hujayra biotexnologiyasi mashg'uloti

DOCX 14 pages 70.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 70.9 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

12-amaliy dars mashg`uloti. mavzu: o`simlik hujayra muhandisligi reja: 1. hujayra biotexnologiyasi moddiy asoslari. 2. hujayra kulturasi. 3. hujayra to’qimasi. 4. ajratib olingan hujayralar va to’qimalarining yo’nalishlari. 5. hujayralar qo’shilishi. protoplast. kallus to’qimalari. meristema. hujayra biotexnologiyasi – hujayra, to’qima va protoplastlarni ishlatishga asoslanadi. hujayralarni manipulyasiya (faoliyatiga qandaydir o’zgarishlar kiritish) qilish uchun, ularni o’simlikdan ajratib olish o’simlik organizmidan tashqarida yashashi va ko’payishi uchun sharoit tug’dirib berish lozim. ajratib olingan hujayra va to’qimalarni sun’iy ozuqa muhitida, steril sharoitda (in vitro) o’stirish, usuli ajratilgan to’qimalar kulturasi deb nom oldi va ularni biotexnologiyada ishlatish mumkinligi sababli, katta ahamiyat kasb etdi. biotexnologiya uzoq - uzoqlardan ma’lum bo’lsada, alohida amaliy fan sifatida o’tgan asrni ikkinchi yarmidan boshlab, insoniyat eng avvalo o’zi uchun o’ta zarur bo’lgan ya’ni oziq-ovqat, energetika, zahira (resurs), atrof – muhitni muhoxazasi va x.k. muammolarni tubdan yangi asosda echishi zarurligini sezganidan keyin mujassamlana boshlandi. biotexnologik jarayonlar sun’iy ozuqa muhitida o’stirilgan mikroorganizmlar, o’simlik va xayvon to’qimalari, …

2 / 14

alar va to’qimalarni biotexnologiyadagi rolini uch yo’nalishda ko’rish mumkin: birinchi yo’nalish ajratib olingan o’simlik hujayrasini tibbyot, veterinariya, kosmetika va boshqa sohalar uchun zarur bo’lgan ikkilamchi metabolitlar : alkoloidlar, steroidlar, glyukozidlar, gormonlar, efir moylari va boshqa biologik faol moddalar sintez qilish imkoniyati bilan bog’liq. ma’lumki, ikkilamchi metabolitlar qattiq (agarli) yoki suyuq ozuqa muhitida o’stirilgan kallus to’qimalardan olinadi. hujayra texnologiyasi asosida diosgenin – dioskore hujayrasidan; aymolin – ilon rasvolfi hujayrasidan; umumiy kuch beruvchi moddalar – jenshen hujayrasidan; va x.k. ajratib olinadi va tibbiyot hamda parfyumeriyada ishlatiladi. shuni e’tiborga olish kerakki, o’stiriladigan hujayralarni hosildorligi, butun o’simlikni hosildorligidan ancha baland. bunday usul bilan ikkilamchi metabolitlar ajratib olishni yana bir ustunlik tomoni shundaki, muayyan sharoitda o’simlikni o’zini o’stirish imkoniyati bo’lmagan sharoitda (sovuq yoki issiq iqlimli mintaqalarda), ularni hujayralarini butun yil maboyinida o’strish mumkin. ikkinchi yo’nalish – ajaratib olingan hujayralarni, o’simliklar seleksiyasida ishlatish va shu orqali tez rivojlanuvchi, har xil tashqi muhit ta’siriga chidamli (issiqqa, sovuqqa, …

3 / 14

ajratib olingan to’qimalarni ko’paytirish va ekuv materiallarini viruslar va boshqa patogenlardan sog’lomlashtirish maqsadida ishlatish. bu usul, o’simliklarni klonal mikroko’paytirish deyiladi va bitta medistemadan yiliga yuz minglab o’simlik olish imkonini beradi. hujayra va to’qimalar kulturalarini ishlatishdagi natijalar birinchi navbatda hujayralarni bo’linishi, ularni tabaqalanishi va ulardan o’simlik o’sib chiqishini belgilovchi, fiziologik jarayonlarni optimizasiyasiga bog’liq. eng murakkab tomon bu alohida hujayradan o’simlik regenerasiya qilish. birinchi navbatda bu boshoqli o’simliklarga tegishli. shuning uchun ham in vitro sharoitda morfogenez regenerasiya va ularni asosida yotgan jarayonlarni mexanizmlarini aniqlash, eng muhim ahamiyatga egadir. o’simliklardan ajratib olingan to’qimlarni o’stirishga xarakat ancha uzoqlardan ma’lum. bu metodni rivojlanish tarixini bir necha bosqichlarga bo’lib o’rganish mumkin: · i-bosqich (1892 – 1902 yillar) – xaberlandt, fexting, rextiger kabi nemis olimlarini nomlari bilan bog’liq. ular saxaroza eritmasida xar xil o’simliklar to’qimalarini o’stirishga urinib ko’rishgan, ammo o’simliklarni o’sishi kuzatilmagan. faqatgina qoqi o’tini va tol daraxtini poyalarini sigmentlari uchun birlamchi kallus olingan va kallusgenezga aylanishi …

