hujayra biotexnologiyasi

PPTX 41 pages 4.5 MB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.5 MB

File type PPTX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

презентация powerpoint hujayra va to‘qima darajasidagi biologik jarayonlar va uning zamonaviy biotexnologiyadagi ahamiyati. 6 maruza mustafakulov m.a reja 1. hujayra biotexnologiyasi moddiy asoslari. 2. hujayra kulturasi. 3. hujayra to‘qimasi. 4. ajratib olingan hujayralar va to‘qimalarining yo‘nalishlari. hujayra biotexnologiyasi–hujayra, to‘qima va protoplastlarni ishlatishga asoslanadi. hujayralarni manipulyatsiya (faoliyatiga qandaydir o‘zgarishlar kiritish) qilish uchun, ularni o‘simlikdan ajratib olish o‘simlik organizmidan tashqarida yashashi va ko‘payishi uchun sharoit tug‘dirib berish lozim. ajratib olingan hujayra vato‘qimalarni sun’iy ozuqa muhitida, steril sharoitda (in vitro) o‘stirish, usuli ajratilgan to‘qimalar kulturasi deb nom oldi va ularni biotexnologiyada ishlatish mumkinligi sababli, katta ahamiyat kasb etdi. biotexnologiya uzoq uzoqlardan ma’lum bo‘lsada, alohida amaliy fan sifatida o‘tgan asrni ikkinchi yarmidan boshlab, insoniyat eng avvalo o‘zi uchun o‘ta zarur bo‘lgan,ya’ni oziq-ovqat, energetika, zahira (resurs), atrof -muhitni muhoxazasi va x.k. muammolarni tubdan yangi asosda yechishi zarurligini sezganidan keyin mujassamlana boshlandi. biotexnologik jarayonlar sun’iy ozuqa muhitida o‘stirilgan mikroorganizmlar, o‘simlik va xayvon to‘qimalari, hujayralari va organlaridan …

2 / 41

ngan hujayralar va to‘qimalarni biotexnologiyadagi rolini uch yo‘nalishda ko‘rish mumkin: birinchi yo‘nalish ajratib olingan o‘simlik hujayrasini tibbyot, veterinariya, kosmetika va boshqa sohalar uchun zarur bo‘lgan ikkilamchi metabolitlar : alkoloidlar, steroidlar, glyukozidlar, gormonlar, efir moylari va boshqa biologik faol moddalar sintez qilish imkoniyati bilan bog‘liq. ma’lumki, ikkilamchi metabolitlar qattiq (agarli) yoki suyuq ozuqa muhitida o‘stirilgan kallus to‘qimalardan olinadi. hujayra texnologiyasi asosida diosgenin -dioskore hujayrasidan; aymolin -ilon rasvolfi hujayrasidan; umumiy kuch beruvchi moddalar -jenshen hujayrasidan; va x.k. ajratib olinadi va tibbiyot hamda parfyumeriyada ishlatiladi. shuni e’tiborga olish kerakki, o‘stiriladigan hujayralarni hosildorligi, butun o‘simlikni hosildorligidan ancha baland. bunday usul bilan ikkilamchi metabolitlar ajratib olishni yana bir ustunlik tomoni shundaki, muayyan sharoitda o‘simlikni o‘zini o‘stirish imkoniyati bo‘lmagan sharoitda (sovuq yoki issiq iqlimli intaqalarda), ularni hujayralarini butun yil maboyinida o‘stirish mumkin. ikkinchi yo‘nalish-ajaratib olingan hujayralarni, o‘simliklar seleksiyasida ishlatish va shu orqali tez rivojlanuvchi, har xil tashqi muhit ta’siriga chidamli (issiqqa, sovuqqa, sho‘rlanishga, og‘ir metallarga, qurg‘oqchilikka, …

3 / 41

ish-ajratib olingan to‘qimalarni ko‘paytirish va ekuv materiallarini viruslar va boshqa patogenlardan sog‘lomlashtirish maqsadida ishlatish. bu usul, o‘simliklarni klonal mikroko‘paytirish deyiladi va bitta medistemadan yiliga yuz minglab o‘simlik olish imkonini beradi. hujayra va to‘qimalar kulturalarini ishlatishdagi natijalar birinchi navbatda hujayralarni bo‘linishi, ularni tabaqalanishi va ulardan o‘simlik o‘sib chiqishini belgilovchi, fiziologik jarayonlarni optimizatsiyasiga bog‘liq. eng murakkab tomon bu alohida hujayradan o‘simlik regeneratsiya qilish. birinchi navbatda bu boshoqli o‘simliklarga tegishli. shuning uchun ham invitro sharoitda morfogenez regeneratsiya va ularni asosida yotgan jarayonlarni mexanizmlarini aniqlash, eng muhim ahamiyatga egadir. i-bosqich (1892–1902 yillar) –xaberlandt, fexting, rextiger kabi nemis olimlarini nomlari bilan bog‘liq. ular saxaroza eritmasida xar xil o‘simliklar to‘qimalarini o‘stirishga urinib ko‘rishgan, ammo o‘simliklarni o‘sishi kuzatilmagan. faqatgina qoqi o‘tini va tol daraxtini poyalarini sigmentlari uchun birlamchi kallus olingan va kallusgenezga aylanishi mumkin bo‘lgan segmentin eng kichik razmeri aniqlangan. eksperimental muvaffaqiyatlarga yetaolmasdan bu olimlar qator g‘oya va gipotezalar yaratganlar. bu g‘oya va gipotezalar ancha kechiroq o‘z …

