eng qadimgi xalq og’zaki ijodi namunalari, miflar

DOC 62,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1449932541_62490.doc eng qadimgi xalq og’zaki ijodi namunalari, miflar faraz qilaylik, siz yaqin kishingiz bilan biron joyda uchrashishga kelishgansiz. ammo kutgan odamingiz vaqtida oldingizga kelmadi. shudan keyin xayolingizni har xil shubhalar egallaydi. avvalo, tez orada kelib qolar, deysiz. bir oz o’tgach, kelishilgan joyda anglashilmovchilik bo’ldimikan, deb o’ylaysiz. vaqt yana o’tavergach, taxminiy sabablar soni ham ko’payaveradi.oxiri fikringizdan ko’ngilsiz voqealar tizimi o’ta boshlaydi. xullas, uchrashuvga yetib kelmagan kimsaning kechga qolish sababini bilmaguningizgacha tinchimaysiz. qadim-qadim zamonlarda yashagan ajdodlarimizga dunyoda ro’y berayotgan voqea-hodisalar ham ana shunday tinchlik bermagan.masalan, o’ta qattiq yer silkinishi sodir bo’lsa, yer o’rtasidagi magma deb atalmish cho’g’ borligini, uning harakatga kelish oqibatida yer qimirlashlari bo’lishini ilmiy asoslay olmagan bechora odamlar yerimizni ho’kiz shoxida ko’tarib turgan bo’lsa kerak, ho’kiz charchaganida shoxlarini qimirlatib, dam olsa kerak, oqibatda yer qimirlaydi, deb faraz qilganlar. chunki bular u paytlarda hatto yerning dumaloq ekanini ham bilishmas edi.bunday faraziy mulohazalar shunday ko’p bo’lgan- ki, o’tmishdagi odamlar ularga javob topishga …

jobiy o’zgarish ro’y bergandir. tulkini uchratsa, aksincha bo’lgandir. tushida bashang kiyinib, egarlangan oq otda chavandozlik qilgan yigitning ishlari yurishib ketgandir.xonadoniga qaldirg’och in qo’ygan oila tez orada oyoqqa turib, mushkullari osonlashgandir. aksincha, biron sabab bilan qaldirg’och inini buzgan xonadon tushkunlikka uchraganidir. ukki sayragan hovli xonavayron bo’lgandir. bu misollarning har biri o’nlab, yuzlab marta tajribada sinalgan. ularning izohini har xil sharhlangan. ayrimlari o’sha kutilgan natijani bermagan hamdir.lekin xalq ongida yillar o’tgani sari o’ziga xos hukmlar paydo bo’lib borgan.bu hukmlar son jihatidan ko’payib urf-odatlarga, rasm- rusumlarga asos: suvga tupurma, qaldirg’och inini buzma, qarg’ishga qoladigan ish qilma, birovga ta’masiz yaxshilik qil, hatto bir sochiqqa bir paytda ikki kishi qo’l artmasin yoki shaftolini bo’lib eb bo’lmaydi kabi tushunchalar ana shunday hodisalarning ro’y berish natijasida asrlar davomida o’zbeklar ongida shakllanib kelgan. xalqimizning tabiati shu darajada nozik bo’lganki, uning tasavvurida raqamlar, ranglar ham yangi-yangi mulohazalar hosil qilgan. akademik shoir g’afur g’ulom alisher navoiyning “farhod va shirin” dostonini …

iyki, ularni yillar, o’n yillar, yuz yillar bilan emas, balki ming yillar bilan o’lchash mumkindir. uzoq qadim zamonlarda odamlarni hayratga soladigan savollar juda ko’p bo’lgan. xususan, inson va tabiat qanday paydo bo’ldi, tabiatdagi o’zgarishlar nimalar oqibatida ro’y beradi, nima uchun yomg’ir yog’adi, yer qimirlaydi kabi muammolar ajdodlarimizni o’ylashga, o’zlaricha izohlar topishiga majbur qilgan. bu paytlarda ham hali yozuvlar, quyosh, yer, osmon tushunchalari haqidagi ilmiy sharhlar bo’lmagan. natijada, o’tmish ajdodlarimiz butun dunyoni qandaydir ilohiy kuchlar yaratgan bo’lishi mumkinligini o’ylab topadilar. ularning tasavvurlarida bu ilohiy kuchlar asosan ikki toifaga bo’lingan edi. birinchi toifani odamlarga yordam beradigan xudolar, ikkinchi toifani zarar keltiruvchi xudolar deb tasavvur qilganlar. shunday qilib, dunyoning, insoniyatning, tabiatning, odamlarning paydo bo’lishi haqidagi eng qadimgi sodda hikoyalarni miflar deb atash qabul qilingan. mahmud koshg’ariy o’zining “devonu lug’otit turk” asarida “sav” so’zining ma’nosini beradi. olimlarning ta’kidlashicha, bu so’z ota-bobolarimizning aytgan birinchi gaplaridan iboratdir. “savlashmoq” esa otalar so’zini eslab suhbatlashishni anglatadi. ma’lum bo’ladiki, …

