arctic soils

DOCX 4 sahifa 17,3 KB Bepul yuklash

4 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 17,3 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 4

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (4 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 4

7-ma’ruzа. arktika tuproqlari tuproqlar kriogenezi. kriogen tuproqlar (grekcha kryos – sovuq, muz) – bular juda past haroratli sharoitda shakllangan turli tuproq tiplarining juda katta terma guruhidir, qaysiki ularning umumiy diagnostik belgisi yuzasidan u yoki bu chuqurlikda joylashgan guruntidagi ko‘p yillik muzloq qatlam – «abadiy muzlik» ning mavjudligidir. shu bilan birga ko‘p yillik muzloq jinslar tuproq profilida mavsumiy muzlaydigan – eriydigan qatlam bilan qo‘shilib ketadi. agarda ularning pastki qismida abadiy muzloq gurunt joylashgan bo‘lmasa, mavsumiy muzlaydigan, shu jumladan uzoq davrga muzlaydigan tuproqlar ham bu guruhga kiritilmaydi. shuni ta‘kidlash mumkinki, bircha kriogen tuproqlar yuzasidan to ko‘p yillik muzloq qatlamgacha mavsumiy muzlaydi va yoz paytida ma‘lum chuqurlikgacha eriydi, qaysiki bu erigan qatlam hozirgi davr tuproq paydo qiluvchi qatlamning qalinligini belgilaydi (ko‘p yillik muzloq qatlamda tuproq hosil bo‘lishi kuzatilmaydi). kriogen tuproqlarning ushbu har yili eriydigan qatlami aktiv qatlam yoki mavsumiy muzlaydigan – eriydigan qatlam deb ataladi. kriogenez – bu ko‘p yillik (abadiy) muzlikning ta‘siri …

2 / 4

irib aytganda, muzloqli va muzloq davrni o‘tagan viloyatlar tuproqlaridir. ammo osiyoda ularning janubiy chegarasi deyarli o‘rta mintaqalarga borib taqaladi (ba‘zi joylarda 480 shimoliy kenglikgacha). ko‘p yillik muzloq grunt tarqalgan xudud va shunga mos ravishda kriogen tuproqlar, yer yuzasi barcha muzliklaridan tashqari quruqligining qariyb 25% ni va mdh maydonining yarmini tashkil etadi. ular arktika va subarktika mintaqalari, mo‘tadil sovuq (boreal) mintaqalarning sharqiy-sibir va g‘arbiy kanada qismlari uchun xarakterli hisoblanadi va keng tarqalgandir; tog‘larda esa ular subnival va nival (sovuq iqlimli) mintaqalar uchun xarakterli hisoblanadi. ko’p yillik va uzoq fasliy muzlagan mintaqalarda tuproq hosil bo’lish xususiyatlari, moddalarning biologik aylanishi. muzloqlarning tuproq hosil bo‘lishiga ta‘siri juda ham turli-tumandir. kriogen tuproqlarda ularning namoyon bo‘lishi aynan tuproq qoplamining muntazam mexanik buzilishida, deformasiyasida va tuproqning muzloq nano (mikro) relyef va poligonalligining o‘ziga xosshakllari paydo bo‘lishida kuzatiladi. poligonal tuzilishning hosil bo‘lishida eng asosiy sabablar quyidagilar hisoblanadi: 1) muzlash va erish paytlarda guruntning siqilishi; 2) materiallarning saralanishi, yirik …

