fe'lni o'rganish tizimi

DOC 6 pages 48.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 48.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

3-mavzu: boshlang‘ich sinflarda fe’ini o‘rganish tizimi (4 soat) reja: 1. fe’lni o‘rganishning vazifalari. 2. fe’ini o‘rganishda izchillik. 3.1-2-sinflarda fe’lni o’rganish. 4. 3—4-sinflarda fe'lni o'rganish. 5. bo'lishli va bo‘lishsiz fe’llami o ‘rganish. fe'lni o'rganish metodikasi. fe'l ustida ishlashda izchillik, bo'limlar orasidagi bog'lanish, dastur materialining hajmi, uni har bir sinfda o'rganish usullari va vositalari shu so'z turkumini o'rganish vazifasi, uning lingvistik xususiyatlari va kichik yoshdagi o'quvchilarning bilish imkoniyatlariga qarab belgilanadi. ,,fe'l" mavzusini o'rganishda asosiy vazifalar: so'z turkumi sifatida fe'l haqida dastlabki tushunchani shakllantirish, o'quvchilar nutqini fe'llar bilan boyitish hamda og'zaki va yozma nutqda fe'ldan to'g'ri foydalanish ko'nikmasini o'stirish, o'quvchilarning aqliy faoliyatini rivojlantirish, grammatik mavzu bilan bog'liq holda ayrim imloviy qoidalarni o'zlashtirish hisoblanadi. bu vazifalar bir-biri bilan bog'liq holda hal etiladi. fe'lning lingvistik xususiyatlari xiyla murakkab, shuning uchun boshlang'ich sinf o'quvchilari faqat uning muhim nazariyalari bilan tanishtiriladi. material tanlashda shu materialning nutq va imloga oid vazifalarni hal qilishda qanchalik zarurligi hisobga olinadi. fe'lni …

2 / 6

di. masalan, bolalar kuzda meva va sabzavotlarni, daraxtlami kuzatib yoki rasmlarni ko'rib, gapni mazmunga mos so'zlar bilan to'ldiradilar: kuzda mevalar nima qiladi?... (pishadi), sabzavotlar nima qiladi?... (yetiladi), daraxt barglari nima qiladi?... (sarg'ayadi). bolalar nima qilyaptilar?... (dam olyaptilar), ...(o'ynayaptilar), ... (ishlayaptilar). fe'lni o'rganishda maqsadga qaratilgan ishlar harakatni bildirgan so'zlar mavzusini o'rganishdan boshlanadi (1-sinf, o'quv yilining 2-yarmi). fe'l leksik ma'nosi bilan grammatik ma'nosi (harakat bildirishi) mos keladigan (nima qilyapti?) yugurayapti, arralayapti, sakrayapti, (nima qildi?) yugurdi, arraladi, sakradi, (nima qiladi?) yuguradi, arralaydi, sakraydi kabi misollardan foydalanish bilan, o'quvchilar o'zlari balargan harakatlarni aytishni so'rab, ular bergan javobini (fe'lni) so'roqlari bilan xattaxtaga yozib, suhbat o'tkazish bilan tushuntiriladi. o'quvchilarni so'roq berish bilan holat bildiradigan uxlayapti, o 'ynayapti, faxrlanadi kabi fe'llarni ham tanlashga o'rgatib borish muhim ahamiyatga ega. bunday mashqlar o'quvchilarda pred-met harakatini keng ma'noda tushunish ko'nikmasining shakllana borishiga yordam beradi. dastur o'quvchilarda so'zlarga so'roq berib, ularni bir-biridan farqlash ko'nikmasini shakllantirishni talab etadi. buning uchun o'qituvchi fe'lning …

3 / 6

omonidan balarilsa, nima qildilar?, nima qilyaptilar?, nima qilmoqchilar? so'roqlarini be-rishni bilishlari zarur. bunday so'roqlarga javob berishga o'rgatish o'z navbatida, fe'l zamonlarini o'rganishga tayyorlash demakdir. 1-sinfda morfologik so'roq so'z nimani bildirishini aniqlash maqsadida beriladi. o'quvchilarni so'zga so'roq berishga, o'qituvchi bergan so'rog'iga javob bo'ladigan so'zlarni tanlashga, so'zni so'roqqa mos ravishda o'zgartirishga (nima qildi? — o'qidi, nima qilamiz? — o'qiymiz, nima qilmoqchi? — o'qimoqchi kabi) o'rgatiladi. 2—3-sinflarda fe'lni o'rganish. bu bosqichning asosiy vazifasi ,,fe'l — so'z turkumi" degan tushunchani shakllantirish, boiishli va bo'lishsiz fe'llarning ma'nosi va shakliga qarab farqlash ko'nikmasini hosil qilish, bo'lishsizlik qo'shimchasi (-ma) ning talaffuzi va imiosini o'rgatish hisoblanadi. fe'lning harakat bildirishi yuzasidan o'quvchilarda aniq tasavvur hosil qilish uchun o'qituvchi ularga shu darsdagi mehnat jarayonini tasvirlashni, ya'ni o'quvchilarning o'zlari balarayotgan ish-harakatni aytishni so'raydi, suhbat o'tkazadi. suhbatda ,,o'qituvchi nima qildi? o'quvchilar nima qildilar? hozir o'qituvchi nima qilyapti? o'quvchilar nima qilyaptilar? endi o'quvchilar nima qiladilar? o'qituvchi nima qiladi?" kabi savollardan ham foydalanadi. suhbat …

