elektr fizikasi

PPT 15 pages 2.7 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type PPT

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

слайд 1 reja: 1. jismlarning elektrlanishi 2. elektroskop haqida ma’lumot 3. atom tuzilishi 4. elektr zaryad 5. elektr zaryadlarning o’zaro ta’siri. kulon qonuni 6. elektr maydon buyuk mutafakkir abu rayhon beruniy ayrim jismlar bir-biriga ishqalanganda yengil jismlarni o’ziga tortish xossasiga ega bo’lib qolishini bayon qilib, elektrni kahrabo, ya’ni somon tortuvchi, yunoncha -”elektron” deb izohlaydi. ipga osilgan yengil buyum-ga plastmassa tayoqcha va quruq mo’ynani navbatma-navbat yaqinlashtiramiz. bunda buyum qanday osiqlik turgan bo’lsa, shundayligicha harakatsiz turaveradi. tayoqchani mo’ynaga ishqalab, uni ya-na buyumga yaqinlashtiramiz. bunda buyumning tayoqchaga tortilganini sezamiz. tajribani takrorlaymiz, lekin endi buyumga plastmassa tayoqchaga ishqalangan mo’ynani yaqinlashiramiz. buyum mo’ynaga ham tortiladi. tajriba shuni ko’rsatdiki, plastmassa tayoqcha mo’ynaga ishqalanganidan so’ng, tayoqcha ham, mo’yna ham yengil buyumlarni o’ziga tortish xossasiga ega bo’lib qoladi. bu hodisa elektrlanish deb ataladi. demak ikki jism bir-biriga tekkanda (ishqalanganda), ularning ikkalasi ham elektrlanadi. elektrlangan jismlar faqat yengil buyumlar-nigina emas,balki barcha buyumlarni ham o’ziga tortadi. bunga ishonch hosil qilish …

2 / 15

rtilishi bilan cheklan-maydi. biror jism kuchli elektrlansa va u boshqa jismga yaqinlashtirilsa, ular orasida uchqun chaqnaydi va chirsillagan ovoz chiqadi.jism qancha kuchli elektrlansa, uchqun shuncha yorqin, chirsillagan ovoz esa shunchalik kuchli bo’ladi. elektrning ikki turi. ikkita bir xil plastmassa tayoqcha olamiz. tayoqchalardan birining o’rtasini chuqur parmalaymiz va uni mo’ynaga ishqalab, o’tkir uchli asosga o’rnatamiz. ikkinchi tayoqchani ham mo’ynaga ishqalaymiz va birinchi tayoqchaga yaqinlashtiramiz. bunda uchli asosga o’rnatilgan tayoqcha qo’limizdagi tayoqchadan itarilganini sezamiz. endi uchli asosga o’rnatilgan tayoqchaga ishqalangan mo’ynani yaqinlashtiramiz. tayoqcha mo’ynaga tortiladi. bir bo’lak elektrlangan mo’ynani uzun ipga osamiz va unga ikkinchi bir elektrlangan mo’yna bo’lagini yaqinlashtiramiz. birinchi mo’yna bo’lagi ikkinchisidan itariladi. tajribani o’zgartiramiz: osilgan mo’yna bo’lagiga mo’ynaga ishqalab elektrlangan tayoqchani yaqinlashtiramiz. mo’yna tayoqchaga tortiladi. tajribada ko’rganlarimiz haqida o’ylab ko’raylik. tayoqcha bilan mo’yna bir-biriga tegishi elektrlanadi. elektrlangan tayoqchalar bir-biridan itariladi, biroq elektrlangan mo’ynaga tortiladi. elektrlangan mo’yna bilan o’tkazilgan tajribada ham shunday bo’ladi: elektrlangan mo’ynalarning bir bo’lagi ikkinchisidan itariladi, lekin …

3 / 15

bunday elektroskopni elektrometr deb ham ataladi. agar elektrlangan jism elektrometr sterjeniga tekkizilsa, u holda sterjen va strelka bir xil elektr bilan elektr-lanadi va strelka sterjendan itarila-di. sterjen va strelka qanchalik kuchli elektrlangan bo’lsa, strelka shunchalik katta burchakka og’adi. “atom” so’zi yunonchadan olingan bo’lib, “bo’-linmas degan ma’noni anglatadi. olimlar fan-ning keyingi taraqqiyotida atom murakkab tuzi-lishga ega ekanligini isbotlab, tajribada atom ham bo’linishini aniqladilar. 1911-yilda ingliz fizigi ernest rezerford bilan uning xodimlari tajribalar asosida atom tuzilishining quyidagi modelini va xulosalarni taklif qildi: 1. hamma moddalar atomlardan tashkil topgan. 2. atom musbat elektrlangan yadrodan va man-fiy elektrlangan berk qobiqdan tuzilgan. 3. atomning massasi uning yadrosida mujas-samlashgan bo’lib, qobig’iga nisbatan juda ki-chik ko’rinadi. 4. yadro atrofida o’lchovlari atom o’lchovlarini ifodalaydigan elektron qobiqlarini hosil qiluvchi elektronlar harakat qiladi. demak, tajribada aniqlanishi bo’yicha atom musbat yadrodan va manfiy elektrondan tashkil topgan ekan. atom yadrosi tuzilishi. atom yadrosi mavjudligi-ni isbotlab bergan e. rezerfordning barcha taj- ribalari atom …

