klassik iqtisodiy maktab

DOC 15 pages 119.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 119.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mehnat - mehnatning tagi rohat maqol 6-mavzu. klassik maktab vakillarining iqtisodiy qarashlari reja: 1. u.petti g’oyalari 2. u.petti: xalqlar boyligi konsepsiyasi 3. kantellion g’oyalari 4. kene qarashlari merkantilizm o'rniga klassik (lot. namunali, haqiqiy) iqtisodiy maktab vujudga keldi. chunki avvalgi ta'limot sanoatlashayotgan sohibkorlar talablariga javob bermay qo'ydi («klassik maktab» atamasi k.marks tomonidan berilgan). paydo bo'layotgan yangi muammolarni hal etish yangi yo'nalish tarafdorlari zimmasiga to'g'ri keldi. uning namoyandalari o'z ilmiy tadqiqotlarining asosi qilib kishilikning ishlab chiqarish sohasini oldilar va kapitalizmni ilmiy tahlil qilish bo'yicha dastlabki muhim qadamni qo'ydilar. klassik maktab ishlab chiqarishning yangi usuli shakllanayotgan va mustahkamlanayotgan davrda vujudga keldi. kapitalizm ayrim mamlakatlarda tarixiy shart-sharoitlarga mos ravishda feodal munosabatlarning saqlanganlik darajasiga qarab turlicha rivojlandi. bu jarayonlar dastlab xvi asrda angliyada ro'y bera boshladi. feodalizm emirilib, uning zaminida kapitalistik, ya'ni bozor munosabatlar shakllana bordi. uy hunarmandchiligi o'rniga manufakturaning kirib kelishi katta ijobiy voqea bo'ldi. tarix, xalq xo'jaligi tarixi va boshqa ijtimoiy fanlarni o'qiganda …

2 / 15

keng foydalangan, keyinchalik texnikani, ilmiy texnika yangiliklarini keng qo'llaganlar. agrar inqilob, islohot nomini olgan bu o'zgarish manufaktura sanoatining rivoji bilan bog'liq. dastlabki paytlarda bu sohada mato to'qish asosiy edi. u nihoyatda foyda keltiruvchi sohaga aylandi. matoga talab oshdi, uni qondirish uchun, sanoat uchun kerakli xom ashyo bazasini yaratish talab qilindi. xom ashyo esa jun bo'lib, qo'ylardan olinardi. manufaktura rivojiga jun kerak, buning uchun qo'ylar sonini oshirish talab etildi, ko'p qo'y boqish uchun esa yangi keng yaylovlar zarur, oqibatda chakalakzor, botqoq, bo'z erlar chegaralanib («erlarni chegaralash» degan ibora shundan kelib chiqqan) yaylovga aylantirildi, dehqon (yomen)lar o'z erlaridan haydab chiqarildilar, erlari esa tortib olinib, yaylovlarga aylantirildi. bu jarayonning muhim ahamiyati bor: 1. manufaktura (sanoat) uchun xom ashyo ko'paydi; 2. sanoatga ko'p va arzon ishchi kuchi etkazib berildi ( erdan mahrum bo'lgan, haydalgan dehqonlar ish kidirib shaharlarga borganlar). oqibatda sanoat tez o'sa boshladi, yangi sinflar paydo bo'ldi. demak, sanoatdagina emas (manufaktura), qishloq xo'jaligida …

3 / 15

acha bu erda proteksionizm (savdoda chetga ko'proq chiqazib, chetdan kamroq kiritish) siyosati (eksport importdan ko'p) o'tkazilgan, bu esa savdoning (ayniqsa o'z mustamlakalariga) keskin o'sishiga olib keldi. demak, savdo, tovar-pul munosabatlari ham keskin oshdi. v.petti - angliya klassik iqtisodiy maktabining asoschisi umumiy bahoga ko'ra, klassik maktab xvii asr oxiri - xviii asr boshlarida v.petti (angliya) va p.buagilber (fransiya) asarlarida yaratildi. vilyam petti (1623-1687yy.) romsi shahrida tug'ilgan, angliya klassik iqtisodiy maktabining asoschisidir. ko'pchilik bu olimning iqtisodiyot fani sohasidagi faoliyatiga yuksak baho berib, uni buyuk va takrorlanmas iqtisodchi-tadqiqotchi deb baholagan edi. v.petti favqulodda har tomonlama va yuksak bilimli inson bo'lgan. u mayda hunarmand-matochi oilasida tug'ildi. leyden, parij va oksford universitetlarida medisina sohasida tahsil ko'rdi. u juda keng qobiliyatli talaba bo'lgan, 1647 yilda nusxa ko'chiradigan mashinani (kseroks) ixtiro qildi, 1649 yilda fizika doktori ilmiy darajasiga ega bo'ldi. u dengizchi, vrach sifatida ham ishladi. petti shu bilan birga yirik er egasi ham edi, u yirik …

