til birliklari munosabatlari

DOCX 87,2 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

til birliklari munosabatlari.docx мундарижа кириш .....................................................................................................................2 i боб. тилшуносликда тил бирликлари талқини………….................................5 1.1. тилшуносликда фонеманинг ўрганилиши ...................................................7 1.2. морфема тилнинг маъноли бирлиги сифатида...........................................11 1.3. лексема ва унинг тадқиқи….........................................................................17 ii боб. тил бирликлари ўртасидаги муносабатлар……….. ............................21 2.1. парадигматик муносабат………………………………..............................22 2.1.1. синтактик парадигма..……………………..............................................28 2.2. синтагматик муносабат………………........................................................33 2.3. иерархик муносабат……………………………………………...................35 хулоса ................................................................................................................... 44 фойдаланилган адабиётлар рўйхати....................................................................47 кириш тил-бу жамият ўтмиши, унинг ҳаёти ва келажак интилишлари билан боғлиқ муҳим восита. жамият тараққиёти йўлида тил ўлкан аҳамият касб этиб, унинг барча соҳаларида бирдек хизмат қилувчи ижтимоий ҳодисадир. жамиятни тилсиз тасаввур этиб бўлмайди. шу сабабдан тил нафақат тилшунослар балки социологлар томонидан тадқиқ этилмоқда. тилни кўплаб ижтимоий фанлар сингари фанлар тадқиқ этишга уриндилар. жумладан сотсиология, психология, фалсафа сингари фанлар тилни ўз нуқтаи назарлари ёрдамида талқин қилдилар. тил соҳасида жуда кўп илмий адабиётлар чоп қилинди ҳамда уларнинг мазмуни тилнинг талқини ва тил таркибига кирувчи унсурларнинг нутқда намоён бўлиши ҳолатларини очиб беришга қаратилган. авваламбор, тил жамият аъзолари ўртасида мулоқот …

иринчи президенти и.а.каримов шундай ёзади: “маълумки, ўзликни англаш, миллий онг ва тафаккурнинг ифодаси, авлодлар ўртасидаги руҳий – маънавий боғлиқлик тил орқали намон бўлади. жамики эзгу фазилатлар инсон қалбига аввало, она алласи, она тилининг бетакрор жозибаси билан сингади. она –тили бу миллатнинг рухидир”.[footnoteref:1] [1: каримов и.а. юксак маънавият - енгилмас куч. – тошкент. “маънавият” 2008. 83 бет] шундай экан, тилни қадрлаш ва уни тадқиқ этиш энг асосий вазифалар сирасига киради. тилшуносликнинг муҳим вазифаларидан бири тилда учрайдиган ҳодисалар ва тил бирликларининг ўзаро муносабатини ўрганишдан иборат. тилшуносликда тадқиқ этилиши муҳим бўлган муаммолар сирасига “тил бирликлари ўртасидаги муносабатлар” деб аталувчи мавзуни киритиш лозим. мавзунинг долзарблиги. тил бирликлари билан узвий боғлиқ бўлган тил бирликлари ўртасидаги муносабат масаласи тил системаси унсурларининг амалда қўлланилиши жараёнида ғоят муҳим аҳамият касб этади. тил бирликлари ўртасидаги муносабатларни ўрганиш уларнинг нутқда реал воқеланишини билишга имкон беради. тилнинг энг юқори сатҳ бирлиги сўз структурасини вужудга келиши ҳам тилнинг энг кичик бирлиги фонемага …

иерархик муносабатни, қолаверса тил бирликларининг парадигматик, синтагматик муносабатларини тавсифлашни, кўриб чиқишни ўз олдига мақсад қилиб қўяди. бу мақсадни амалга оширишда тадқиқот иши бир неча вазифаларни ўз ичига олади. бундай вазифалар қуйидагиларни ўз таркибига киритади: 1. тил сатҳларини нутқ сатҳларидан фарқлаш; 1. тил сатҳлари бирликларини айнан кўрсатиш; 1. сатҳлараро парадигматик, синтагматик ва иерархик муносабатларни ёритиш; бмининг методологик ва назарий асослари. бми мавзуси борасида илгари ҳам кўплаб илмий ишлар олиб борилган. машҳур олим ф.де соссюр тил ва нутқни фарқлаш, уларнинг алоҳида бирликларга эга эканлигини таъкидлаган эди. унинг назарияси асосида бир қанча жаҳон тилшунослари ўзларининг тадқиқотларини олиб бордилар. жумладан, в.м.солнсев, а.и.смирнитский ишларига алоҳида урғу бериш лозим. рус тилшунослари в.в.виноградов, а.а.шахматов, м.и.стеблин – каменский, а.г.руднив, ю.с.степанов, е.и.шутова, в.б.касевич сингари машхур олимлар ишлари тил бирликлари муносабатлари муаммосини мукаммалроқ ўрганишга эътибор қаратди. айтиб ўтилган тилшуносларининг тил сатҳлари борасидаги тадқиқотлари, битирув малакавий ишимизда назарий асос бўла олди. ҳамда бми ўзбек, рус ва инглиз тилларини қиёслаш асосида олиб …

