lazerlar haqida taqdimot

DOCX 29 pages 244.1 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 244.1 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ spontan va majburiy kombinatsion sochilish reja: i. kirish lazerlar haqida umumiy ma’lumot 3 ii. asosiy qism: 1.1 muhitda tarqalayotgan nurlanishning yutilishi va kuchayishi 5 1.2 lazerlarning ishlashi 7 1.3 spontan kombinatsion sochilish 15 1.4. ikki fotonli o‘tishlar ehtimolligi 27 iii. xulosa. 29 iv. foydalanilgan adabiyotlar 30 kirish spektrning optik qismida ishlatiladigan yorug‘lik manbalarining nurlanishi kogerent bo‘lmaydi, masalan, manbaning butun nurlanishi uning atomlari, molekulalari, ionlari, erkin elektronlari kabi mikroskopik elementlari chiqarayotgan va o‘zaro kogerent bo‘lmagan oqimlardan tashkil topgan bo‘ladi. gaz razryadining yorug‘lanishi, su’niy va tabiiy manbalarning issiqlik nurlanishi, turli usulda uyg‘otilgan lyuminessensiya kogerent bo‘lmagan nurlanishga misol bo‘la oladi. xx asrning 60 yillari boshida boshqa tipdagi yorug‘lik manbalari yaratilgan bo‘lib, ular optik kvant generatorlari (okg) yoki lazerlar …

2 / 29

an iboratki, energiya vaqt davomida, spektrda, fazoda tarqalish yo‘nalishlari bo‘yicha konsentratsiyalanadi. ba’zi kvant generatorlarining nurlanishi yuqori darajada monoxromatik bo‘ladi. boshqa lazerlar davom etish vaqti 10-12 s ga teng bo‘lgan juda qisqa impulslar chiqaradi; shuning uchun bunday nurlanishning oniy quvvati juda katta bo‘lishi mumkin. lazerlarning yaratilishi insoniyat ilmiy-texnik taraqqiyotining o‘lkan yutuqlaridan biri desa bo‘ladi. lazerlar yaratilishining boshlanishi 1916 yilga borib taqaladi. usha yili buyuk fizik olim a.eynshteyn birinchi bo‘lib, majburiy nurlanish tushunchasini kiritdi, va nazariy yo‘l bilan majburiy nurlanish uni majburlovchi nurlanishga kogerentligini (mosligini) ko‘rsatadi. 1930 yilda p.dirak o‘zi tomonidan yaratilgan nurlanishning kvantomexanik nazariyasi asosida majburiy nurlanish va uning kogerentlik xususiyatlarini chuqurroq va aniqroq taxlil qilib, tushuntirib berdi. lekin bu lazerning yaratilishi uchun yetarli emas edi. 1930 yildan boshlab optik spektroskopiya sohasida ko‘plab ilmiy-tadqiqot ishlari boshlanib ketdi. bu izlanishlar natijasida atomlar, molekulalar, ionlarning energetik sathlari haqida ko‘plab ma’lumotlar olindi va keyinchalik turli lazerlarning yaratilishida ishlatildi. bu ishlarga s.e.frish va v.a.fabrikant kabi …

3 / 29

edi. usha yillarda fanning optika bo‘limida optik soha uchun rezonatorlar o‘ylab topilmagan edi. kvant elektronikasi yoki lazerlar fizikasining rivojlanishida radiofizikanig bo‘limi bo‘lgan radiospektroskopiya muhim omil bo‘ldi. uning keskin rivojlanishi 1940 yillardan boshlanib, ilmiy izlanishlar yo‘nalishi atom va molekula spektroskopiyasidan tashqari vaqt va chastotaning, ya’ni o‘ta yuqori chastota (o‘yuch) standartlarini yaratilishga bag‘ishlangan edi. bu ilmiy izlanishlar natijasida 1950 yillarning boshlarida bir-birlaridan mustaqil ravishda n.g.basov, a.m.proxorov (fian, rossiya) va ch.tauns (aqsh, kolumbiya universiteti) tomonidan majburiy nurlanish g‘oyalaridan amalda foydalanib, ammiak molekulasida ishlovchi molekulyar kuchaytirgich va generator (mazer) yaratildi . mazer (maser - microwave amplification by stimulated emission of radiation) - ingliz so‘zlaridagi bosh harflardan tashkil topgan va mazmuni mikroto‘lqinni majburiy nurlanish hisobiga kuchaytirishdir. shu ishlari uchun ular 1964 yili nobel mukofotining sovrindori bo‘lishdi. kvant elektronikasining rivojlanishi elektromagnit to‘lqinning yangi, infraqizil va ko‘zga ko‘rinuvchi sohalarida kogerent nurlanish olishga yo‘naltirildi. dunyoning ko‘p ilmiy laboatoriyalarida lazerlar yaratish ustida ish boshlab yuborildi. bu ishlarning rivojlanishida a.m. …

