oltin o‘rda davlati bilan nizolarning paydo bo‘lishi tezis

DOCX 6 sahifa 20,7 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 20,7 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

oltin o‘rda davlati bilan nizolarning paydo bo‘lishi kirish oltin o‘rda davlati (ulug ulus yoki jo‘chi ulusi deb ham ataladi), xiii asrning o‘rtalarida mo‘g‘ullar imperiyasining shimoliy-g‘arbiy qismi sifatida shakllangan turkiy-mo‘g‘ul xonligi bo‘lib, sharqiy yevropa, g‘arbiy sibir va markaziy osiyoning katta qismini qamrab olgan. davlat nomi uning poytaxti saray shahridagi oltin chodirlar (ordalar)dan kelib chiqqan, ammo ba’zi manbalarda kipchok xonligi sifatida ham tilga olinadi. oltin o‘rda 1242-yilda batu xon tomonidan asos solingan va 1502-yilgacha mavjud bo‘lgan, ammo uning qudrati xiv asr oxirida keskin pasaygan. bu davlat nafaqat mo‘g‘ul bosqinlarining vorisi, balki o‘z davrida kuchli iqtisodiy, siyosiy va madaniy markaz bo‘lgan. biroq, uning tarixidagi eng muhim aspektlardan biri qo‘shni davlatlar va hududlar bilan sodir bo‘lgan doimiy nizolar bo‘lib, ular imperiya ambitsiyalari, iqtisodiy manfaatlar, diniy farqlar va ichki beqarorlikdan kelib chiqqan. ushbu nizolar asosan rus knyazliklari (kiev rus‘ining vorislari), litva buyuk knyazligi, polsha qirolligi, temur imperiyasi va hattoki ilxonlik (fors mo‘g‘ullari) bilan bog‘liq bo‘lgan. …

2 / 6

vazifani bajardi. 1229-yilda o‘g‘aday xonning taxtga o‘tirishi munosabati bilan o‘tkazilgan kurultoyda batu kipchoklar (qipchoqlar) va g‘arbiy qabilalarni bo‘ysundirish topshirig‘ini oldi. 1235–1241 yillarda batu va subutay boshchiligidagi mo‘g‘ul qo‘shinlari volga bolg‘oristonini (1236-yil), qipchoq dashtlarini va ukraina hududlarini bosib oldi. bu bosqinlar natijasida qumanlar (polovtsilar) g‘arbga haydalgan va qrim yarim oroli oltin o‘rdaning shaxsiy mulki sifatida belgilandi. 1241-yilda vengriya va polshaga bosqinlar natijasida o‘g‘adayning vafoti sababli batu orqaga chekindi va volga daryosi bo‘yida saray shahrini poytaxt qildi. 1259-yildan keyin oltin o‘rda mo‘g‘ullar imperiyasidan deyarli mustaqil bo‘ldi. davlat aholisi mo‘g‘ullar va turkiy qabilalardan iborat bo‘lib, xiv asrga kelib turkiy til va madaniyat ustunlik qildi. islam dini berke xon (1258–1266) davrida rasmiy qabul qilindi, bu keyingi nizolarda diniy omilni kuchaytirdi. iqtisodiy jihatdan, oltin o‘rda savdo yo‘llariga (ipak yo‘li va shimoliy yevropa marshrutlari) asoslangan edi. 1240-yillarda aholini ro‘yxatga olish (sensus) o‘tkazildi, soliq yig‘im tizimi (basqaqlar orqali) joriy etildi. siyosiy tuzum semi-elektiv monarxiya bo‘lib, batu naslidan …

3 / 6

) va moskva kabi markazlarning kuchayishi nizolarni kuchaytirdi. temur imperiyasi bilan raqobat markaziy osiyodagi hokimiyat uchun kurashdan kelib chiqdi. 3. diniy va madaniy farqlar: berke xon davrida islamlashtirilgan oltin o‘rda xristian rus va litva bilan ziddiyatlarga duch keldi. oz beg xon (1313–1341) davrida islam rasmiy din bo‘ldi, ammo rus pravoslav cherkovi mo‘g‘ullar himoyasida o‘sdi. 4. ichki beqarorlik: ulug‘ beznolik davri (1359–1381) – 25 yilda 25 xon almashishi – tashqi dushmanlarga imkon berdi. qabila raqobati va taxt uchun kurashlar (masalan, mamay va to‘xtamish o‘rtasida) nizolarni qo‘zg‘atdi. umuman, nizolar oltin o‘rdaning ekspansionist siyosati va ichki zaifligining natijasi bo‘lib, xiv asr oxirida davlatni parchalanmaga olib keldi. oltin o‘rda bilan rus knyazliklari o‘rtasidagi nizolar rus knyazliklari bilan nizolar oltin o‘rdaning eng uzoq va qonli to‘qnashuvlari bo‘ldi, ular 1237–1240 yillardagi mongol bosqini bilan boshlandi va 1480-yilgacha davom etdi ("orda yoshi" davri). bosqin va vassallik tizimining o‘rnatilishi 1237-yilda batu xon boshchiligidagi mo‘g‘ullar ryazan knyazligini bosib oldi, …