belgilab qo’yilgan. shunday qilib, mif deganda, eng qadimgi afsona, rivoyat, hikoyalarni tushunish mumkin. o'rta osiyoda yashaydigan xalqlarning o’tmish hayoti bilan bog’liq miflarning dastlabki namunalari “avesto” kitobida yaxshilik va yomonlik kuchlari mitra, anaxita. kayumars, yima (jamshid), gershasp (elikbek) timsollarida namoyon bo’lgan. mitra. odamlar tasavvurida nur taratuvchi, insoniyatga yaxshilik keltiruvchi xudo sifatida paydo bo’lgan. mitrani hech qanday yovuz kuch enga olmas edi, chunki u qilich kesmaydigan, nayza o’tmaydigan, suvda cho’kmaydigan, hatto o’tda yonmaydigan fazillatlarga ham ega edi. shuning uchun urushga otlanishda, ovga chiqishda , dehqonchilik va chorvachilikda odamlar mitrani o’z qatorlarida turgan kuch- quvvat sifatida his qilishga odatlanishadi. nisbatan keyin paydo bo’lgan va turkiy xalqlar o’rtasida ko’p shuhrat qozongan “o'g’uznoma”, “kitobi dada qo’rut”larda ham o’tmish ota-bobolarimiz o’zlariga homiy, mehnat jarayonlariga yordam beruvchi tayanch qahramonlarini tasavvur qilganlar. mifni o’rganiuvchi fan mifologiya deb ataladi. mifologiyada 3ta asosiy tushuncha muhim hisoblanadi. 1. totem. 2. fetish. 3. anim. totem- deganda, biz dunyodagi turli xalqlar hozirgi paytgacha …

urli hududlarida yashaydigan xalqlar tabiiy sharoitlarga qarab, turli narsa, hayvon va qushlarni o’zlariga homiy deb bilganlar: hatto, hozir ham bayroqlariga, gerblariga ularning tasvirini ramz sifatida kiritganlar. o'zbekiston respublikasi bayrog’ida oy va yulduzlar, gerbida humo ana shunday timsol sifatida muhrlanib qolganligini eslang. qashqadaryo viloyatida tug’ilgan farzand hayotdan ko’z yumaversa, oila boshlig’i- ota toqqa chiqib bo’ri ovlagan. bo’rini o’ldirib, uning lunjini kesib yangi tug’ilgan chaqaloqni o’tkazishgan, terisini beshikning tagiga solishgan, tishlari va tirnog’ini beshikka o’yinchoq qilib osib qo’yishgan. bu bilan yangi tug’ilgan go’dakka bo’rining homiylik qilishi belgilangan. endi bo’ri uni turli ins- jinslardan hamisha asraguvchi homiyga aylangan bolaga esa bo’riboy, gurkiboy, bo’ritosh, bo’rixon deb ism qo’yishgan. buni qarang-ki, aynan shu farzand keyinchalik uzoq umir ko’rgan. bu hollarning qanchalik hayot haqiqatiga mos kelishini hozirgi zamon ilmi ham izohlay olmaydi. fetish- insonlar tomonidan alohida e’tibor bilan qaraladigan narsa, predmetlar tushunchasini anglatadi. xususan, turkiy xalqlarda quyosh, oy, yer, ayrim yulduzlar, suv, tuproq, yoy, qilich, qalam …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "eng qadimgi xalq og’zaki ijodi namunalari, miflar"

1449932541_62490.doc eng qadimgi xalq og’zaki ijodi namunalari, miflar faraz qilaylik, siz yaqin kishingiz bilan biron joyda uchrashishga kelishgansiz. ammo kutgan odamingiz vaqtida oldingizga kelmadi. shudan keyin xayolingizni har xil shubhalar egallaydi. avvalo, tez orada kelib qolar, deysiz. bir oz o’tgach, kelishilgan joyda anglashilmovchilik bo’ldimikan, deb o’ylaysiz. vaqt yana o’tavergach, taxminiy sabablar soni ham ko’payaveradi.oxiri fikringizdan ko’ngilsiz voqealar tizimi o’ta boshlaydi. xullas, uchrashuvga yetib kelmagan kimsaning kechga qolish sababini bilmaguningizgacha tinchimaysiz. qadim-qadim zamonlarda yashagan ajdodlarimizga dunyoda ro’y berayotgan voqea-hodisalar ham ana shunday tinchlik bermagan.masalan, o’ta qattiq yer silkinishi sodir bo’lsa, yer o’rtasidagi magma deb...

Формат DOC, 62,5 КБ. Чтобы скачать "eng qadimgi xalq og’zaki ijodi namunalari, miflar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: eng qadimgi xalq og’zaki ijodi … DOC Бесплатная загрузка Telegram