aksiomatik usul

PPTX 21 pages 1.3 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

planimetriya aksiomalarini takrorlash. sodda geometrik figuralari ta’riflari, xossalari va alomatlarini o’rganish aksiomatik usul aksoimalarga asoslanib ilmiy nazariya qurish usuli. asos qilib olingan aksiomalar tizimi (aksiomatika) muayyan nazariy tizimda isbotsiz haqiqiy deb qabul qilinadi. boshqa nazariy bilimlar, xulosalar tola ravishda aksiomatikadan deduktiv yol bilan chiqariladi. yansi tushunchalar nazariyaga formal tariflash yoli bilan kiritiladi. aksiomalar tizimi ziddiyatsizlik, tolalik va bogliqsizlik shartlarini qanoatlantirishi lozim. bitta ilmiy nazariyani turli aksiomalar tizimiga asoslanib ham qurish mumkin. masalan, haqiqiy sonlar nazariyasining turli qurish usullari mavjud. matematikada aksioma qadimgi yunon geometrlari asarlarida shakllana boshlagan. yevklidning negizlar (mil.avv.300-yillar) asarida bayon etilgan 272 geometrik sistema aksioma bilan nazariya qurish namunasidir. 19- asrning ikkinchi yarmidan matematikaning turli sohalari aksioma bilan qurila boshlandi (turli geometryalar, arifmetika, ehtimollar nazariyasi va boshqalar). aksiomaning keyingi tarraqqiyoti, mukammallashuvi d.gilbert kiritgan formal sistema va formalizm metodi bilan bogliq. qadimda fanlar, shu jumladan falsafaning turli bolimlari aksiomalar tarzida bayon qilishga urinib korilgan.(nyuton, spinoza, farobiy va boshqalar) yevklid …

2 / 21

salan, nuqta, togri chiziq va boshqa geometrik obrazlarning tarifi mantiqiy nuqtai nazardan nuqsonli hisoblanadi. asarda zaruriyatsiz kiritilgan aksiomalar mavjud (masalan, aksioma sifatida ilingan hamma togri burchaklar ozaro teng degan iborani isbotlash mumkin), geometryani aksiomatik asosda qurish uchun zarur bolgan harakat aksiomalari va tartib aksiomalari berilmagan, vaholanki asarda ulardan foydalanilgan. planimetriya - bu geometriyaning bir qismi bo'lib, unda tekislikdagi raqamlar o'rganiladi. har qanday nuqtalar to'plami kabi geometrik shakl aniqlanadi. chiziq, to'g'ri, aylana - geometrik shakllar. agar geometrik shaklning barcha nuqtalari bir xil tekislikka tegishli bo'lsa, u tekis deyiladi. masalan, chiziq, to'rtburchak - bu tekis shakl. yassi bo'lmagan raqamlar mavjud. bu, masalan, kub, to'p, piramida. geometrik shakl tushunchasi to'plam tushunchasi orqali aniqlanganligi sababli, bitta raqam boshqasiga kiritilgan deb aytishimiz mumkin, biz raqamlarning birligini, kesishishini va farqini ko'rib chiqamiz. masalan, ab va mk ikkita nurlarining birlashmasi to'g'ri kv chizig'i va ularning kesishishi am segmentidir. konveks va konveks bo'lmagan raqamlar mavjud. agar har qanday …

3 / 21

'lgan rasm va bu nuqtalarning uchtasi ham bitta to'g'ri chiziqda yotmasligi kerak va ularni bog'laydigan segmentlar kesishmasligi kerak. bu nuqtalar uchburchakning uchlari deb ataladi va segmentlardan bog'langan - uning yon tomonlaridir. geometrik konstruktsiyalar geometrik konstruktsiyalarni o'rganadigan geometriya bo'limi konstruktiv geometriya deb nomlanadi. konstruktiv geometriyaning asosiy tushunchasi "figurani qurish" tushunchasidir. asosiy takliflar aksioma shaklida shakllantirilib, quyidagilarga qaytariladi. 1. har bir berilgan raqam qurilgan. 2. agar ikkita (yoki undan ko'p) raqamlar qurilgan bo'lsa, unda bu raqamlarning birligi ham quriladi. 3. agar ikkita raqam qurilgan bo'lsa, unda ularning kesishishi bo'sh to'siq bo'ladimi yoki yo'qmi aniqlanishi mumkin. 4. agar ikkita qurilgan raqamlarning kesishishi bo'sh bo'lmasa, u quriladi. 5. agar ikkita raqam qurilgan bo'lsa, unda ularning farqlari bo'sh to'plam bo'ladimi yoki yo'qmi aniqlanishi mumkin. 6. agar ikkita tuzilgan raqamlarning farqi bo'sh to'plam bo'lmasa, u tuziladi. 7. tuzilgan raqamga tegishli nuqtani qurish mumkin. 8. siz qurilgan raqamga tegishli bo'lmagan nuqtani qurishingiz mumkin. ushbu xususiyatlarning bir qismiga …

