vaqtli qatorlar tahlili

DOC 8 pages 248.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 248.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

5-mavzu. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. reja 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. 2. vaqtli qatorlar tahlilida hisoblanadigan ko’rsatkichlar 3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. tayanch iboralar: vaqtli qator, dinamik qator, vaqtli qatorlar xarakteristikalari, tekislash usullari 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar matematik statistikaning asosiy masalalaridan biri – o’rganilayotgan hodisalarning makonda o’zgarish va rivojlanish jarayonini tadqiq qilishda vaqtli qatorlarni tuzish va tahlil qilish yo’li bilan hal etiladi. iqtisodiy hodisalarning makonda o’zgarishini ifodalayotgan sonlar ketma-ketligini kuzatish vaqtli qator deb ataladi. vaqtli qatorlar ko’rsatkichning barqaror o’zgarishlariga va xususiy tasodiflar o’zgarishiga ega bo’ladi. vaqtli qatorlardagi xususiy tasodiflarni bartaraf etish va barqaror o’zgarishlarni aniqlash uchun ular u yoki bu usullar bilan taqqoslanadi. taqqoslangan qatorlarni haqiqiy qatorlar bilan taqqoslash, ayrim korxonalarni, tarmoq va milliy iqtisodiyotni rivojlantirishning ba’zi muhim xususiyatlarini aniqlash imkonini beradi. taqqoslangan va haqiqiy qiymat ko’rsatkichlarining farqi, taqqoslangan qatorlar joylashgan va kelajak rivojlanish ko’rsatkichlari qatorlari joylashishi mumkin bo’lgan chegaralarni aniqlash imkonini beradi. ko’pgina iqtisodiy tadqiqotlarda, …

2 / 8

ng natijasi o’laroq o’rganilayotgan hodisalarga ehtimollar nazariyasi bilan yondashishda hodisalar modelini statistik eksperimentlarda xayolan tasavvur etish, shuningdek, ba’zi bir ehtimollikni cheklab qo’yish lozim. xaqiqatdan ham statistik xulosalar baholashni tanlashga yoki ko’rib chiqilayotgan umumiy model doirasida oldindan o’rganilgan nazariy mezon xususiyatiga asoslangan bo’ladi. kelajakning vaqtli qatorlari ishonchlilik darajasiga ko’ra hisobli (yaqin 20-30 yil uchun ishonchli), umumiy tasavvurlarga ko’ra taxminiy (100 yilgacha) va xayoliyga (100 yildan ko’p) bo’linadi. ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarning vaqt davomida o’zgarishi dinamika deb, shu jarayonni ta’riflovchi ko’rsatkichlar qatori esa vaqtli qatorlari deb yuritiladi. hodisalarning vaqt davomida o’zgarishini ta’riflovchi statistik ko’rsatkichlar qatori vaqtli qator deb yuritiladi. vaqtli qatorning asosiy elementlari: vaqt ko’rsatkichi - t qator darajasi - u vaqt ko’rsatkichidan bog’langan holda vaqtli qatorlar momentli (ma’lum bir sanaga) va intervalliga (ma’lum bir davr ichida) tasniflanadi (klassifikatsiyalanadi). vaqtli qatorlar quyidagilar bilan xarakterlanadi (2.1.-rasm): 1.-rasm. vaqtli qatorlarni xarakteristikalari 2. vaqtli qatorlar tahlilida hisoblanadigan ko’rsatkichlar 1. mutlaq qo’shimcha o’sish yoki kamayish - har qaysi …

3 / 8

zanjirsimon qo’shimcha o’sish sur’atiga bo’linadi. 10.3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. vaqtli qatorlar tendentsiyasini aniqlash bir necha usullari mavjud (7.3.-rasm): 10.1.-rasm. vaqtli qatorlarni tekislash usullari iqtisodiy qatorlar dinamikasi tendentsiyasini aniqlash vaqtida ko’pchilik hollarda turli darajadagi polinomlar: va eksponentsional funktsiyalar qo’llaniladi: (2.1) shuni qayd etib o’tish lozimki, funktsiya shakli tenglashtirilayotgan qatorlar dinamikasi xarakteriga muvofiq, shuningdek, mantiqiy asoslangan bo’lishi lozim. polinomning eng yuqori darajalaridan foydalanish ko’pchilik hollarda o’rtacha kvadrat xatolarining kamayishiga olib keladi. lekin bunday vaqtlarda tenglashtirish bajarilmay qoladi. tenglashtirish parametrlari bevosita eng kichik kvadratlar usuli yordamida baholanadi. eksponensional funktsiya parametrlarini baholash uchun esa boshlang’ich qatorlar qiymatini logarifmlash lozim. normal tenglamalar sistemasi quyidagicha bo’ladi: a) tartibli polinom uchun: (2.2) b)eksponentsional funktsiya uchun: (2.3) agar tendentsiya ko’rsatkichli funktsiyaga ega bo’lsa, ya’ni bo’lsa, ushbu funktsiyani logarifmlab, parametrlarini eng kichik kvadratlar usuli yordamida aniqlash mumkin. ushbu funktsiya uchun normal tenglamalar sistemasi quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi: (2.4) ko’pincha boshlang’ich ma’lumotlar asosida qatorlar dinamikasining rivojlantirish tendentsiyasini tavsiya etish …