4 / 41

arni o‘sish faolligini namoyon qilishga to‘g‘ri kelmaydigan hujayra va to‘qimalaridan foydalanilgan. iii-bosqich (1922-1932 yillar). bu davrda bir-birlari bilan bog‘liq bo‘lmagan holda amerikalik olim v.robins va nemis olimi kotte qattiq ozuqa muhitida pomidori va makkajo‘xori ildizi uchidagi meristemalarni o‘stirish mumkin ekanligini namoyish qilganlar. ammo, ma’lum vaqt o‘tgach, o‘simlik to‘qimalari qo‘ng‘ir rangga kirib, xalok bo‘lganlar. o‘simliklarni to‘qimalarini o‘stirish metodini rivojlanishi-1932 yildan boshlangan. iv-bosqich (1932-1940 yillar), fransuz olimi r.gotre nomi bilan bog‘liq. u, in vitro sharoitida o‘simlik to‘qimalarini vaqti-vaqti bilan toza ozuqa muhitiga ko‘chirib turish orqali uzoq vaqt o‘stirish mumkinligini namoyish qilgan. bu yangilik, to‘qimalar texnologiyasini rivojlanishiga katta xissa qo‘shdi va o‘stirishga qo‘yiladigan o‘simliklar soni juda ham kupaydi. v-bosqich (1940 –1960 yillar). 1955 yilda yangi sinfga mansub fitogormon–sitokininlarni ixtiro qilinishi, (xususan kinetinni) hujayralarni bo‘linishini kuchaytirish imkonini yaratadi. o‘sishni kuchaytiruvchi moddalarni miqdori va ularni nisbatiga qarab, eksplant hujayrasini bo‘linishini kuchaytirish, kallus to‘qimalarni o‘sishini muhoxaza qilish, morfogenezni qilish mumkin ekanligi namoyish etildi. shu davrda kakos …

5 / 41

r usul –bu o‘simliklarni invitrosharoitida meristin kulturalar ishlatib mikro ko‘paytirishdir. dastlab bu usul fransuz olimi j.morel tomonidan orxidey o‘simligini sog‘lom ko‘chatini olish maqsadida yaratilgan. vii-bosqich –(1975 yildan hozirgi vaqtgacha). in vitro texnikasini jadallik bilan rivojlanishi o‘stiriladigan manbalarni biologiyasini o‘rganish davom etmoqda ajratilgan protoplastlarni elektro qovushtirish usullari ishlab chiqilmoqda, mutagenez va hujayra seleksiyasi usullari, gaplogidli o‘simliklar yaratish usullari, hujayralarni ajratilgan protoplastlar va ti va ri agrobacterium tumefaciens va agrobacterium rhizogenes asosida tayyorlangan ti va ri plazmid vektorlarni ishlatib suyuqlikda o‘stirish usullari mukammallashtirilmoqda. gen muxandisligi usullari yordamida ikki pallali o‘simliklarni genlarini ko‘chirib o‘tkazishni samarali usullari ishlab chiqildi. shunday qilib, oxirgi yillarda ajratib olingan o‘simlik hujayralari va to‘qimalari bilan ishlash texnikasi takomilashtirildi. ammo, bu ishlarda asosiy manba #genetic_material_1st_experiment ayni damga kelib irsiyat asosi dnk molekulasi (genetik material sifatida rnk tutuvchi viruslar bundan istisno) ekanligini, menimcha, deyarli hamma biladi. lekin irsiyatning asosi aynan dnk molekulasi ekanligi qanday aniqlangan? keling ushbu olamshumul savolga javob topishga …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra biotexnologiyasi"

презентация powerpoint hujayra va to‘qima darajasidagi biologik jarayonlar va uning zamonaviy biotexnologiyadagi ahamiyati. 6 maruza mustafakulov m.a reja 1. hujayra biotexnologiyasi moddiy asoslari. 2. hujayra kulturasi. 3. hujayra to‘qimasi. 4. ajratib olingan hujayralar va to‘qimalarining yo‘nalishlari. hujayra biotexnologiyasi–hujayra, to‘qima va protoplastlarni ishlatishga asoslanadi. hujayralarni manipulyatsiya (faoliyatiga qandaydir o‘zgarishlar kiritish) qilish uchun, ularni o‘simlikdan ajratib olish o‘simlik organizmidan tashqarida yashashi va ko‘payishi uchun sharoit tug‘dirib berish lozim. ajratib olingan hujayra vato‘qimalarni sun’iy ozuqa muhitida, steril sharoitda (in vitro) o‘stirish, usuli ajratilgan to‘qimalar kulturasi deb nom oldi va ularni biotexnologiyada ishlatish mum...

This file contains 41 pages in PPTX format (4.5 MB). To download "hujayra biotexnologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra biotexnologiyasi PPTX 41 pages Free download Telegram