"биологик мембраналарнинг тузилиши ва функцияси. ҳужайра мембранасининг тузилиш асослари. мембрана липидлари ва оқсиллари" мавзусидаги тақдимот

PPT 19 pages 8.7 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.7 MB

File type PPT

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

презентация powerpoint биология таълим йўналиши 3-курс талабалари учун “биологик мембраналарнинг тузилиши ва функцияси. ҳужайра мембранасининг тузилиш асослари. мембрана липидлари ва оқсиллари” мавзусидаги тақдимот мембраналар ташқи мембрана (плазматик мембрана) ва ҳужайра ичидаги мембраналарга бўлинади. ҳужайра ичидаги мембраналарнинг умумий массаси қуруқ мембрана массасининг 2/3 қисмини ташкил этади. мембраналарнинг юзи анча каттадир. * масалан, каламуш жигарининг массаси 6 г бўлган ҳолда ундаги ҳужайра ичидаги мембраналарнинг умумий юзаси минг квадрат метрларга бориб етади. мембраналар юзаси қанча катта бўлса, ҳужайра метаболизми интенсивлиги шунча юқори бўлади. биомембраналар, асосан, оқсиллар, липидлар ва углеводлардан ташкил топган. оқсиллар ва липидлар мембрана қуруқ вазнининг асосий қисмини ташкил этади. углеводлар улуши 10—15% дан ошмайди, бунда ҳам улар оқсил молекулалар билан (гликопротеинлар) ёки липид молекулалари билан (гликолипидлар) боғланган бўлади. турли мембраналарда липидлар оқсилга нисбатан масса жиҳатидан 25 фоиздан 75 фоизгача бўлади. мембрана липидлари уч асосий турга бўлинади: 1)фосфолипидлар; 2) гликолипидлар; 3) стероидлар. * мембрана липидлари нисбатан кичик зарядланган (қутбли) бошчадан ва узун …

2 / 19

ўшалоқ қатламли структуралар ҳосил қила олади. шунинг учун мембраналар орқали ёғда эрийдиган моддалар ўта олади, сувда эрийдиган моддалар ва гидрофил ионлар эса мембрананинг гидрофоб соҳасидан ўта олмайди. улар ҳужайра ичида оқсил табиатига эга бўлган махсус ўтказувчанлик каналлари орқали киришади. * барча ҳужайралар ичидаги осмотик босим ташқи муҳитга нисбатан катта. шунинг учун плазматик мембрана ўзининг эластиклиги туфайли чўзилади. кўп ҳужайралар мембраналарининг сирти гидрофил, чунки шу ерда зарядли аминокислоталар ва липидлар гуруҳлари жойлашган. бироқ биомембраналар ички соҳаси гидрофоб бўлгани учун, мембраналар орқали гидрофил моддалар ўтиши мембранада оқсил табиатли каналлар мавжудлиги билан аниқланади. мембраналардаги оқсилларнинг молекулар массаси 10000 дан 240000 дальтонгача бўлади биологик мембраналар бажарадиган вазифаларнинг турли- туманлиги, кўпчилик ҳолларда улардаги оқсиллар мавжудлиги билан боғлиқдир. * гидрофоблик даражаси, гидрофоб аминокислоталар қолдиқлари сони ва жойлашишига қараб оқсиллар ёки қисман, ёки бутунлай мембраналар липид қатламига ботирилган ҳолда боғланади. мембрана билан энг заиф боғланган периферик оқсиллар мембранада кучсиз электростатик бўлмаган ўзаро таъсирлар билан сақланади. мембраналар липидлари …

3 / 19

линган сув мембраналар марказий қисмида липид қўшалоқ қатлами орасида топилади, ҳаракатчанлиги бўйича суюқ эркин сувга ўхшайди. мембраналарнинг тузилишини ўрганиш уларнинг ишлашини тушуниш учун керакдир. 1935-йилда ф.даниэлли ва г.давсон биологик мембраналар тузилиши ҳақида биринчи моделни таклиф этишди. ушбу моделда мембрана қўшалоқ липид қатламидан ва уларни икки томондан қоплаган глобулар оқсиллар пўстлоғидан иборат (бутерброд ёки ягона мембрана модели). сўнгра такрорланувчи блоклар модели таклиф этилди. унга кўра биомембраналар такрорланувчи бир хил оқсил-липид комплекслардан иборат деб қаралди. бу ҳолда узлуксиз липид қўшалоқ қатламининг мавжудлиги инкор қилинади. мембрана тузилишининг суюқ-мозаика модели бу моделда мембрана қўшалоқ қатламдан иборат бўлиб, оқсиллар мембрана сиртида ҳам унинг ичида ҳам оқсил-липид комплекслари сифатида жойлашиши мумкин. ушбу модел суюқ мозаика модели деб аталади. (ж.ленард, ж.николсон ва с.сингер томонидан 1966— 1972-йилларда таклиф этилган). суюқ мозаика моделида биомембраналар структуравий бирлиги бўлиб фосфолипид қўшалоқ қатлами ҳисобланади, уларда фосфолипид молекулалари углеводород занжирлари суюқ ҳолатдадир. мой қовушқоқлигига эга бўлган бу қўшалоқ қатламга оқсил молекулалари ботиб турибди, …