4 / 8

bu erda: – qatorlar dinamikasining qiymati; – qatorlar dinamikasi qiymatlarini tenglashtirish; – funksiya parametrlari soni. mazkur usul faqat tenglama parametrlarining teng sonida natijalar beradi. ikkinchi usul dispersiyalarni taqqoslashdan iborat. o’rganilayotgan qatorlar dinamikasi umumiy variatsiyasini ikki qismga, ya’ni tendentsiyalar tufayli sodir bo’ladigan variatsiyalar va tasodifiy variatsiyalar yoki bo’lishi mumkin. umumiy variatsiya quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi: , (2.6) bu erda, - qatorlar dinamikasining o’rtacha darajasi. tasodifiy variatsiyalar quyidagi formula orqali aniqlanadi: . (2.7) umumiy va tasodifiy variatsiyalarning farqi tendentsiyalar variatsiyasi hisoblanadi: . (2.8) tegishli dispersiyalarni aniqlashda daraja erkinligi quyidagicha bo’ladi: 1. tendentsiyalar tufayli dispersiyalar uchun daraja erkinligi soni tekislash tenglamasi parametrlari sonidan bitta kam bo’ladi. 2. katorlar dinamikasi darajasi soni bilan tekislash tenglamasi parametrlari soni o’rtasidagi farq tasodifiy tendensiyalar uchun daraja erkinligi soniga teng bo’ladi. 3. umumiy dispersiyalar uchun daraja erkinligi soni qatorlar dinamikasi darajasi sonidan bitta kam bo’ladi. chiziqli funktsiya uchun dispersiyalar quyidagicha hisoblanadi: , (2.9) , (2.10) . (2.11) dispersiyalar …

5 / 8

nolga teng bo’ladi. tenglama parametrlarini aniqlash zarur: , (2.14) . (2.15) normal tenglamalar sistemasi to’g’ri chiziqli tenglamalar uchun quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi: (2.16) dinamika tendentsiyasini aniqlashning eng sodda usuli qator darajalari davrini uzaytirish usulidir. bu usulda ketma-ket joylashgan qator darajalari teng sonda olib qo’shiladi, natijada uzunroq davrlarga tegishli darajalardan tuzilgan yangi ixchamlashgan qator hosil bo’ladi. o’rtacha sirg’aluvchi usul - bu qator darajalarini birin-ketin ma’lum tartibda surish yo’li bilan hisoblangan o’rtacha darajadir. o’rtacha sirg’aluvchi usulda qator ko’rsatkichlaridan doimo teng sonda olib, ulardan oddiy arifmetik o’rtacha hisoblash yo’li bilan aniqlanadi. ularni toq yoki juft sonda olinadigan qator ko’rsatkichlari asosida hisobalash mumkin. o’rtacha sirg’aluvchi usul o’rtacha qiymatni aniqlash vaqtida tasodifiy chetlanishlarning o’sish holatiga asoslanadi. o’rtacha faktik qiymatlar qatorlari dinamikasi tekislanayotgan vaqtda sirg’anishning o’rtacha nuqta davrini ko’rsatadigan o’rtacha qiymatlar bilan almashinadi. odatda o’rtacha sirg’anuvchi usulning ikki modifikatsiyasidan, ya’ni oddiy va vaznli tekislashdan foydalaniladi. oddiy tenglashtirish o’rtalikdagi uzunlikdagi vaqt uchun oddiy o’rta arifmetik hisoblashdan tuzilgan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vaqtli qatorlar tahlili"

5-mavzu. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. reja 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. 2. vaqtli qatorlar tahlilida hisoblanadigan ko’rsatkichlar 3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. tayanch iboralar: vaqtli qator, dinamik qator, vaqtli qatorlar xarakteristikalari, tekislash usullari 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar matematik statistikaning asosiy masalalaridan biri – o’rganilayotgan hodisalarning makonda o’zgarish va rivojlanish jarayonini tadqiq qilishda vaqtli qatorlarni tuzish va tahlil qilish yo’li bilan hal etiladi. iqtisodiy hodisalarning makonda o’zgarishini ifodalayotgan sonlar ketma-ketligini kuzatish vaqtli qator deb ataladi. vaqtli qatorlar ko’rsatkichning barqaror o’zgarishlariga va xususiy tasodiflar o’zgarishiga ega bo’ladi. ...

This file contains 8 pages in DOC format (248.5 KB). To download "vaqtli qatorlar tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: vaqtli qatorlar tahlili DOC 8 pages Free download Telegram