tеrmodinamika

DOCX 109 pages 5.7 MB Free download

109 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.7 MB

File type DOCX

Pages 109

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 109

tеrmodinamika nimani o`rganadi? термодинамика xix асрнинг биринчи ярмида теплотехника фанининг назарий асоси сифатида юзага келди. дастлаб термодинамиканинг вазифаси иссиқлик(q)нинг механик иш(а)га айланиш қонуниятларини ўрганиш бўлди. термодинамика – иссиқлик энергияси билан бошқа тур энергиялар орасидаги муносабатларни ўрганади. демак, термодинамика турли процессларда энергиянинг бир турдан иккинчи турга ва системанинг бир қисмидан иккинчи қисмига ўтишини (масалан, иссиқликни иссиқ жисмдан совуқ жисмга ўтиши), шунингдек, берилган шароитда процессларнинг ўз-ўзича бориш йўналиши ва чегарасини ўрганадиган фандир. термодинамикада қуйидаги бўлимлар бор: умумий ёки физикавий термодинамика. бу бўлим энергиянинг умумий ўзгариш қонунларини ўрганади. техник термодинамика. иссиқликнинг механик ишга айланиш қонуниятларини ўрганади. кимёвий термодинамика. кимёвий реакцияларда, физикавийжараёнларда содир бўладиган энергия ўзгаришларини ўрганади. 2. sistеma va tashqi muhit tushunchalari. ochiq, yopiq va izolirlangan sistеmalar термодинамиканинг бир қанча қонунлари мавжуд. уларни яхши тушуниш учун баъзи бир терминлар, тушунчалар ва қийматлар билан танишиб олиш лозим. термодинамикада ўрганиладиган объект система дейилади. система – термодинамик жиҳатдан ўрганиш учун ташқи муҳитдан ажратиб олинган, доимо бир-бири …

2 / 109

бундай система бўлмайди. адиабатик системалар-ташқи муҳит билан энергия алмашмайдиган системалардир. системалар гомоген ва гетероген бўлади фаза – гетероген системанинг чегара сирт билан ажралган ва ҳамма нуқталарида бир хил физикавий хоссага эга қисми. 3. qaytar va qaytmas jarayonlar жараён системанинг бир ҳолатдан бошқа ҳолатга ўтишидир. бунда системанинг барча термодинамик функциялари ўзгаради. т= const – изотермик жараён (доимий ҳароратдаги жараён) р= const – изобарик жараён (очиқ колбада борадиган жараён) v= const – изохорик жараён (автоклавларда борадиган жараён) q= const – адиабатик жараён ( бундай жараён вақтида система ташқи муҳитга иссиқлик бермайди ва олмайди ҳам. у ўзининг ички энергияси ҳисобига иш бажаради. ўз-ўзидан содир бўладиган жараёнлар – ташқаридан энергия сарфламасдан содир бўладиган жараёнлардир(м: иссиқликнинг иссиқ жисмдан совуқ жисмга ўтиши, газларнинг аралашиб кетиши,сувнинг юқоридан пастга оқиши ва б). ўз-ўзидан содир бўлмайдиган жараёнлар – ташқаридан энергия сарфланганда содир бўладиган жараёнлардир(м: газлар аралашмасини ажратиш, насос орқали сувни пастдан тепага тортиб олиш). ўз-ўзидан содир бўладиган жараёнларда мувозанат …

3 / 109

заро тортилиш ва итарилиш энергиялари, илгариланма ва айланма харакат, атомларнинг тебраниш энергияси, ички моляр, электронларнинг қўзғалиш энергиялари, ядро ичидаги энергиялар, нурланиш энергиялари киради. ички энергиянинг қиймати модда табиатига, унинг массасига, ҳолат параметрларига боғлиқ. 4 ekstеnsiv va intеnsiv paramеtrlar системанинг ҳолати деганда унинг барча физик ва кимёвий хоссалари ва термодинамик параметрлари йиғиндиси тушунилади. системанинг ҳолатини характерлаш учун кўпинча р, t, v ва модда концентрациясидан фойдаланилади.термодинамик параметрлар интенсив ва экстенсив параметрларга бўлинади. интенсив параметрлар – системанинг массасига боғлиқ бўлмасдан, системалар контактда бўлганда тенглашадиган параметрлар( t, р, d, c, µ) – улар системанинг асосий ҳолат параметрлари ҳисобланиб, системанинг сифат характеристикаларини бирлаштиради. экстенсив параметрлар – системанинг массасига боғлиқ бўлган параметрлар (m, v, cсиғ., u, h, s, δg, δғ) – системанинг ҳолат функциялари ҳисобланади. системанинг экстенсив хоссалари, система қисмларининг экстенсив хоссалари йиғиндисига тенг (аддитивлик хоссага эга). интенсив хоссалари фақат системанинг табиатига боғлиқ бўлиб, аддитивлик хусусиятига эга эмас. термодинамик параметрлар ташқи ва ички параметрларга бўлинади. одатда, …

