tilshunoslikka kirish

DOC 169 pages 2.3 MB Free download

169 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type DOC

Pages 169

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 169

b b.mengliyev, g.tojiyeva tilshunoslikka kirish 5a220100 – o`zbek filologiyasi bakalavri yo`nalishi uchun ma’ruza matni qarshi-2007 tarix va o’zbek filologiyasi fakulteti ilmiy kengashi tomonidan ma’qullangan fakultet dekani dots. b.saidov ___ 08.07. №___ bayonnoma o’zbek tilshunosligi kafedrasi yig’ilishida muhokama qilinib, qo’llashga tavsiya etilgan kafedra mudiri prof.b.mengliev ___08.07. №___bayonnoma taqrizchi filologiya fanlari nomzodi, professor t.nafasov o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi davlat universiteti b.mengliyev, g.tojiyeva tilshunoslikka kirish 5a220100 – o`zbek filologiyasi bakalavri uchun ma’ruza matni qarshi-2006 taqriz milliy istiqlol o`zbek xalqiga nafaqat siyosiy va iqtisodiy mustaqillk bag`ishladi, balki milliy o`zligini anglash va, eng muhimi, uni jahonga yoyib, 1x-x1y asrlardagi shuhrati-yu an’anasini sharaf bilan davom ettirish imkoniyatini ham berdi. "bozor iqtisodiyotiga o`tishning o`zbek modeli", "kadrlar tayyorlashning o`zbek modeli" kabi jahonda shuhrat qozonayotgan ijtimoiy-ma’naviy yutuqlar bilan bir qatorda o`zbek olimlarining mustaqil ilmiy yutuqlari ham ilg`or davlatlar ziyolilarining diqqatini jalb etmoqda. sssr tarkibida bo`lgan turli millat vakillarini ma’naviy-mafkuraviy ruslashtirsh va manqurtlashtirishning muhim omillaridan …

2 / 169

harakatning tafakkur va ongimizdagi salbiy ta`sirini yo`qotish uzoq yillik maqsadli va mashaqqatli mehnatni talab qiladi. tilshunoslik fanlari bu jarayonda alohida ahamiyat va mavqega egadir. buning sababi shundaki, uzoq yillar davomida milliy til grammatik qurilishuning mutlaq milliyligi sssr xalqlaridan (sobiq ittifoqning siyosiy tuzumiga tamoman zid ta’limot sifatida) sir tutib kelindi. aksincha, mantiq, aniq fanlar singari grammatika ham nomilliy fan sifatida baynalmilal shaklda tahlil etildi va o`qitildi. vaholanki, turli tillarning grammatik qurilishidagi o`xshashlik aldamchi, zohiriy, yuzaki hodisa, sarobdir va grammatika mohiyatini chuqur anglamagan kishi tasavvuri uchun xos. buni (o`z ustozlari so`zlarini uqa olmagan yoki uqishni istamagan ) sovet mafkurachilarining metodologik pirlari fridrix georg hegel qariyb ikki yuz yil oldin - 1831-yilda "mantiq fani" kitobi muqaddimasida shunday so`zlar bilan ifodalagan edi: "mantiq ham, grammatika ham mohiyatan ikki turli va ikki xil ahamiyatga egadir. boshlovchilar, fan bilan yuzaki tanishayotganlar uchun u bir narsa bo`lsa, fanlarni o`zlashtirib, fan mohiyatini uqub unga qaytadiganlar uchun mantiq va …

3 / 169

iy iftixor ruhini beradi. bu esa hammaga ham yoqavermaydi, zo`ravonlik bilan tuzilgan ko`p millatli imperiyalar uchun esa u o`ta xavflidir. lekin mustaqil taraqqiyot yo`liga o`tgan millatlar uchun bu g`oya milliy ravnaq yo`lchi yulduzlaridan biriga aylanmog`i zarur. zeroki, ona tili grammatik qurilishini to`g`ri talqin qilish bilan kimsa ongidagi milliy tafakkur tarzi va milliy mafkura urug`larining parvarishiga, ularning gullab yashnashiga erishish mumkin. buning uchun ona tili grammatik qurilishi talqini sof milliy mohiyatli bo`lmog`i lozim. bugun milliy istiqlol sharofati bilan vatanimizda ona tilimizning shunday talqinini yaratishga mustahkam poydevor yaratildi - ona tilimizning milliy tabiatini ochib berishga qaratilgan ilk tizimlar ishlab chiqildi, jiddiy qiyinchiliklar bilan bo`lsa-da, ta`lim tizimiga joriy etilmoqda va ommalashmoqda. qiyinchiliklarning eng kattasi shu yo`nalishdagi o`quv-metodik adabiyotning yo`qligidadir. zeroki, otaxon tilshunos o.azizov, a.abduazizov, a.irisqulov, a.sodiqov, s.usmonovlarning tilshunoslik nazariyasi o`quv fanidan darslik va ma’ruza matnilari sovet darsliklari namunalarida - o`zbek tili qurilishining "grammatika baynalmilaldir" shiori ostidagi talqiniga tayanib yozilgan.shuning uchun ular hozirgi davr …

