molekulyar genetika va molekulyar biologiya genmuhandisligining asosiy poydevori 2-qism

PPTX 34 pages 1.9 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

molekulyar genetika va molekulyar biologiya gen muhandisligining asosiy poydevori 2-qism molekulyar genetika va molekulyar biologiya gen muhandisligining asosiy poydevori 2-qism mustafakulov m.a reja nuklein kislotalar. polinukleotidlar. nuklein kislotalar tarkibi. bakteriofaglar nuklein kislotalar - ko‘p sonli nukleotidlarning birikishidan hosil bo‘lgan makromolekula. u 1868-yilda shveysariyalik biolog olim fridrix misher tomonidan kashf etilgan. u qon elementi leykositlar yadrosidan fosforga boy noma’lum birikmani ajratib olib, unga nuklein nomini beradi. lekin uzoq yillar bu yangilik biolog olimlarni e’tiborini jalb qilmadi. 1891-yilda nemis olimi kossel bu moddalarni gidroliz qilib, ular uch xil komponentdan: purin va primidinlar qatoriga kiradigan geterosiklik azotli asoslar, uglerod va fosfat kislotadan tashkil bo‘lganligini aniqladi nuklein kislotalarga dnk (dezoksiribonuklein kislota) va rnk (ribonuklein kislota) molekulalari kiradi. uning miqdori o‘simliklarda umumiy oqsil miqdorining 10 % dan oshmaydi. masalan, oqsil ko‘p bo‘lgan o‘simlik loviyada oddiy oqsil 20-30% bo’lsa, murakkab oqsil 2-3 % ni tashkil etadi. shunga qaramasdan, nuklein kislotalar shu organizmda sintezlanadigan oqsillarning aminokislota tarkibi …

2 / 34

ajratib olib, unga nuklein nomini beradi. bu birikma kislota xossasiga ega bo‘lganidan keyinroq nuklein kislota deb ataladigan bo‘lgan. lekin uzoq vaqtgacha bu birikmalar biologlar e’tiborini jalb qilmaydi, hujayradagi ahamiyati o‘rganilmaydi va asosan ximiyaviy ob’ekt sifatida tadqiq qilib kelinadi. 1891-yili nemis olimi kyossel bu moddani gidroliz qilib, u uch xil komponentdan: purin va pirimidinlar qatoriga kiradigan geterotsiklik azot asoslari, uglevod va fosfat kislotadan tashkil topganligini aniqlaydi. shu olimning o‘zi nuklein kislotalarning ikki xili mavjud ekanligini ko‘rsatdi. keyinroq ular tarkibiga kiradigan uglevod komponenti-pentozaning riboza yoki dezoksiriboza bo‘lishiga qarab, ribonuklein kislota (rnk) va dezoksiribonuklein kislota (dnk) nomini oldi.undan ilgari nuklein kislotalarning birinchi xili olingan manbaiga qarab achitqi yoki sitoplazma nuklein kislota, ikkinchi xili bo‘qoq bezi (timus) dan ajratib olingani uchun tomonuklein kislota yoki yadro nuklein kislotasi deb atalar edi. nuklein kislotalarni gidroliz qilib, ular polimer birikma va monomerlari azot, ugled va monomerlari azot asosi, uglevod va uglerod va fosfat kislotadan tashkil topgan nukleotidlar, …

3 / 34

ayrim usuli –sitoximiya yordamida va klassik genetikada xromosoma nazariyasi o‘rnatilishi bilan to‘plana borib, bu yo‘nalishda 1940-yillarda ulug‘ kashfiyotga olib keldi. mana shu yillar ingliz olimi fred griffits pnevmokokklarning kasallik qo‘zg‘atmaydigan turi hujayralarni ularning kasallik qo‘zg‘atadigan, lekin qaynatish yo‘li bilan o‘ldirilgan, ya’ni kasallik qo‘zg‘atish qobiliyatini yo‘qotgan hujayralari bilan qo‘shib kalamush tanasiga kirg‘izilsa, kasallik paydo bo‘lishini kuzatdi. bu tajriba bakteriyaning bir turiga xos xususiyat (kasallikni qo‘zg‘atish) uning nobud qilingan hujayrasidan ikkinchi turiga o‘tib, uning tirik hujayralarni o‘zgartirishini tasdiqladi. bu hodisa mikroblar transformatsiyasi deb atalib, nobud qilingan hujayrada tirik hujayrani o‘zgartira oladigan qandaydir omil (transformatsiya chaqiruvchi faktor) mavjud degan xulosa tug‘ilishiga sabab bo‘ladi. bu faraz keng tadqiqot qilinib kelsa ham, transformirlovchi agentning ximiyaviy tabiati deyarli yana 10 yilgacha noma’lum bo‘lib qoldi. faraz etilgan faktorni tozalash va uning ximiyaviy tabiatini aniqlash ustida olib borilgan tadqiqotlar 1944 yil ulug‘ kashfiyotga olib keldi.mana shu yili amerikalik olim everi o‘zining kasbdoshlari mak leod va mak kartilar bilan …