4 / 15

u mehnatkashlarning daromadlaridan soliq olish tarafdori edi. u iqtisodiy muammolarga bag'ishlangan «soliqlar va yig'imlar to'g'risida risola» (1662y.), «so'z donishmandlarga» (1665y.), «irlandiyaning siyosiy anatomiyasi» (1672y.), «siyosiy arifmetika» (1683y.) va boshqa shu kabi asarlarni yozdi. v.petti xvii asrdagi eng taniqli shaxslar qatoridan o'rin oladi (mak-kulloxning 1845 yilda bergan bahosi). u iqtisodiyotni o'rganishda yangi usulni qo'lladi, ko'rinib turgan voqealarni sharxlashdan ularning mohiyatini tahlil etishga o'tdi. v.petti tadqiqot predmeti sifatida ishlab chiqarish sohasi muammolarini tahlil etishdir. uning fikricha, boylik paydo bo'lishi va ko'payishi faqat moddiy ne'matlar yaratish sohasida ro'y beradi, bu jarayon savdo va savdo kapitalining hech qanday ishtirokisiz bo'ladi. olimning tadqiqot usulida empirizm elementlari (unsurlari) bo'lishiga qaramasdan (bu masalan, er bahosini talqin etishda ko'rinadi), davlatning iqtisodiy faoliyatga aralashuvini qisman qo'llaydi (mamlakatdagi savdogarlar sonini qisqartirishni talab etadi), u asosan erkin iqtisodiyot (laisser faire) prinsiplarini qo'llaydi va merkantilistlardan farqli ravishda pul muomalasi va savdoni erkinlashtirish tarafdori bo'lgan. u o'z tadqiqotlarida bir qancha metodik (shartli) soddalashtirishlardan …

5 / 15

isodiy tahlilning statistik usulidan ham keng foydalandi. v.pettining dastlabki asarlarida merkantilistlarning ta'siri ancha kuchli bo'lgan, ammo keyingi «pul to'g'risida bir necha ogiz so'z» (1682y.) kitobida u merkantilizmdan butunlay voz kechdi. boshida u faol (aktiv) savdo siyosatini, davlatning iqtisodiyotga aralashuvini qo'lladi, ammo bu ishlab chiqarishni rivojlantirishga yordam berishi kerak, degan fikrda bo'lgan. u boylik va qashshoqlikka baho berib, bu hayotning abadiy va o'zgarmas, shafqatsiz qonunidir, degan qisqacha xulosalarga keldi. «ba'zi odamlarning boshqasidan ko'proq qashshoqligi doim bo'lgan va doim bo'ladi» degan edi u. ammo petti ortiqcha zeb-ziynatga berilishdan tiyilish zarur deb bilgan. merkantilizm nuqtai nazaridan amaliy, aniq masalalarni echish borasida u o'z asarlarida bo'layotgan voqealarni ta'riflashga ko'proq o'rin bergan. ammo iqtisodiy jarayonlarni tadqiq qilish davomida hodisalarning ichki mohiyatiga kirib bordi, ularni izohlashga urindi, iqtisodiyotda tabiiy fan metodlarini qo'lladi, ayniqsa matematikani keng tadbiq etdi. u o'zining tadqiqotlarida ayrim odamlarning fikri, hohishi va ehtirosiga oid barcha narsalarni chetda qoldirib, iqtisodiy hodisalarning salbiy bog'liqligini ko'rsatishga …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "klassik iqtisodiy maktab"

mehnat - mehnatning tagi rohat maqol 6-mavzu. klassik maktab vakillarining iqtisodiy qarashlari reja: 1. u.petti g’oyalari 2. u.petti: xalqlar boyligi konsepsiyasi 3. kantellion g’oyalari 4. kene qarashlari merkantilizm o'rniga klassik (lot. namunali, haqiqiy) iqtisodiy maktab vujudga keldi. chunki avvalgi ta'limot sanoatlashayotgan sohibkorlar talablariga javob bermay qo'ydi («klassik maktab» atamasi k.marks tomonidan berilgan). paydo bo'layotgan yangi muammolarni hal etish yangi yo'nalish tarafdorlari zimmasiga to'g'ri keldi. uning namoyandalari o'z ilmiy tadqiqotlarining asosi qilib kishilikning ishlab chiqarish sohasini oldilar va kapitalizmni ilmiy tahlil qilish bo'yicha dastlabki muhim qadamni qo'ydilar. klassik maktab ishlab chiqarishning yangi usuli shakllanayotgan va mustahkamlana...

This file contains 15 pages in DOC format (119.0 KB). To download "klassik iqtisodiy maktab", click the Telegram button on the left.

Tags: klassik iqtisodiy maktab DOC 15 pages Free download Telegram