merkantilizm

DOC 7 pages 55.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.5 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

zar qadrini zargar bilar. maqol. 5-mavzu. merkantilizm avvalgi davrdagi iqtisodiy g'oyalarda natural xo'jalik munosabatlariga oid fikrlar ustunlik qilgan. yangi bozor munosabatlari shakllanishi tufayli, shunga oid iqtisodiy ta'limot paydo bo'ldi, bu merkantilizm ta'limotidir. «merkantilizm» iborasi birinchi bo'lib adam smitning asarlarida o'z ifodasini topdi. lugaviy ma'nosiga ko'ra bu so'z italyancha bo'lib, savdogar mazmuniga ega. bu so'z yangi ta'limotning mazmun va mohiyatini o'zida aks ettiradi. uzoq yillar davomida boylikning, xalq moddiy farovonligining asosi mehnat, er, dehqonchilik va chorvachilik, hunarmandchilikda deb kelinar edi, biz buni yuqorida ko'rdik. lekin xv asrga kelib ahvol keskin o'zgardi. bu ta'limotning kelib chiqishiga bir qancha sosial-iqtisodiy sabablar turtki bo'ldi. avvalo feodal tuzumning emirilishi, tovar-pul munosabatlarining o'sishi, fan va madaniyatning rivoji, ayniqsa, yangi erlarning ochilishi, buyuk geografik kashfiyotlar, mustamlakachilik tizimining paydo bo'lishi, ayniqsa savdo-sotiqning rivojiga turtki bo'ldi. noekvivalent savdo tufayli metropoliya koloniyalar hisobiga beqiyos boyidi. ana shu o'zgarishlarni asoslab beruvchi iqtisodiy ta'limot - merkantilizm yuzaga keldi va muomala sohasini o'rganish …

2 / 7

vlatga ko'proq oltin va kumush keltirish deb aniqlandi. bu davrda pul sifatida qimmatbaho metallar - oltin va kumush ishlatilgan, shu sababli oltin va kumush zahiralarini ko'paytirish borasida ma'lum iqtisodiy siyosatlar ishlab chiqarildi. 1492 yilda portugaliyalik xristofor kolumb uchta kemasi bilan tasodif tufayli amerika qit'asini ochdi (u o'zini hindistondaman deb o'ylagan, shuning uchun qit'a nomi boshqa dengizchi - amerigo vespuchchiga nasib etdi, tarixning bu xatosini to'g'rilash uchun bu qit'adagi bir davlatga kolumbiya nomi berildi). ammo amerika ko'pchilik o'ylaganidek oltin-kumushga unchalik boy emas ekan. hindistonni qidirish yana davom etdi va 1498 yilda vasko da gama tomonidan ko'pchilik intizorlik bilan kutgan bu diyorga yo'l ochildi. boshqa dengizchi magellanning butun dunyo bo'ylab qilgan sayohati tufayli yangi er, orollar kashf etildi, ular qisqa vaqt ichida evropa davlatlarining mustamlakasiga aylantirildi, u erlarda oltin-kumush konlari ochildi, yangi xom ashyo, ekin, hayvon turlari ochildi, ularning evropaga kirishi boshlandi (paxta, makkajo'xori, tamaki, kofe, kakao). evropadagi davlatlar o'rtasida (portugaliya, ispaniya, …

3 / 7

o'rtalari). yangi ta'limot vujudga kelishi manufaktura bilan bevosita bog'liqdir. iqtisodiyot tarixida sanoatning uch xil shaklini ajratish mumkin: uy hunarmandchiligi, manufaktura va fabrika. uy hunarmandchiligida sohalar, tarmoqlararo mehnat taqsimoti mavjud, hamma ishni bir odam yoki shogird, oila bilan birga qilinadi. manufakturada esa kooperasiya yuzaga keladi, eng muhimi chuqur mehnat taqsimoti, xususiy tadbirkor, yollanma ishchi kuchi paydo bo'ladi (xv asr). fabrika to'g'risida esa quyida axborot beriladi. merkantilizmning birinchi davri o'sha davr iborasi bilan aytganda monetar, ya'ni oltin va kumush pullar to'plash bilan bog'liq edi. bunda pul balansi siyosati olib borilgan, chetdan imkoni boricha kam tayyor tovar sotib olishga urinilgan. qimmatbaho metallni tashqariga, chetga olib ketish taqiqlangan. savdogarlarga olib chiqilgan mahsulotning bir qismiga pul olib kelish majburiyati yuklangan (qolgani tovar bo'lishi mumkin). chet ellik savdogarlarni esa sotilgan mol pulining hammasiga yangi tovar sotib olishga majbur qilingan (pul olib chiqib ketmasliklari uchun). bu siyosat nazorat kuchli bo'lishini talab etgan, tashqi iqtisodiy aloqalarning rivojini susaytirgan. …

