлабки даврларида ашула бўлимининг биринчи гуруҳига кирувчи сарахбор, талқин, наср …

4 / 10

си ҳам бор, яъни у тайёр бир куй ёки ашулага тақлид қилиниб, бастакорликдаги маълум қоидалар асосида жавоб тариқасида яратиладиган мусиқа асаридир. “савт” сўзи хvi асрдан бошлаб мусиқа ёзма манбаларида кенг қўлланилиб, ўн икки мақом тизимида кичик шаклли ашулалар сифатида шарҳланади. шашмақомда эса савтлар мақомларнинг иккинчи гуруҳ шўбаларидан бўлиб йирик шаклдаги ашула туркумларини ташкил қилади ва ҳар бир мақомда қуйдагича номланади: бузрук мақомида – савти сарвиноз, ростда – савти ушшоқ, савти сабо, савти калон, навода – савти наво, дугоҳда – савти чоргоҳ дейилади. улар сегоҳ ва ироқ мақомларида учрамайди.” иккинчи гуруҳ шўбалари савт ва мўғулчалар усулида ижро этиладиган ашула йўлларидир. улар асосан беш қисмли бўлиб асосий ашула йўлларидан ташқари шахобчалари – талқинча, қашқарча, соқийнома ҳамда уфар деб номланади ва шу номли дойра усуллари жўрлигида ижро этилади. савти наводан бошқа барча савтларнинг такт – ритм ўлчови беш чорак 5/4 бўлиб, дойра усули қуйидгича: савти наво эса талқин дойра усулидадир: мақомдон ҳофизларнинг айтишича, …

5 / 10

т ритм ўлчови эса 3/4 бўлиб, унинг дойра усули қуйидагичадир: шашмақом таркибида савт ва мўғулчалар типида яратилган бошқа шўбалар хам мавжуд. улар бузрук мақомида ироқи бухоро ва рок, навода – мустаҳзоди наво деб аталади. хулоса халқимизнинг мусиқа бойликлари жуда хам кўп қиррали, сермазмун ва ранг-барангдир. оҳангдор ажойиб куйларимиз кишига қувонч, хурсандчилик бағишлайди, оғир дамларда енгил қилади. у инсоннинг олийжаноб фазилатлари, хис-тyйғуларини ифодалаб берувчи кучга эгадир. шашмақомнинг ажойиб дурдоналари мусиқа бойлигимизни ўрганишда алоҳида аҳамиятга эга. улар янги мусиқа асарлари яратилишида битмас-туганмас манба саналади. шашмақом ашула бўлимининг бош ва асосий шўбалари асосида яратилган иккинчи гуруҳ шўбалари бастакорлар томонидан ижодий ишланган. кўпгина иккинчи гуруҳ шўбаларининг асосий қисмини куй тузилиши ва унда қўлланилган намудларни яхши тушуниб олсак, қолган шахобчаларни ўрганишда қийинчилик туғилмайди. фақат бу куй тузилишини талқинча, қашқарча, соқийнома ва уфар усулларига солиниб ижро этиш лозим. мақом асосрлари фанидан “шашмақом ашула бўлимини иккинчи гуруҳ шўбалари, шу йўсинда “шашмақом мўғулчалари” мавзуси бўйича тўлароқ маълумотлар йиғиб, …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""шашмақом савтлари""

ўзбекистон республикаси маданият вазирлиги юнус ражабий номидаги ўзбек миллий мусиқа санъати институти “ўзбек мақоми тарихи ва назарияси” кафедраси мақом асослари фанидан курс иши мавзу: шашмақом савтлари бажарди: “анъанавий чолғу ижрочилиги” кафедраси iii курс талабаси аскарзода абдурахимбек илмий раҳбар: санъатшунослик фанлари номзоди, професссор р.ю.юнусов тошкент - 2020 режа кириш 1. шашмақом савтлари хулоса фойдаланилган адабиётлар рўйхати кириш “халқимизнинг истиқлолга эришиши муносабати билан азалий қадриятларимизни тиклаш, ўз тарихимизни, миллий урф-одат ва анъаналаримизни, маънавий ва шу жумладан, бадиий меросимизни атрофлича ўрганиш ҳамда ундан баҳраманд бўлиш имконияти вужудга келди” . “ўзбек халқининг қадимий, ўзига хос, серқатлам ва услубан бой мусиқа меъросини тўплаш, ҳужжатл...

This file contains 10 pages in DOC format (100.0 KB). To download ""шашмақом савтлари"", click the Telegram button on the left.

Tags: "шашмақом савтлари" DOC 10 pages Free download Telegram