4 / 169

va mafkura ko`chatlarini sug`orishga ham xizmat qiladi. bu kitob shu yo`nalishdagi ilk o`quv ma’ruza matnisi bo`lganligi sababli kamchiliklardan, takomillashtirishni talab etadigan munozarali tomonlardan xoli emas. ma’ruza matnini qo’llashga tavsiva etaman. t.nafasov filologiya fanlari nomzodi, professor mavzu: “tilshunoslikka kirish” kursining maqsad va vazifalari reja: 1.“tilshunoslikka kirish” kursining mundarijasi va vazifalari. 2. til –ijtimoiy hodisa. 3. til – fikr ifodalashning muhim vositasi. 4. tilning ijtimoiy vazifalari. 5. tilning falsafiy masalalari. mavzu bo`yicha tayanch tushuncha: lingvistika, ijtimoiy hodisa, tilning ijtimoiy tabiati, naturalizm, psixologizm, strukturalizm, tilshunoslik va falsafa, tilning kommunikativ vazifasi, tilning gnoseologik vazifasi, tilning ekspressiv funksiyasi, til qonuniyatlariga dialektik qonuniyatlarning tadbiq etilishi. tilshunoslik til haqidagi qadimiy tarixga ega bo`lgan mustaqil fandir. manbalarda aytilishicha, jahon tilshunosligining rivojlanishiga qadimgi hind tilshunosligi, yunon tilshunosligi va o`rta asrlarda shakllangan arab lingvistikasi turtki bo`lgan. qadimgi hind tilshunosligi miloddan avvalgi vi asrdan oldin yaratilgan veda deb ataluvchi kitoblarni til nuqtayi nazaridan sharhlash natijasida vujudga keldi. qadimgi yunonistonda esa dastlab …

5 / 169

loqa vositasi, kishilik jamiyatining mahsulidir. jamiyat taraqqiyotini tilsiz va til ravnaqini jamiyatsiz tasavvur etish mumkin emas. bugungi tillar uzoq asrlar mobaynida murakkab tarixiy jarayonlarni kechirish natijasida vujudga kelgan. shunga ko`ra jamiyat uchun havodek zarur bo`lgan til, ya’ni kishilik jamiyatidagi sof ijtimoiy, murakkab hodisa turli davrlarda tilshunoslar tomonidan turlicha talqin etilgan va bu tilshunoslik taraqqiyoti tarixida naturalizm, logitsizm, psixologizm, sotsiologizm, strukturalizm kabi o`nlab tilshunoslik maktablari hamda oqimlarning vujudga kelishiga sabab bo`lgan. tilshunoslik fani falsafa, psixologiya , tarix kabi o`nlab ijtimoiy fanlar bilan bir qatorda turadi. til nihoyat darajada murakkab va ko`p aspektli hodisa bo`lganligi uchun ham uni faqat tilshunoslik fani emas, ya’ni bir qator fanlar ham o`rganadi. tilshunoslik fani muayyan va umumiy tilshunoslik sohalaridan iborat. muayyan tilshunoslik ma’lum bir tilning grammatikasini, ya`ni tilning turli sathlarini, jumladan, fonetikasini, fonologiyasini, lug`at tarkibini, grammatik qurilishini va hokazolarni sinchiklab o`rganadi. umumiy tilshunoslik esa umuman tillarning kelib chiqishi, ijtimoiy mohiyati, jamiyatdagi o`rni va vazifalari, taraqqiyot yo`llari, …

Want to read more?

Download all 169 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslikka kirish"

b b.mengliyev, g.tojiyeva tilshunoslikka kirish 5a220100 – o`zbek filologiyasi bakalavri yo`nalishi uchun ma’ruza matni qarshi-2007 tarix va o’zbek filologiyasi fakulteti ilmiy kengashi tomonidan ma’qullangan fakultet dekani dots. b.saidov ___ 08.07. №___ bayonnoma o’zbek tilshunosligi kafedrasi yig’ilishida muhokama qilinib, qo’llashga tavsiya etilgan kafedra mudiri prof.b.mengliev ___08.07. №___bayonnoma taqrizchi filologiya fanlari nomzodi, professor t.nafasov o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi davlat universiteti b.mengliyev, g.tojiyeva tilshunoslikka kirish 5a220100 – o`zbek filologiyasi bakalavri uchun ma’ruza matni qarshi-2006 taqriz milliy istiqlol o`zbek xalqiga nafaqat siyosiy va iqtisodiy mustaqillk bag`ishladi, balki milliy o`zligini anglash v...

This file contains 169 pages in DOC format (2.3 MB). To download "tilshunoslikka kirish", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslikka kirish DOC 169 pages Free download Telegram