4 / 6

o'quvchilarda ko'nikma hosil qilish uchun so'roq berib fe'lni aniqlash, gap mazmuniga mos fe'lni tanlab qo'yish, aralash berilgan so'zlardan, shuningdek, rasmga qarab gap tuzish kabi mashqlardan foydalaniladi. dasturga ko'ra 3-sinfda bo'lishli va bo'lishsiz fe'llar o'rganiladi. mavzu suhbat asosida tushuntiriladi. suhbat uchun ,,o'qish darsida kimlar o'qidi? shokir ham o'qidimi? kim so'zladi? alisher so'zladimi? barno kutubxonaga boradimi? abdulla-chi?, u qachon bormoqchi? hozir kim tushuntirayapti? hozir tohir gapiryaptimi?" kabi savollardan ham foydalaniladi. o'quvchilar so'roq berib fe'llarni topadilar, ma'nosini qiyoslaydilar va o'qituvchi rahbarligida tushuntiradilar. xulosa chiqariladi: fe'l harakatning yuzaga chiqqanini, ya'ni balaril-ganligini (o'qidi, so'zladi), hozir balarilayotganini (tushuntiryapti), endi balarilishini (boradi, o 'qiydi) bildiradi. bu fe'llar bo'lishli fe'llar deyiladi. ayrim fe'llar harakatning balarilmaganligini (o'qimadi, so'zlamadi), hozir balarilmayotganini (o'qimayapti), keyin ham balarilmasligini (bormaydi) bildiradi. bunday fe'llar bo'lishsiz fe'llar deyiladi. o'quvchilar bo'lishli va bo'lishsiz fe'llarni so'roqlari bilan ikki ustun shaklida yozadilar va so'roqlarini bo'lishsiz fe'l qanday hosil bo'lganini aytadilar. o'quvchilar bilimi mashqlar bilan mustahkamlanadi, bo'lishsizlik qo'shimchasi -ma -mi …

5 / 6

bo'lishsizligi, gapdagi vazifasi haqidagi bilimni chuqurlashtirish. 2. nutqda fe'ldan ongli foydalanish malakasini rivojlantirish. shu maqsadda nutqda ma'nodosh va zid ma'noli fe'llardan matn bilan bog'liq holda o'z va ko'chma ma'noda ishlatilgan fe'llar bilan tanishtirib borishga qaratilgan mashqlardan foydalanish. 3. zamon qo'shimchalarining talaffuzi va yozilishi haqidagi ko'nikmani hosil qilish. 4.qo'shma fe'llar va ularning doim alohida yozilishi haqidagi tushunchani berish va dastlabki ko'nikmani hosil qilish hisoblanadi. fe'l zamoni shaklining mohiyati ish-harakat qachon balarilishini, ya'ni ish-harakatning nutq so'zlanib turgan paytda, undan oldin va keyin balarilishini taqqoslash asosida ochiladi. o'quvchilar o'zlari ba-largan yoki balarayotgan harakatlarini kuzatadilar, shuningdek, keyin nima qilishlarini muhokama qiladilar. xuddi shunga o'xshash kuzatishni tabiatda bo'layotgan o'zgarishlar yuzasidan ham o'tkazadilar. bu mavzu bahorda o'tiladi. shuning uchun o'quvchilar kuzatish asosida ,,bahor keldi. o'rik, olcha gulladi. gullar ochilyapti. endi gilos pishadi. bahordan so 'ng yoz keladi. yozda bolalar oromgohga bormoqchi" kabi gaplar tuzadilar. gapdagi fe'llarga so'roq berib, ish-harakatning balarilish payti, ya'ni ish-harakat balarilayotganini {nima qilyapti? …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fe'lni o'rganish tizimi"

3-mavzu: boshlang‘ich sinflarda fe’ini o‘rganish tizimi (4 soat) reja: 1. fe’lni o‘rganishning vazifalari. 2. fe’ini o‘rganishda izchillik. 3.1-2-sinflarda fe’lni o’rganish. 4. 3—4-sinflarda fe'lni o'rganish. 5. bo'lishli va bo‘lishsiz fe’llami o ‘rganish. fe'lni o'rganish metodikasi. fe'l ustida ishlashda izchillik, bo'limlar orasidagi bog'lanish, dastur materialining hajmi, uni har bir sinfda o'rganish usullari va vositalari shu so'z turkumini o'rganish vazifasi, uning lingvistik xususiyatlari va kichik yoshdagi o'quvchilarning bilish imkoniyatlariga qarab belgilanadi. ,,fe'l" mavzusini o'rganishda asosiy vazifalar: so'z turkumi sifatida fe'l haqida dastlabki tushunchani shakllantirish, o'quvchilar nutqini fe'llar bilan boyitish hamda og'zaki va yozma nutqda fe'ldan to'g'ri foydalanish k...

This file contains 6 pages in DOC format (48.5 KB). To download "fe'lni o'rganish tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: fe'lni o'rganish tizimi DOC 6 pages Free download Telegram