ilmiy tadqiqotlar uchun yo'nalishlar

DOC 23 pages 118.0 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 118.0 KB

File type DOC

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

6-ma’ruza mashg‘uloti mavzu: ilmiy manbalarni izlash va ularni baholash reja: 1. ilmiy yoʻnalish, uning strukturasi va ilmiy muammo, unga qoʻyiladigan uslubiy hamda me’yoriy talablar 2. ilmiy tadqiqot mavzusi va samaradorligini baholash 3. ilmiy tadqiqot ishlarini asosiy bosqichlari 4. ilmiy axborot tushunchasi, axborotni izlash va oʻrganish 5. fakt tushunchasi va tadqiqotda faktlar va ilmiy adabiyot bilan ishlash ilmiy yoʻnalish, uning strukturasi va ilmiy muammo, unga qoʻyiladigan uslubiy hamda me’yoriy talablar hozirgi zamon fan murakkab tizimlar, unsurlar va koʻp bosqichli faoliyat turlari kompleksini tashkil qilib, uning yadrosi boʻlgan ilmiy tadqiqotni oʻzi ham bir qator strukturaviy epistemologik (bilishga doir) birliklarga boʻlinadi. xususan, ilmiy tadqiqotda yoʻnalish, maqsadli dasturiy izlanish kompleksi, muammo va mavzuni farqlaydilar. ilmiy yoʻnalish fannnig ma’lum tarmog’ida ilmiy jamoa tomonidan olib borilayotgan, biron-bir yirik fundamental yoki nazariy-texnologik muammoni xal etishga bag’ishlangan ilmiy tadqiqot sohasidir. fanda sohaviy boʻlinish nisbatan mustaqil ilmiy izlanish tarmoqlarini hosil boʻlishiga olib keladi. masalan psixologiyada umumiy psixologiya, amaliy psixologiya, …

2 / 23

oʻrganish yoʻnalishi, markaziy osiyo tarixida qadimgi xorazm sivilizasiyasini tadqiq qilish yoʻnalishi va boshqalar. ilmiy yoʻnalishning strukturaviy birliklari – bu kompleks tadqiqot dasturlari, muammolar, mavzular va masalalardir. kompleks tadqiqot dasturi bir maqsad atrofida birlashtirilgan tarmoqlararo nazariy va ilmiy – texnologik tadqiqotlar, tavsiyalar va amaliy choralar tizimidir. murakkab ijtimoiy va ilmiy muammolarni hal qilish maqsadida turli sohalarda ishlaydigan mutaxassislar ishtirokida kompleks tadqiqot dasturi ishlab chiqiladi, uni amalga oshirishda bir qancha ilmiy muassasalar va jamoalar jalb qilinadi. xususan, biron – bir shahardagi ekologik vaziyatni xar tomonlama tadqiq qilish va zarur tadbir-choralarni rejalashtirish, shahar transporti va kommunikasiyasi tizimini takomillashtirish, mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish rejasini ishlab chiqish kabi masalalar va tadbirlar tizimi tarmoqlararo tadqiqot dasturi turkumiga kiradi. ilmiy muammo-izlanishning katta sohasini qamrab olgan va samarali istiqbolga ega boʻlgan murakkab masaladir. muammoni qoʻyishda quyidagi savolga javob berish kerak: «nimani oʻrganish kerak, nima tadqiq qilinmagan? ». javob berish jarayonida bizda ma’lum bilim hosil boʻladi. demak, muammo biz bilmagan …

3 / 23

bilan tushuntirilmagan yangi fakt oʻrtasida ziddiyat borligini natijasidir. ziddiyatni hal qilish uchun muammoni qoʻyish, unga oid masalalarni belgilab olish kerak. ilmiy muammoni qoʻyish vaqtida uni xar tomonlama tavsiflashga toʻg’ri keladi. ilmiy muammoni tavsiflash – bu bosh masalani ajratib olish, tadqiqot predmeti boʻyicha ham oʻrganlmagan masalalarni aniqlash, kutilayotgan natija va izlanish istiqbolini belgilab olishdan iboratdir. muammoni tavsiflashda bir qator me’yoriy talablarga rioya qilinadi. shakliy (stilistik) me’yorlar: - qaytarish va tavtologiyalarga yoʻl qoʻymaslik, koʻp ma’noli atamalarni ishlatmaslik; -shartli belgilar birligini saqlash; -nostandart belgi va birliklarni ishlatmaslik. muammo mazmuniga oid me’yorlar: -hukm va mulohazalarni chin boʻlishi; -muammoni aniq va ravshan ifodalash; -muammodan masala va savollarni keltirib chiqarishda izchillik talabiga rioya qilish; -tatbiq qilinayotgan vositalar va usullarni tadqiqot maqsadi va natijasiga mos kelishi. qayd etilgan me’yoriy talablarga rioya qilgan holda ilmiy muammoni tavsiflash, matnda bayon qilish uning sifat koʻrsatkichlari va ahamiyatini oshiradi, mantiqiy va nazariy asoslanganlik darajasini koʻtaradi. yana bir muhim metodologik masala muammoni …