4 / 21

yevklid geometriyasi to`la ifodalab beradi. noyevklid geometriyalar qanday fazoni ifoda etadi? nemis matematigi k.f.gauss geometriyaning matematikani boshqa sohalaridan (mexanika singari eksprimental fanlardan) ajratish tarafdori edi. bu yerda gauss va u singari lobachevskiy va boyyailarga birinchidan, “xayoliy geometriyani” fizik reallikdan holi ravishda mantiqiy qurish mumkinligi, ikkinchidan astranomik masshtablarda bu davrda yevklid geometriyasining ustunligini olib tashlashni taklif qilish foydasizligi ma`lum edi. eramizdan avvalgi ikkinchi asrgacha evklidning o`n uch tomlik “negizlar” asari asosida geometriyaning aksiomatik qurilishi o`z nihoyasiga yetgan edi. amaliy ehtijojlar natijasida hosil qilinan burchakni, uzunlik va yuzani o`lchash izchil matematik nazariyalar aksioma, postulot, teorema, ta`rif va isbotlar yordamida o`z tasdig`ini topdi. geometriyaning asosiy elementlari nuqta, to`g`ri chiziq va tekislik tushunchalari yuzaga chiqdi. hisoblashga va isbotlashga doir masalalaryechish geometriya materiallarini o’rganish jarayonida o’quvchilarda ziyraklik, diqqat rivojlanadi. ular geometrik shakllarni tasniflash, tabaqalashtirish, taqqoslashga o’rganadilar. o’lchash malakalarini egallash orqali ularda mustaqillik va ishonch rivojlantiriladi. maktab geometriya kursining asosiy maqsadi o’quvchilarni mantiqiy tafakkur qobiliyatini rivojlantirishga …

5 / 21

аlаsi dеb аytish mumkin. shаkllаrning bа’zi mа’lum хоssаlаridаn fоydаlаnib, uning yangi хоssаlаrini o’rgаnish gеоmеtriyaning umumiy vаzifаsidir. bugungi kunga kelib har bir fan o’qituvchisi kompyuterda mavzuga muvofiq dars materialiga mos keladigan qilib, estetik did bilan o’zi xoxlagandek namoyishlar qilishi, ko’rgazmalar tayyorlashi uchun to’liq imkoniyatlar mavjud. bundan tashqari hozirda maktablarga barcha fanlar bo’yicha turli mavzularda tayyor dasturlar ham yetkazib berilmoqdaki, bulardan o’qituvchilar unumli foydalanishlari kerak. geometrik masalalarning ayrimlarini yechilishi bilan tanishib chiqaylik. ushbu masalalarning yechilish usullaridan 11-sinf geometriya darslarida foydalanish mumkin. muntazam ko’pyoqliklar yon yoqlari turli rasmdagi muntazam ko‘pburchaklardan iborat bo‘lgan ko’pyoqliklarni yarim muntazam ko’pyoqliklar deb yuritiladi. bu ko’pyoqliklar 18 xil bo‘lib, ular arximed jismlari deb yuritiladi. arximed jismlaridan biri bo‘lgan kesik oktaedrning yaqqol tasviri keltirilgan. ko’pyoqliklar texnikada turli ko‘rinishdagi mashina detallari, ko‘pyoqli linzalar yasashda, hamda arxitektura va qurilish ishlarida keng ishlatiladi. masalan, devor va poydevor bloklari, tom, ko‘priklarning temir-beton panellari va inshootning boshqa qismlari ko’pyoqliklardan iborat bo‘ladi. ko’pyoqliklardan yana «geodezik» gumbazlar …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aksiomatik usul"

planimetriya aksiomalarini takrorlash. sodda geometrik figuralari ta’riflari, xossalari va alomatlarini o’rganish aksiomatik usul aksoimalarga asoslanib ilmiy nazariya qurish usuli. asos qilib olingan aksiomalar tizimi (aksiomatika) muayyan nazariy tizimda isbotsiz haqiqiy deb qabul qilinadi. boshqa nazariy bilimlar, xulosalar tola ravishda aksiomatikadan deduktiv yol bilan chiqariladi. yansi tushunchalar nazariyaga formal tariflash yoli bilan kiritiladi. aksiomalar tizimi ziddiyatsizlik, tolalik va bogliqsizlik shartlarini qanoatlantirishi lozim. bitta ilmiy nazariyani turli aksiomalar tizimiga asoslanib ham qurish mumkin. masalan, haqiqiy sonlar nazariyasining turli qurish usullari mavjud. matematikada aksioma qadimgi yunon geometrlari asarlarida shakllana boshlagan. yevklidning negizlar...

This file contains 21 pages in PPTX format (1.3 MB). To download "aksiomatik usul", click the Telegram button on the left.

Tags: aksiomatik usul PPTX 21 pages Free download Telegram