4 / 7

un sotib olish (bu hodisa o'zbekistonda ham hozirgi davr o'zgarishlarida uchrab turadi). ularning, ya'ni sotib olish va sotish farqi esa sariq metall shaklida namoyon bo'ladi. farq, ya'ni foyda faqat ishlab chiqarishda, faqat mehnat yo'li bilan yuzaga kelishi mumkinligi haqida o'ylanmaydi. chet ellarga ko'proq chiqarish va ulardan kamroq olish siyosati ham davlat siyosatiga aylandi. agar davlatda pul ko'p bo'lsa, hamma narsa yaxshi bo'ladi degan fikr asosiy bo'lgan va bu davlatning, dvoryanlarning va burjuaziyaning talab-ehtiyojlariga mos tushgan. bu kapitalning dastlabki jamg'arilishi bilan bevosita bog'liqdir. xaqiqatdan ham har qanday tadbirkorlik puldan boshlanadi va pul kapitalga aylanadi, chunki unga ishchilar yollanadi, qayta ishlash yoki sotish uchun tovarlar sotib olinadi. uni amalga oshirish nihoyatda primitiv (sodda) yo'llar bilan amalga oshiriladi, bu ishlar odatda davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvi bilan, ma'muriy yo'llar bilan bajarilgan. bu jarayonda esa davlatning iqtisodiyotga aralashuvi ancha cheklangan bo'lib, rivojlangan merkantilizm tarafdorlari davlat aralashuvini tabiiy huquq tamoyillariga mos bo'lishini istaydilar. qadimgi sharqda paydo …

5 / 7

abga ham o'tdi. lekin bu aloqa mazmuni keyingi davrda ancha o'zgardi (fransiyadagi fiziokratizm, angliyadagi smit), chunki bu davrda burjuaziya davlat homiyligiga unchalik muhtoj emas edi, hatto u davlatning imkoni boricha iqtisodiyotga aralashuviga qarshi bo'lgan. m.blaus fikricha, merkantilistlar ilmiy dunyoqarashining etakchi tamoyillari quyidagilar: 1)oltin va boshqa qimmatbaho metallar boylikning asosi sifatida qaraladi; 2)mamlakatga oltin va kumushlarning oqib kelishini ta'minlash maqsadida tashqi savdoni tartibga solish; 3)arzon xomashyoni import qilish yo'li bilan sanoatni qo'llab-quvvatlash; 4)import qilinadigan tayyor sanoat tovarlariga proteksionistik (yuqori) tariflar; 5)eksportni, ayniqsa tayyor mahsulot eksportini rag'batlantirish; 6)ish haqining past darajasini ushlab turish uchun aholi sonining o'sishi. shak-shubhasiz, milliy farovonlikning asosiy sharti sifatida aktiv savdo balansi hisoblangan va bu merkantilizm g'oyasining yuragi edi. bir qancha olimlar fikricha, merkantilizm bozor iqtisodiyot munosabatlari shakllanishi davrining dastlabki iqtisodiy maktabi sifatida (avvlgi davrda bozor iqtisodiyoti unsurlari bo'lgan emas degan fikrdan yiroqmiz o'ziga xos nazariy-metodologik xususiyatlarga ega. ularning moxiyati quyidagilardan iborat: • tahsil predmeti (iqtisodiy tahlil) sifatida …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "merkantilizm"

zar qadrini zargar bilar. maqol. 5-mavzu. merkantilizm avvalgi davrdagi iqtisodiy g'oyalarda natural xo'jalik munosabatlariga oid fikrlar ustunlik qilgan. yangi bozor munosabatlari shakllanishi tufayli, shunga oid iqtisodiy ta'limot paydo bo'ldi, bu merkantilizm ta'limotidir. «merkantilizm» iborasi birinchi bo'lib adam smitning asarlarida o'z ifodasini topdi. lugaviy ma'nosiga ko'ra bu so'z italyancha bo'lib, savdogar mazmuniga ega. bu so'z yangi ta'limotning mazmun va mohiyatini o'zida aks ettiradi. uzoq yillar davomida boylikning, xalq moddiy farovonligining asosi mehnat, er, dehqonchilik va chorvachilik, hunarmandchilikda deb kelinar edi, biz buni yuqorida ko'rdik. lekin xv asrga kelib ahvol keskin o'zgardi. bu ta'limotning kelib chiqishiga bir qancha sosial-iqtisodiy sabablar turtki bo...

This file contains 7 pages in DOC format (55.5 KB). To download "merkantilizm", click the Telegram button on the left.

Tags: merkantilizm DOC 7 pages Free download Telegram