4 / 23

asi va miqyosiga qarab bir qator mavzular va masalalarga boʻlinib ketar ekan, har bir tadqiqotchi oldida mavzuni tanlash vaziyati paydo boʻladi. bunda izlanuvchi birinchi navbatda e’tiborini mavzuni dolzarbligi, yangiligi, naqadar unda qiziqish oʻyg’otganligi kabi xislatlarga qaratishi kerak. mavzuni tanlash masalasiga batafsilroq toʻxtaladigan boʻlsak, quyidagi metodologik qoidalarga rioya qilish kerak. 1. mavzuni dolzarbligi, ya’ni uning nazariy va amaliy ahamiyati zamon talabiga mos kelishini, ijtimoiy va ilmiy vazifalarni bajarishga qaratilganlik darajasini aniqlash lozim. 2. mavzuni yangiligi. mavzuda mujassamlangan masala, masalani biron-bir tomoni umuman ishlanmagan boʻladi, bunday vaziyatda izlanish obyekti va predmeti, ishlatiladigan usul, vosita, ma’lumotlar bazasi, olingan natija ham yangiligi bilan ajralib turadi. 3. mavzu ilmiy jamoa olib borayotgan tadqiqot yoʻnalishiga mos kelishi lozim. shu bilan birga fanda ilmiy maktab yoki yoʻnalishlar monopologiyasiga yoʻl qoʻymaslik kerak. monopoliya holati g’oyalar raqobatiga g’ov boʻladi, nazariy va uslubiy koʻpxillikka yoʻl qoʻymaydi. 4. mavzuning muhim xislatini ilmiy tadqiqot natijalarini ishlab chiqarishga, fanga, oʻquv jarayoniga tezlik bilan …

5 / 23

ati yoʻq muammo tadqiqot doirasidan chiqariladi (va aksincha, izlanish sohasiga kiritilmaydi), tadqiqot energeyasi samarali natijaga yoʻnaltiriladi. mavzu samaradorligini baholash. mavzuni muhim tomonini olingan natijalarni ishlab chiqarishga tatbiq qilish tezligi va koʻlami tashkil qiladi. mavzuni bu xislati tadqiqot samaradorligini belgilaydi. tadqiqot mavzusining samaradorligi bir qator iqtisodiy, ijtimoiy va ilmiy koʻrsatkichlarda ifodalanadi. mavzu tanlangandayoq boʻlajak izlanishning dolzarbligi, asoslanganligi, ijtimoiy, nazariy, amaliy (texnologik) ahamiyati hisobga olinishi kerak. tanlangan mavzu samaradorligi birinchi navbatda olingan natijaning ijtimoiy ishlab chiqarish (korxona va muassasalarda) va iste’mol qilish (oʻquv jarayoni, tadqiqot va axborot resurs markazlari) sohalarida qoʻllanilishi miqyosi bilan oʻlchanadi. qoʻlga kiritilgan natija qanchalik keng va koʻp miqyosda tadbiq qilinsa uning samaradorligi shunchalik yuqori boʻladi. iqtisodchilar mavzu va olingan natija samaradorligini aniqlovchi formulani ishlab chiqishgan. rn in xt bu yerda rn – kutalayotgan natija koeffisiyenti in – iqtisodiy natija xt – tadqiqot uchun ketgan xarajat iqtisodiy koʻrsatkich tanlangan mavzu istiqbolini belgilaydigan muhim talabdir. lekin fundamental va nazariy izlanish …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy tadqiqotlar uchun yo'nalishlar"

6-ma’ruza mashg‘uloti mavzu: ilmiy manbalarni izlash va ularni baholash reja: 1. ilmiy yoʻnalish, uning strukturasi va ilmiy muammo, unga qoʻyiladigan uslubiy hamda me’yoriy talablar 2. ilmiy tadqiqot mavzusi va samaradorligini baholash 3. ilmiy tadqiqot ishlarini asosiy bosqichlari 4. ilmiy axborot tushunchasi, axborotni izlash va oʻrganish 5. fakt tushunchasi va tadqiqotda faktlar va ilmiy adabiyot bilan ishlash ilmiy yoʻnalish, uning strukturasi va ilmiy muammo, unga qoʻyiladigan uslubiy hamda me’yoriy talablar hozirgi zamon fan murakkab tizimlar, unsurlar va koʻp bosqichli faoliyat turlari kompleksini tashkil qilib, uning yadrosi boʻlgan ilmiy tadqiqotni oʻzi ham bir qator strukturaviy epistemologik (bilishga doir) birliklarga boʻlinadi. xususan, ilmiy tadqiqotda yoʻnalish, maqsadli da...

This file contains 23 pages in DOC format (118.0 KB). To download "ilmiy tadqiqotlar uchun yo'nalishlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy tadqiqotlar uchun yo'nali… DOC 23 pages Free download Telegram