4 / 19

жуддир. модда суюқ ҳолатда бўлиб, молекулаларининг тартибли жойлашишининг физик ҳолатига суюқ кристалл ҳолати дейилади. * суюқ кристалл ҳолатнинг бир нечта тури бор: нематик — узун молекулалар бир-бирига параллел бўлса, смектик — молекулалар бир-бирига параллел ва қатлам-қатлам бўлиб жойлашса. холестерик —молекулалар бир-бирига параллел ҳолда бир текисликда жойлашади, турли текисликларда молекулалар йўналиши турлича бўлади. биологик мембраналар қўшалоқ липид фазаси смектик суюқ кристалл ҳолатига тўғри келади. липид қатламга кирган оқсиллар қисман ҳаракатчан бўлади. уларнинг ҳаракати ҳужайра ичидаги ва ташқарисидаги қатор омилларга боғлиқ. липидлар молекулалари ўзларининг узун ўқлари атрофида айланма ҳаракат қила олади. турли табиий мембраналардаги фосфолипид, стерик ва ёғли кислоталар молекулаларнинг айланиш даври ~ 6 *109 с га тенг. липидлар молекулалари қатлам бўйлаб диффузион кўчиши (латерал диффузия) ва бир қатламдан иккинчи қатламга ўтиши («флип-флоп» деб аталадиган кўчиш) мумкин. ушбу кўчиш тезликлари эпр ҳамда флуоресцент зондлар усуллари ёрдамида ўлчанган. масалан, e.coli ҳужайрасида липид молекуласи 1 секундда бир неча микрометрга кўчиши мумкин. латерал диффузия тезлиги …

5 / 19

ри 10-10—10-12 см2/ с га тенг. ҳозирги пайтда мембраналар ёпишқоқлигини ўлчаш бўйича олинган натижалар шуни кўрсатадики, мембраналар липид қатламининг ёпишқоқлиги сувнинг қовушқоқлигидан тахминан 100 марта катта бўлиб, ўсимлик мойининг ёпишқоқлигига мос келади. ҳужайра мембранасининг механик хусусиятларини ўрганишнинг турли усуллари мембрана эластиклик модули қиймати 103—105 n/m2 чегараларда эканлигини кўрсатади. мембраналар механик хоссалари ҳақида келтирилган маълумотлар мембрана липид қатламининг етарлича мустаҳкам тузилма эканлигини кўрсатади. бироқ мембраналар мустаҳкамлик чегараси анча паст. тирик организм шароитида ҳужайранинг ўртача сирт деформацияси 0,01 фоизни ташкил этади. мембрана сиртининг юзаси 2 фоизга ошганда емирилади. шунинг учун ҳужайранинг осмотик кенгайиши, уларнинг идеал шар шаклини эгаллаши мумкин. мембрана емирилиши учун ички босим 100 па бўлса етарли. шундай қилиб, тирик ҳужайра осмотик бошқарув бузилишларини фақат ўзининг шаклини ўзгартириши орқали компенсациялаши мумкин.

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""биологик мембраналарнинг тузилиши ва функцияси. ҳужайра мембранасининг тузилиш асослари. мембрана липидлари ва оқсиллари" мавзусидаги тақдимот"

презентация powerpoint биология таълим йўналиши 3-курс талабалари учун “биологик мембраналарнинг тузилиши ва функцияси. ҳужайра мембранасининг тузилиш асослари. мембрана липидлари ва оқсиллари” мавзусидаги тақдимот мембраналар ташқи мембрана (плазматик мембрана) ва ҳужайра ичидаги мембраналарга бўлинади. ҳужайра ичидаги мембраналарнинг умумий массаси қуруқ мембрана массасининг 2/3 қисмини ташкил этади. мембраналарнинг юзи анча каттадир. * масалан, каламуш жигарининг массаси 6 г бўлган ҳолда ундаги ҳужайра ичидаги мембраналарнинг умумий юзаси минг квадрат метрларга бориб етади. мембраналар юзаси қанча катта бўлса, ҳужайра метаболизми интенсивлиги шунча юқори бўлади. биомембраналар, асосан, оқсиллар, липидлар ва углеводлардан ташкил топган. оқсиллар ва липидлар мембрана қуруқ вазнининг асоси...

This file contains 19 pages in PPT format (8.7 MB). To download ""биологик мембраналарнинг тузилиши ва функцияси. ҳужайра мембранасининг тузилиш асослари. мембрана липидлари ва оқсиллари" мавзусидаги тақдимот", click the Telegram button on the left.

Tags: "биологик мембраналарнинг тузил… PPT 19 pages Free download Telegram

"биологик мембраналарнинг тузилиши ва функцияси. ҳужайра мембранасининг тузилиш асослари. мембрана липидлари ва оқсиллари" мавзусидаги тақдимот

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About ""биологик мембраналарнинг тузилиши ва функцияси. ҳужайра мембранасининг тузилиш асослари. мембрана липидлари ва оқсиллари" мавзусидаги тақдимот"

Similar files