ксема хусусида сўз юритилади. иккинчи бобда парадигматик, синтагматик, иерархик муносабатлар таърифи келтирилади. ҳамда мазкур муносабатлар мисоллар асосида кўриб чиқилади. бми хулоса билан якунланади ҳамда унинг сўнгги саҳифалари бмида фойдаланилган илмий ва бадиий адабиётлар рўйхати билан таништиришга бағишланади. i боб. тилшуносликда тил бирликлари талқини тилнинг нутқда воқеланишида тил сатҳлари муҳим аҳамият касб этади. сатҳ тушунчасига доир турли тавсифлар тилшунос олимлар томонидан бериб ўталади. “сатҳ ёки ярус (левел) тушунчаси озми, кўпми дескриптивистлар ва бошқа тилшунослик мактаби вакиллари томонидан тавсифланади. сатҳ тушунчаси тил онтологияси, систематизация услуби ҳамда тил тавсифи билан алоқадор”.[footnoteref:2] [2: солнцев в.м. язык как системно-структурное образование. издание 2-е, дополненное. наука. м., 1977. –с. 83. ] в.в.лопатин ва и.с.улуханов эса қуйидагича таъкидлайди: “одатда сатҳлар бўлинишининг илк пункти сатҳларининг тил системасидаги асосий бирликларга мувофиқ ҳолда бўлинишининг айнан ўзидир. тилшунослик мактаблари ва тадқиқотчилар тавсифи ўртасидаги фарқ эса улар учун асосий бирлик қайси эканлигида намоён бўлади”.[footnoteref:3] [3: лопатин в.в., улуханов и.с. к соотношению единиц словообразования …

[footnoteref:5] [5: солнцев в.м. кўрсатилган асар – б. 84.] олим юқорида айтиб ўтилган фикри билан тил бирликлари кетма-кет жойлашиб, поғонали муносабатга киришишига изоҳ берган, десак муболаға бўлмайди. бу ўринда т.п.ломтев фикрини келтириш жоиз: “сатҳ деб бошқа объектлар қуршовида келиб, тартибли муносабат билан боғланган муайян бир объектнинг ўрнига айтиш мумкин”.[footnoteref:6] [6: ломтев т.п. отношения порядка как основание выделения уровней синтаксических объектов – единицы разных уровней грамматического строя языка и их взаимодействие – м., 1969. -с.143 ] солнцевдан фарқли ўлароқ т.п.ломтев тартибли муносабат тушунчасига бошқача ёндашади. бу муносабатни “кўпроқ ёки камроқ”, “каттароқ ёки кичикроқ”, “узунроқ ёки қисқароқ” деган таърифлар билан изоҳлайди. сатҳлар кетма-кетлигини т.п.ломтев “деривация принципи” асосида кўрсатди.[footnoteref:7] [7: ломтев т.п. кўрсатилган асар –б. 143.] в.м.солнцев таъбирича, сатҳ умумий тил системасидаги кичик система сифатида қаралади. сатҳга эга бўлган кичик системалар тилнинг умумий системасига нисбатан муносабатда бўлган элементларни намоён этмайди, балки ўзининг бирликлари орқали иерархик муносабатга киришган умумий система бўлакларини ўз ичига олади.[footnoteref:8] …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til birliklari munosabatlari"

til birliklari munosabatlari.docx мундарижа кириш .....................................................................................................................2 i боб. тилшуносликда тил бирликлари талқини………….................................5 1.1. тилшуносликда фонеманинг ўрганилиши ...................................................7 1.2. морфема тилнинг маъноли бирлиги сифатида...........................................11 1.3. лексема ва унинг тадқиқи….........................................................................17 ii боб. тил бирликлари ўртасидаги муносабатлар……….. ............................21 2.1. парадигматик муносабат………………………………..............................22 2.1.1. синтактик парадигма..……………………..............................................28 2.2. синтагматик м...

Формат DOCX, 87,2 КБ. Чтобы скачать "til birliklari munosabatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til birliklari munosabatlari DOCX Бесплатная загрузка Telegram