4 / 34

i.1941 yilda “ bir gen-bir oqsil”formulasi fanda umumiy qoida sifatida qabul qilinadi. bidl va tatum kashf etgan bu qoidaning ma’nosi genlar oqsil (ferment)lar sitezini idora qilishi prinsipini aniqlab berishdadir. bakteriyalarni kemiruvchi, ya’ni bakteriofag deb ataluvchi eng mayda mikroorganizm-larning irsiy materiali ham dnk ekanligi isbotlandi. 1950-yillarda oqsil sintezi ribosomalarda bajarilishi tasdiqlandi. lekin dnk dan axborotni ribosomalarga ko‘chiradigan vositachi(informatsion rnk) mavjud degan tushuncha faqat 1961 yili f.jakob vaj.mono tomonidan bayon qilingan. nuklein kislotalar funksiyasini o‘rganishdagi asosiy bosqichlardan biri axborotning dnk da yozilish usuli va uni oqsil strukturasiga uzatish prinsipi ya’ni genetik kodni rasshifrovka qilish bo‘ldi. bu kashfiyotgacha rnk ning uch xili: informatsion, ya’ni matritsa rnk si (m-rnk), ribosoma rnksi (r-rnk) va transport rnksi (t-rnk) mavjud ekanligi ular oqsil sintezida ishtirok etishi aniqlangan. genetik kodning mazmuni shundan iboratki, oqsil molekulasidagi har bir aminokislotaga uchta nukleotiddan iborat triplet muvofiq keladi. oqsil sintezi ribosomalarda kechar ekan, ularga birikkan matritsa rnksi (m-rnk) da tegishli aminokislotaga muvofiq …

5 / 34

viruslar dnksini hujayradan tashqarida ulashga erishadi. shuning bilan turli organizmlarning genetik materiali ya’ni ular dnk molekulalarining ma’lum fragmentlarini ulash, chatishtirish (rekombinatsiya) orqali yangi, sun’iy organizmlarni yaratish imkonini beradigan ajoyib soha-genetika injenerligi paydo bo‘ldi.genetika injenerligining asosiy quroli restriktazalar juda ham spetsifik fermentlardir. dnk fragmentlarini olish uchun restriksion endonukleazalardan, ularni ulash uchun dnk-ligazalardan foydalaniladi. irsiy belgilarni tashuvchi bunday rekombinirlangan dnk ni hujayraga kiritib yot axborotni amalga oshirish, replikatsiya,transkripsiya, oqsil sintezini ta’minlash usullari ishlab chiqildi. yot organizmlarda, masalan, bakteriyalarda hayvonlar tegishli genlarning o‘qilishi (ekspressiyasi) ni ta’minlaydigan sistemalarni tuzish, tayinlangan belgilarga ega tirik organizmlar yaratish imkonini tug‘dirdi. tez orada bunday imkoniyatlar biotexnologiyada amalga oshirila boshlandi. odatda hayvonlar organizmida va odamlarda sintezlanadigan xilma-xil oqsillarni biosintez qilish qobiliyatiga ega mikroblar olindi, xususan rekombinirlangan genlardan foydalanib odam uchun zarur gormonlar va fermentlar – insulin, o‘sish gormoni, interferon va boshqalar olina boshlandi. bu soha keng miqyosda shiddatli rivojlanmoqda. nuklein kislota molekulalari nukleotidlarning polimerlanishi natijasida hosil bo‘lgan polinukleotid zanjirlaridan …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "molekulyar genetika va molekulyar biologiya genmuhandisligining asosiy poydevori 2-qism"

molekulyar genetika va molekulyar biologiya gen muhandisligining asosiy poydevori 2-qism molekulyar genetika va molekulyar biologiya gen muhandisligining asosiy poydevori 2-qism mustafakulov m.a reja nuklein kislotalar. polinukleotidlar. nuklein kislotalar tarkibi. bakteriofaglar nuklein kislotalar - ko‘p sonli nukleotidlarning birikishidan hosil bo‘lgan makromolekula. u 1868-yilda shveysariyalik biolog olim fridrix misher tomonidan kashf etilgan. u qon elementi leykositlar yadrosidan fosforga boy noma’lum birikmani ajratib olib, unga nuklein nomini beradi. lekin uzoq yillar bu yangilik biolog olimlarni e’tiborini jalb qilmadi. 1891-yilda nemis olimi kossel bu moddalarni gidroliz qilib, ular uch xil komponentdan: purin va primidinlar qatoriga kiradigan geterosiklik azotli asoslar, uglerod ...

This file contains 34 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "molekulyar genetika va molekulyar biologiya genmuhandisligining asosiy poydevori 2-qism", click the Telegram button on the left.

Tags: molekulyar genetika va molekuly… PPTX 34 pages Free download Telegram