4 / 15

yadro atrofida esa ikkita elektron harakatlanadi ( d rasm). litiy yadrosida uchta proton va uchta neytron bo’ladi, yadro atrofida esa uchta elektron harakatlanadi. atom tarkibida musbat va manfiy elektrlangan zarralar bo’ladi, am-mo musbat va manfiy elektrlanishning teng bo’lishi atomni elektr jihatidan neytralligini ta’minlab turadi. elektr miqdorini harakterlash uchun maxsus kattalik – elektr zaryad kiritiladi. elektr zaryadni q yoki q (qu) harfi bilan belgilash qabul qilingan. zaryad jismni tashqiy sirtida to’plangan bo’lib, uchli joylarida ko’proq taqsimlangan bo’ladi. elektr zaryad manfiy (kahraboniki) va musbat (mo’ynaniki) bo’lishi mumkin. zaryad miqdori ko’p va oz bo’lishi mumkin. ikkita bir xil metall shar olamiz va ularni elektrometr sterjenlariga kiydiramiz. chap tomondagi sharni elektrlaymiz. uning zaryadi ko’p yoki ozligi haqida elektroskop strelkasining og’ishiga qarab bilish mumkin. elektrlangan sharni elektrlanmagan shar bilan o’tkazgich yordamida (izolyatsiyalan-gan dastasidan ushlab) tutashtiramiz. elek-trometrlar strelkalarining ko’rsatishiga qa-rab, birinchi sharning zaryadi ikki marta ka-mayganini, ikkinchi shar zaryadi esa shun-cha marta ortganini ko’ramiz. sharlardan o’t-kazgichni …

5 / 15

qonuni. zaryad jismni tashqiy sirtida to’plangan bo’lib, uchli joylarida ko’proq taqsimlangan bo’ladi. 2.yopiq sistemaning zaryadlarini algebraik yig’indisi o’zgarmas saqlanadi. +7 + -3 = +4 +4 + +7 + +1 = +2 + +2 kulon qonunini formulasi: qo’zg’almas zaryadlar bir-biri bilan maydon orqali ta’sirlashadi. uni elektrostatik maydon deyiladi. elektr maydoniga kiritilgan birlik musbat zaryadga ta’sir etuvchi kuchga son qiymat jihatidan teng bo’lgan kattalikka elektr maydon kuchlanganligi deyiladi. kuchlanganlik maydonning kuch xarakteristikasi bo’lib hisoblanadi. nuqtaviy zaryad maydon kuchlanganligi: - zaryadlarning sirt zichligi cheksiz katta zaryadlangan tekislik hosil qilgan maydon kuchlanganligi: cheksiz katta qarama-qarshi zaryadlangan ikkita tekislik orasidagi maydon kuchlanganligi: elektr maydon kuchlanganligi har doim musbat zaryadli zarraga ta’sir qiluvchi kuchning yo’nalishi bilan mos keladi va yana u ekvipotensial sirtga perpendikulyar bo’lib, potensialni kamayish yo’nalishini ko’rsatadi. elektr xossalariga ko’ra moddalar o’tkazgichlarga va dielektriklarga bo’linadi. barcha metallar, tuzlar va kislotalarning suvdagi eritmalari, ho’l yog’och, yer, beton, nam matolar, ko’mir va boshqalar elektr o’tkazgichlardir. inson …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektr fizikasi"

слайд 1 reja: 1. jismlarning elektrlanishi 2. elektroskop haqida ma’lumot 3. atom tuzilishi 4. elektr zaryad 5. elektr zaryadlarning o’zaro ta’siri. kulon qonuni 6. elektr maydon buyuk mutafakkir abu rayhon beruniy ayrim jismlar bir-biriga ishqalanganda yengil jismlarni o’ziga tortish xossasiga ega bo’lib qolishini bayon qilib, elektrni kahrabo, ya’ni somon tortuvchi, yunoncha -”elektron” deb izohlaydi. ipga osilgan yengil buyum-ga plastmassa tayoqcha va quruq mo’ynani navbatma-navbat yaqinlashtiramiz. bunda buyum qanday osiqlik turgan bo’lsa, shundayligicha harakatsiz turaveradi. tayoqchani mo’ynaga ishqalab, uni ya-na buyumga yaqinlashtiramiz. bunda buyumning tayoqchaga tortilganini sezamiz. tajribani takrorlaymiz, lekin endi buyumga plastmassa tayoqchaga ishqalangan mo’ynani yaqinlashir...

This file contains 15 pages in PPT format (2.7 MB). To download "elektr fizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: elektr fizikasi PPT 15 pages Free download Telegram