4 / 29

$layotgan nurlanishning yutilishi va kuchayishi muhit atomlarining qandaydir ikki holati energiyalarining em-en ayirmasiga mos bo‘lgan chastotali yassi to‘lqin shu muhitda tarqalayotgan bo‘lsin. nurlanishning oqimi buger qonuniga muvofiq o‘zgaradi, bunda yutish koeffitsiyenti (20.1) munosabat bilan aniqlanadi: а ()  1 2аmngm nn \ gn  nm \ gm  4 (20.1) bu erda аmn   - eynshteyn koeffitsiyenti, gm, gn - va nm, nn lar - m,n holatlarning statistik og‘irliklari va balandliklari. (20.1) dagi nn/gn va nm/gm hadlar mos n→m va mn o‘tishlarning ulushlarini ko‘rsatib, bu o‘tishlarda fotonlar yutiladi va induksiyalangan ravishda chiqariladi. muhitning hajm birligida yutilgan quvvatni quyidagicha ifodalash mumkin: qa   d  a  d a сu d, (20.2) bu yerda u() va i() energiyaning va oqimning spektral zichliklari (1 sm3 da). agar nurlanish tarqalayotgan muhit termodinamik muvozanatda bo‘lsa, bolsman prinsipiga muvofiq nm/gm 0) bo‘ladi. bu hol nurlanishning yutilishiga mos keladi. agar biror usul yordamida nm/gm>nn/gn …$

5 / 29

lgan to‘lqin bilan kogerent bo‘ladi. xususan, atomlar bilan o‘zaro ta’sirlashuvi maydon yassi monoxromatik to‘lqin bo‘lsa, u holda majburiy ravishda chiqarilgan fotonlar ham shunday chastota, qutblanish, faza va tarqalish yo‘nalishiga ega bo‘lgan yassi monoxromatik to‘lqinni tashkil qiladi. majburiy chiqarish (yutish kabi) natijasida faqat tushayotgan to‘lqinning amplitudasi o‘zgaradi. yuqorida aytilganlarni majburiy chiqarish nurlanishni uning boshqa xarakteristikalarini o‘zgartirmay kuchaytiradi, majburiy yutish esa susaytiradi degan fikrning boshqacha shaklda aytilgani deb hisoblash mumkin. lekin optik kvant generatorlari nurlanishning xususiyatlarini tushunish uchun tushayotgan to‘lqin bilan majburiy o‘tishlar natijasida chiqarilayotgan «ikkilamchi» to‘lqinlarning kogerentligi to‘g‘risidagi tasavvurlarga asoslansak manbadan ma’lum bir yo‘nalishda tarqaluvchi quvvatli nurlanish olish uchun zarur bo‘lgan fazoviy sinfazlik shartini majburiy chiqarish jarayonida amalga oshirish mumkinligi ko‘rinadi. haqiqatdan ham, fazoning har xil nuqtalarida joylashgan atomlar chiqarayotgan to‘lqinlarning boshlang‘ich fazalari mos yo‘l farqini kompensatsiyalaydigan bo‘lsa, bunday to‘lqinlar kuzatish nuqtasida sinfazali ravishda qo‘shiladi. yuqorida muhokama qilingan va majburiy o‘tishlar bilan bog‘langan kogerent nur chiqarishdan tashqari, muhit atomlari spontan o‘tishlarda …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lazerlar haqida taqdimot"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ spontan va majburiy kombinatsion sochilish reja: i. kirish lazerlar haqida umumiy ma’lumot 3 ii. asosiy qism: 1.1 muhitda tarqalayotgan nurlanishning yutilishi va kuchayishi 5 1.2 lazerlarning ishlashi 7 1.3 spontan kombinatsion sochilish 15 1.4. ikki fotonli o‘tishlar ehtimolligi 27 iii. xulosa. 29 iv. foydalanilgan adabiyotlar 30 kirish spektrning optik qismida ishlatiladigan yo...

This file contains 29 pages in DOCX format (244.1 KB). To download "lazerlar haqida taqdimot", click the Telegram button on the left.

Tags: lazerlar haqida taqdimot DOCX 29 pages Free download Telegram