4 / 14

tib olingan o’simlik to’qimalarini o’simlik ekstraktlari saqlagan sun’iy ozuqa muhitida o’stirib ko’rish muvoffaqiyatsiz chiqqan, chunki eksperimentlarda yuksak o’simliklarni o’sish faolligini namoyon qilishga to’g’ri kelmaydigan hujayra va to’qimalaridan foydalanilgan. · iii-bosqich (1922 – 1932 yillar). bu davrda bir-birlari bilan bog’liq bo’lmagan holda amerikalik olim v.robins va nemis olimi kotte qattiq ozuqa muhitida pomidori va makkajo’xori ildizi uchidagi meristemalarni o’stirish mumkin ekanligini namoyish qilganlar. ammo, ma’lum vaqt o’tgach, o’simlik to’qimalari qo’ng’ir rangga kirib, xalok bo’lganlar. o’simliklarni to’qimalarini o’stirish metodii rivojlanishi – 1932 yildan boshlangan. · iv-bosqich (1932 – 1940 yillar), fransuz olimi r.gotre nomi bilan bog’liq. u, in vitro sharoitida o’simlik to’qimalarini vaqti- vaqti bilan toza ozuqa muhitiga ko’chirib turish orqali uzoq vaqt o’stirish mumkinligini namoyish qilgan. bu yangilik, to’qimalar texnologiyasini rivojlanishiga katta xissa qo’shdi va o’stirishga qo’yiladigan o’simliklar soni juda ham kpaydi. · v-bosqich (1940 – 1960 yillar). 1955 yilda yangi sinfga mansub fitogormon – sitokininlarni ixtiro qilinishi, (xususan kinetinni) hujayralarni …

5 / 14

yada pauer o’zini shogirdlari bilan protoplastlarni sun’iy qo’shilish sharoitlarini yaratishgan. bu esa, somotik gibridlar yaratishda yangi yo’l bo’lib xizmat qilgan. o’sha davrda yaratilgan yana bir usul – bu o’simliklarni in vitro sharoitida meristin kulturalar ishlatib mikro ko’paytirishdir. dastlab bu usul fransuz olimi j.morel tomonidan orxidey o’simligini sog’lom ko’chatini olish maqsadida yaratilgan. · vii-bosqich – (1975 yildan hozirgi vaqtgacha). in vitro texnikasini jadallik bilan rivojlanishi o’stiriladigan manbalarni biologiyasini o’rganish davom etmoqda ajratilgan protoplastlarni elektro qovushtirish usullari ishlab chiqilmoqda, mutagenez va hujayra seleksiyasi usullari, gaplogidli o’simliklar yaratish usullari, hujayralarni ajratilgan protoplastlar va ti va ri agrobacterium tumefaciens va agrobacterium rhizogenes asosida tayyorlangan ti va ri plazmid vektorlarni ishlatib suyuqlikda o’stirish usullari mukammallashtirilmoqda. gen muxandisligi usullari yordamida ikki pallali o’simliklarni genlarini ko’chirib o’tkazishni samarali usullari ishlab chiqildi. shunday qilib, oxirgi yillarda ajratib olingan o’simlik hujayralari va to’qimalari bilan ishlash texnikasi takomilashtirildi. ammo, bu ishlarda asosiy manba bo’lib, bir pallali va ikki pallali o’tlik …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra biotexnologiyasi mashg'uloti"

12-amaliy dars mashg`uloti. mavzu: o`simlik hujayra muhandisligi reja: 1. hujayra biotexnologiyasi moddiy asoslari. 2. hujayra kulturasi. 3. hujayra to’qimasi. 4. ajratib olingan hujayralar va to’qimalarining yo’nalishlari. 5. hujayralar qo’shilishi. protoplast. kallus to’qimalari. meristema. hujayra biotexnologiyasi – hujayra, to’qima va protoplastlarni ishlatishga asoslanadi. hujayralarni manipulyasiya (faoliyatiga qandaydir o’zgarishlar kiritish) qilish uchun, ularni o’simlikdan ajratib olish o’simlik organizmidan tashqarida yashashi va ko’payishi uchun sharoit tug’dirib berish lozim. ajratib olingan hujayra va to’qimalarni sun’iy ozuqa muhitida, steril sharoitda (in vitro) o’stirish, usuli ajratilgan to’qimalar kulturasi deb nom oldi va ularni biotexnologiyada ishlatish mumkinligi saba...

This file contains 14 pages in DOCX format (70.9 KB). To download "hujayra biotexnologiyasi mashg'uloti", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra biotexnologiyasi mashg'… DOCX 14 pages Free download Telegram