3 / 4

lar», «toshli-gulchambarlar», «qaynaydigan qozonlar» va x.z. mikrorelyef shaklining turli-tumanligi (ser dog‘liligi)dan tashqari, subarktikada yana tepachasimon va past-baland xosilalar ko‘p tarqalgan, qaysiki ularning xosil bo‘lishi shishib do‘ppayish (ko‘pchish) jaryoni bilan bog‘liq. gruntlarning shishib do‘ppayishi deb guruntdagi suvning muzlashi natijasida uning kristallanishi tufayli 9 foyizga kengayishi va guruntga va muzlaydigan maydonga tashqaridan oqib kelgan suvlarning muzlashi tufayli ular xajmining notekis kengayishiga aytiladi. qumli guruntlarda suvning kam to‘planishi tufayli ular amalda shishib do‘ppayishga uchramaydi. aksincha qumoq, ayniqsa soz tuproq-guruntlarda muzlash maydoniga suvning ko‘chishi va uning keyinchalik muzlashi tufayli kengayishi jadal sodir bo‘ladi. shuning uchun shishib do‘ppayish jarayonlari ko‘proq namli sharoitdagi og‘ir sozli guruntlarda keng tarqalgandir. shishib do‘ppayish tufayli hosil bo‘lgang do‘ngcha va past-balandliklar va shunga mos ravishda yuza dog‘ hosil bo‘lishi muzloq rayonlarda soliflyuksiya – qiyalik bo‘ylab guruntning oqish xodisasi tufayli yanada murakkablashadi. bahorgi erish davrida tuproq qoplamining oshiqcha namlanishi tuproq faol qatlamining suzuvchi konsistensiya holatiga o‘tadi va og‘irlik kuchi ta‘sirida abadiy muzloq …

4 / 4

uning tuproq profilining pastidan tutashganligi uchun suvni o‘tkazmasligida namoyon bo‘ladi, tuproq ichidagi namning oqib ketishi qiyinlashadi, tuproqning oshiqcha namlanishi va gleylanishiga sabab bo‘ladi va muzloq usti gorizontida gumus va boshqa tuproq paydo bo‘lish jarayonlari maxsulotlarining to‘planishiga sabab bo‘ladi kriogen tuproq – guruntlari profilining past yoki manfiy xarorati fizikaviy nurashning kimyoviy nurashga nisbatan ustunligini, organik qoldiqlar parchalanish tezligining pastligini belgilaydi. kriogen tuproqlarning umumiy xossalari quyidagilardan iborat. 1) temperatura va suv rejimining muzloq tipi; 2) moddalar biologik aylanishi tezligi va xajmining pastligi; 3) organogen gorizontlarning torflanganligi va dag‘al gumusliligi; 4) profili mineral qismining genetik gorizontlarga kuchsiz diferensiyalashganligi; 5) proflida kriogen deformasiyalanish va krioturbasiya belgilarining mavjudligi (yuzasining poligonallilik, tepachasimonlilik va dog‘liligi, sovuqdan yorilishi, sklet materiallarning kriogen diferensiyalanishi va x.z); 6) kriogen strukturalanish; 7) biogen nurash va tuproq paydo bo‘lish maxsulotlarining kriogenlik kougulyasiyalanishi. arktika tuproqlari, ularning tabiiy sharoitlari, tarqalishi, hosil bo’lishi, tasnifi, tarkibi va xossalari. bular qutb sovuq quruq iqlimli (yog‘in miqdori 50-200 mm, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 4 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"arctic soils" haqida

7-ma’ruzа. arktika tuproqlari tuproqlar kriogenezi. kriogen tuproqlar (grekcha kryos – sovuq, muz) – bular juda past haroratli sharoitda shakllangan turli tuproq tiplarining juda katta terma guruhidir, qaysiki ularning umumiy diagnostik belgisi yuzasidan u yoki bu chuqurlikda joylashgan guruntidagi ko‘p yillik muzloq qatlam – «abadiy muzlik» ning mavjudligidir. shu bilan birga ko‘p yillik muzloq jinslar tuproq profilida mavsumiy muzlaydigan – eriydigan qatlam bilan qo‘shilib ketadi. agarda ularning pastki qismida abadiy muzloq gurunt joylashgan bo‘lmasa, mavsumiy muzlaydigan, shu jumladan uzoq davrga muzlaydigan tuproqlar ham bu guruhga kiritilmaydi. shuni ta‘kidlash mumkinki, bircha kriogen tuproqlar yuzasidan to ko‘p yillik muzloq qatlamgacha mavsumiy muzlaydi va yoz paytida ma‘lum chuqu...

Bu fayl DOCX formatida 4 sahifadan iborat (17,3 KB). "arctic soils"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: arctic soils DOCX 4 sahifa Bepul yuklash Telegram