abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇
![yanchi, ummatni hidoyatga yo‘llovchi, samarqand shayxlarining raisi, hanafiy shayxlari raisi, mutakallimlar imomi, musulmonlar e’tiqodini tuzatuvchisi, ahli sunna val jamoa raisi, sunnat nusratchisi, shariatni jonlantiruvchisi, musulmonlar e’tiqodini mustahkamlovchisi” [20:61; 14:157; 20:60-61; 3:553; 4:3; 10:69; 15:5; 9:143; 16:93; 7:14; 17:2]. bular orasida imom moturidiyning “hidoyat imomi” va “hidoyat bayrog‘i” degan laqablari eng mashhuri hisoblanadi. imom moturidiyning tavalludiga doir ma’lmotlar tabaqot va tarojim yo‘nalishidagi biror manbada ko‘rsatilmagan. lekin, olimning ustoz va yaqinlarining vafot etgan sanasiga qarab, uni taxminiy tavallud yilini belgilash mumkin. jumladan, uning shayxlari muqotil roziy (vaf. 248/862), nusayr ibn yahyo balxiy (vaf. 268/882) va muhammad ibn aslam azdiy (vaf. 268/882)larning vafotiga qarab taxminiy tarzda imom moturidiy 230/845 yoki 240/854 yillar atrofida tavallud topgan, deyish o‘rinli bo‘ladi. u yashagan davrga kelib (ix asrning oxiri – x asrning birinchi yarmi) movarounnahrda to‘g‘ri yo‘ldan adashgan turli guruh va firqalar ko‘payib, ularning aksariyati imon-e’tiqod masalalari bo‘yicha bahsu munozaralar tufayli vujudga kelgan edi. mana shunday murakkab …](/media/previews/pages/preview_O32Uui2.webp "abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari - Page 2")
![olim o‘zini “abu mansur” deb kunyalagan bo‘lishi mumkin. zero, imom moturidiy “masad” surasini tolibi ilmlarga sharhlayotganda 60 yosh atrofida bo‘lgan. sam’oniy o‘zining “al-ansob” asarida imom moturidiyning qizi borligini ta’kidlab, u abulhasan ali bin hasanning onasi bo‘lganini ta’kidlagan [2:115]. bu ma’lumotni abdulqodir qurashiyning “al-javharatul muziya fi tabaqotil hanafiya” asarida kelgan quyidagi ma’lumot ham qo‘llab-quvvatlaydi: “qozi abul hasan shayx abu mansur moturidiyning nabirasi bo‘lib, u birinchi ta’limni ona tomonidan bobosidan olgan”[3:553]. imom moturidiy aqida sohasida abu hanifaning tom ma’nodagi izdoshi hisoblanadi. jumladan, “ishoratul marom” asarining sohibi bayoziy [13:23], muhammad zohid kavsariy [13:6-7] va muhammad abu zahralar [18:164] ayni bu ma’noni ta’kidlaganlar. jumladan, abu zahra “tarixul mazahibil islamiya” asarida shunday degan: “abu hanifadan naql qilingan rivoyatlar bilan abu mansur moturidiy qaror qilgan aqidaviy mavzularni o‘zaro bir-biriga taqqoslab ko‘rilsa, har ikkisining ildizi bir manbaga borib taqalishi ayon bo‘ladi. shuning uchun abu hanifaning aqidaviy qarashlari qonun-qoidalar majmuasi bo‘lib, imom moturidiyning maktabi shu asosda shakllangan, deyiladi. …](/media/previews/pages/preview_viM9G0R.webp "abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari - Page 3")
![maxluqotlar tushuniladi”, degan qarashlariga aqliy dalillar orqali raddiyalar bergan. jumladan, ja’far ibn harb, abu bakr asomlar bandalarning kasbiy fe’llari yaratilmagan degan g‘oyani o‘rtaga tashlashga urinishsa, imom moturidiy ularga qarshi ahli sunna val jamoa ta’limotini qo‘llab-quvvatlab bandalarning fe’lini ham maxluq- ligini isbotlagan bayoziy “ishoratul marom” asarida qayd qilishicha, imom moturidiy abu hanifaning “al-absat”, “ar-risola”, “al-olim val muta’allim”, “al-vasiya” va “al-fiqhul akbar” kitoblarini o‘zining abu bakr ahmad ibn ishoq juzjoniy va abu nasr ahmad ibn iyodiylardan qabul qilib olgan[13:23]. “ta’vilotul qur’on” asarida fiqhiy mavzular o‘rtaga tashlanib, uning yechimini tavsiya qilish imom moturidiyning faqihligini isbotlaydi. jumladan, payg‘ambarimizning “meros qoldirmaymiz va biz qoldirgan narsalar sadaqadir” [1:354] hadisi ostida faqihlarning qarashlarini keltirib tahlil qiladi va mavzu yuzasidan o‘zining qarashini taqdim qila oladi. u “ta’vilotul qur’on” asarining ko‘plab o‘rinlarda abu hanifa, muhammad ibn hasan, abu yusuf kabi olimlarning so‘zlaridan foydalangan. ba’zi o‘rinlarda hanafiylik mazhabi imomlaridan birortasini aynan keltirmay “ashoblarimiz” degan atamani qo‘llagan [1:28] . abul muin …](/media/previews/pages/preview_VkY76om.webp "abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari - Page 4")
![xususan, u ahzob surasining 113-oyati sharhida zuhdni ikki qismga taqsimlab, shunday izohlaydi: imom moturidiy o‘zining “ta’vilot al-qur’on” asarida: “yer yuzi nabiy yoki valiydan xoli bo‘lmaydi” degan [1:158]. abul yusr pazdaviy (vaf. 493/1100) o‘zining “usulud din” asarida imom moturidiy haqida quyidagilarni qayd qilgan: “u karomat sohibi va ahli sunna val jamoaning raislaridan bo‘lgan. bobom zohid abdulkarim ibn musodan naql qilinishicha, moturidiyning ko‘plab karomlatlari bo‘lgan” [7:14]. alisher navoiy o‘zining “nasoimul muhabba” asarida ham imom moturidiyning karomatini zikr qilib, u kishi haqida shunday degan: “shayx abu mansur moturidiy o‘z zamonining a’lam ulamosi ermish. ul vaqt ulamosi alarni “sulton al-muizzin” der ermishlar. zohir va botin ulumlari bilaorosta ermishlar” u samarqanddagi “al-iyodiya” madrasasida o‘qib, mahalliy hanafiy faqihlarga shogird tushib, ulardan ta’lim oldi. abul muin nasafiy, bayoziy va zabidiylar imom moturidiyning ustozlari safiga muhammad ibn muqotil roziy (vaf. 248/862 y.), nusayr ibn yahyo balxiy (vaf. 268/882), abu bakr ahmad ibn ishoq ibn subayh juzjoniy, abu nasr …](/media/previews/pages/preview_Z6QOP4h.webp "abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari - Page 5")
About "abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari"
mavzu: abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari abu mansur moturidiyning aqidaviy qarashlarini o‘rganib, uni keng jamoatchilikka targ‘ib etish bugungi globallashuv sharoitida yuzaga kelgan ko‘plab aqidaparast oqimlarga qarshi kurashda muhim ahamiyat kasb etadi. imom moturidiy boshchiligidagi olimlar moturidiylik ta’limotini rivojlantirish yo‘lida salmoqli xizmat qilganlar. hozirda imom moturidiy va moturidiylik haqida ko‘plab kitob, maqola, magistrlik, doktorlik ishlari amalga oshirilmoqda. zero, imom moturidiy hayotini atroflicha o‘rganish, uning fiqh, aqida va tasavvuf fanlariga aloqador jihatlarini ochib berish bugungi kunning dolzarb vazifalaridandir. abu mansur moturidiy hayoti va ijodiga oid manbalar abul yusur pazdaviy (493/1100)ning “usulud din” (din asoslari), abul muin nasafi...
This file contains 10 pages in DOCX format (20.9 KB). To download "abu mansur moturidiyning falsafiy qarashlari", click the Telegram button on the left.
PPTX
PPTX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
DOC
PDF
PDF