4 / 109

озанатда бўлишса, улар ўзаро ҳам иссиқлик мувозанатида бўлади. бу эмперик факт термодинамиканинг нулинчи қонуни деб юритилади. буни 1931 йилда р.фаулер таърифлаган. «0» қонун термодинамиканинг тўртинчи постулати бўлиб, у xviii аср ўрталарида шотландия олими джозеф блэк термометрни кашф этгандан сўнг таърифланди. бу қонунни термик мувозанат қонуни деб ҳам юритилади. 6 tеrmodinamikaning i qonuni термодинамиканинг биринчи қонуни массалар сақланиш қонунидан келиб чиқади. бу қонунни умумий тарзда 1748 йилда м.в.ломоносов таърифланган. массалар сақланиш қонунига биноан «табиатнинг барча ҳодисаларида энергия йўқолиб кетмайди ва йўқ нарсадан бор бўлмайди, у фақат бир шаклдан бошқа шаклга қатъий эквивалент тарзда ўтиши мумкин». термодинамика i қонунининг бир қанча таърифлари мавжуд. аммо уларнинг ҳаммаси бир мақсадни - энергияни йўқолмаслигини ва ўзаро бир-бирига ўтишининг қатъий эквивалент эканлигини ифодалайди. xix асрда р.майер, г.гельмгольц, д.джоуль ишларида бу қонун янада ривожлантирилди. г.гельмгольц (1847 йил) таърифи: а) алоҳида олинган (изолирланган) системанинг энергияси ўзгармас қийматга эга. б) биринчи тур абадий двигатель яратиш мумкин эмас ( яъни …

5 / 109

ик унинг ички энергияси ўзгаришига сарф бўлади. р=const - изобарик жараёнда qр=δu+ pδv=u2 – u1+ р(v2 – v1)=( u2+ рv2) – (u1+ рv1) бундан ( u2+ рv2) = н2 (u1+ рv1) = н1 qр= н2– н1=δн, яъни системага берилган иссиқлик унинг энтальпияси ўзгаришига сарфланади. qт= const – адиабатик жараёнда -δu=a система ички энергиясининг камайиши ҳисобига иш бажаради. термодинамиканинг биринчи қонунидан шундай хулоса чиқариш мумкин: энергия сарфламай туриб иш бажариб бўлмайди. абадий ишлайдиган двигателнинг бўлиши мумкин эмас. 7. tеrmokimyo. gеss qonuni маълумки, кимёвий реакциялар, физикавий жараёнлар иссиқлик ажралиши ёки ютилиши билан боради. !!!ўзгармас хажм ёки ўзгармас босимда бораётган қайтмас жараёнларда доимий ҳароратда ажралиб чиққан ёки ютилган иссиқликнинг максимал миқдори шу жараённинг иссиклик эффекти дейилади. кимёвий реакциядаги иссиқлик эффектини ўрганувчи термодинамиканинг бир бўлими – термокимёдир. термокимё – кимёвий реакциялар иссиқлик эффектларини; моддаларнинг бир агрегат ҳолатдан иккинчига ўтишидаги иссиқлик эффектларини, бир кристалл ҳолатдан бошқасига ўтишдаги энергия эффектини; модда ҳамда системалар иссиқлик сиғимларини ўрганади. …

Want to read more?

Download all 109 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tеrmodinamika"

tеrmodinamika nimani o`rganadi? термодинамика xix асрнинг биринчи ярмида теплотехника фанининг назарий асоси сифатида юзага келди. дастлаб термодинамиканинг вазифаси иссиқлик(q)нинг механик иш(а)га айланиш қонуниятларини ўрганиш бўлди. термодинамика – иссиқлик энергияси билан бошқа тур энергиялар орасидаги муносабатларни ўрганади. демак, термодинамика турли процессларда энергиянинг бир турдан иккинчи турга ва системанинг бир қисмидан иккинчи қисмига ўтишини (масалан, иссиқликни иссиқ жисмдан совуқ жисмга ўтиши), шунингдек, берилган шароитда процессларнинг ўз-ўзича бориш йўналиши ва чегарасини ўрганадиган фандир. термодинамикада қуйидаги бўлимлар бор: умумий ёки физикавий термодинамика. бу бўлим энергиянинг умумий ўзгариш қонунларини ўрганади. техник термодинамика. иссиқликнинг механик ишга...

This file contains 109 pages in DOCX format (5.7 MB). To download "tеrmodinamika", click the Telegram button on the left.

Tags: tеrmodinamika DOCX 109 pages Free download Telegram