4 / 6

i mo‘g‘ullar tomonidan bostirildi, bu moskvaning kuchayishiga yordam berdi. oz beg xon davrida moskva tverga qarshi qo‘llab-quvvatlandi, 1318-yilda mikhail yaroslavich qatl etildi. 1374-yilda nizhnniy novgorod mo‘g‘ul elchilarini o‘ldirdi, bu mamayning qasosiga sabab bo‘ldi. 1378-yilda vozha daryosi jangida ruslar g‘alaba qozondi. kulikovo jangi va keyingi voqealar 1380-yil 8-sentabrda kulikovo maydonida dmitriy donskoy boshchiligidagi rus qo‘shinlari (taxminan 50-70 ming askar) mamayning 100 minglik kuchini mag‘lub etdi. bu jang oltin o‘rda nazoratining zaiflashishini ko‘rsatdi, ammo 1382-yilda to‘xtamish moskva ustidan g‘alaba qozonib, uni talon-taroj qildi va tribute ni tikladi. 1396–1408 yillarda tribute to‘xtatildi, ammo edigu moskva ustidan bosqin qildi. 1480-yildagi ugra daryosi ustidagi "buyuk to‘xtalish" ahmadi xonning ivan iii dan voz kechishi bilan yakunlandi, bu rus mustaqilligini belgiladi. litva va polsha bilan nizolar litva buyuk knyazligi oltin o‘rda uchun eng xavfli raqib bo‘ldi, chunki u pagan va katolik ta’sirida bo‘lib, mo‘g‘ullarga qarshilik ko‘rsatdi. moviy suvlar jangiga qadar 1259-yilda berke litva va polshaga hujum qildi, …

5 / 6

va 50 ming askarni yo‘qotdi. 1400–1408 yillarda edigu rus tributarylarini qaytardi, ammo smolensk litvaga o‘tdi. 1487–1491 yillarda ahmadi xon lublinni talon-taroj qildi, ammo zaslavl jangida mag‘lub bo‘ldi.polsha bilan nizolar litva-polsha ittifoqi (1385)dan keyin kuchaydi. 1349-yilda galitsiya polshaga o‘tdi. ushbu nizolar yevropa siyosiy xaritasini o‘zgartirdi, litvani eng katta davlatga aylantirdi. temur imperiyasi bilan urushlar temur (amir temur, 1336–1405) oltin o‘rda uchun eng halokatli dushman bo‘ldi. nizolar to‘xtamishning temur hududlariga bosqinlaridan boshlandi. sabablar va dastlabki to‘qnashuvlar 1386-yilda to‘xtamish ozarbayjonni bosib, tabrizni egalladi, bu temurni g‘azablantirdi. raqobat markaziy osiyodagi hokimiyat va savdo yo‘llari uchun edi. 1387-yilda temur qasos oldi, ammo janglar natijasiz tugadi. asosiy janglar - 1389-yilda to‘xtamish transoksiyanaga hujum qildi, ammo sir daryosi jangida mag‘lub bo‘ldi. - 1391-yilda kondurcha daryosi jangida temur to‘xtamishni butunlay yengdi. - 1395-yilda terek daryosi jangida temur g‘alaba qozondi, saray poytaxtini vayron qildi, qrim savdo markazlarini talon-taroj qildi. temur qo‘shinlari ryazanga yetib bordi, ammo orqaga chekindi.bu urushlar oltin …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"oltin o‘rda davlati bilan nizolarning paydo bo‘lishi tezis" haqida

oltin o‘rda davlati bilan nizolarning paydo bo‘lishi kirish oltin o‘rda davlati (ulug ulus yoki jo‘chi ulusi deb ham ataladi), xiii asrning o‘rtalarida mo‘g‘ullar imperiyasining shimoliy-g‘arbiy qismi sifatida shakllangan turkiy-mo‘g‘ul xonligi bo‘lib, sharqiy yevropa, g‘arbiy sibir va markaziy osiyoning katta qismini qamrab olgan. davlat nomi uning poytaxti saray shahridagi oltin chodirlar (ordalar)dan kelib chiqqan, ammo ba’zi manbalarda kipchok xonligi sifatida ham tilga olinadi. oltin o‘rda 1242-yilda batu xon tomonidan asos solingan va 1502-yilgacha mavjud bo‘lgan, ammo uning qudrati xiv asr oxirida keskin pasaygan. bu davlat nafaqat mo‘g‘ul bosqinlarining vorisi, balki o‘z davrida kuchli iqtisodiy, siyosiy va madaniy markaz bo‘lgan. biroq, uning tarixidagi eng muhim aspektlardan biri...

Bu fayl DOCX formatida 6 sahifadan iborat (20,7 KB). "oltin o‘rda davlati bilan nizolarning paydo bo‘lishi tezis"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: oltin o‘rda davlati bilan nizol… DOCX 6 sahifa Bepul yuklash Telegram