qadimgi xett epigrafiyasi

DOC 12 pages 69.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.5 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

qadimgi xett epigrafikasi qadimgi xett epigrafiyasi reja: 1. qadimgi xett yozuvning ixtiro qilinishi. 2. qadimgi xett yozma yodgorlkilarinning yozlishi. 3. xettlardagi adabiy epigrafik yodgorliklar. milodan avvalgi 1296 yili baxorida orant daryosi vodiysida qadimgi misr fir`avini ramzes ii va xett podshosi muvatallis (xatesuliy iii) qo`shinlari o`rtasida kadesh shahri yonida yaqinida to`qanashadilar. bu jangda g`olib bo`lmay, ikkala tomonning kuchlari ham teng keladi va mil.av.1280 yil ikki davlat o`rtasida “abadiy tinchlik va do`stlik to`g`risida” bitim tuziladi. ramses ii bitimning isboti sifatida xett podshosi qiziga uylanadi. ramzes ii mamlakatiga qaytib kelgach, misrliklar uni xettlarning g`olibi! deb kutib oladi. uni “butun mamlakatida xurmatga sazovor” xettlar mamlakatining maxtanchoqligiga barham bergan, dovyurak, buyuk xudo “ra ning, xettlar mamlakatini oyoq osti qilgan o`g`li” deb e`lon qiladilar. saroy shoiri ramzes ii ning g`alabasiga bag`ishlab, doston yaratadi, dostonda kadesh yaqinidagi janglarning borishi tasvirlanadi. k. keran “tor dara va qora tog`” degan kitobida bu asarni batafsil taxlil qiladi, dostonning haqiqatga zid …

2 / 12

nomi bibliyada ham keltirgan. unda, jumladan : “avraam davridayoq xettlar xananni egallagan”, deyilgan. biroq xviii oxiri xix asr olimlari tarixiy ma`lumotlar manbai sifatidagi bibliyaga ishonchsizlik bilan qaraganliklari bu daliliga jiddiy munosabatda bo`lishga halaqit bergan, xolbuki qadimgi sharq ayni shu vaqt chinakamiga kashf etilgan. bu davrda arxeologiya va tilshunoslik jadal rivojlangan. ieroglfilar va mixxatlar o`qilgan, izohlab berilgan. yangi yozuvga e`tibor berishga majbur qilgan birinchi topilma hama toshilari bo`lgan. bu toshlar jami to`rtta bo`lib,suriyaning hama shahridagi bozordan topilgan.toshlarning uchtasi devorga o`rnatilgan, to`rtinchisi esa maydonda yotgan ekan.maydon markazidan topilgan to`rtinchi tosh “shifobaxsh” kuchga ega bo`lganligi aytib o`tilgan , bod kasalidan azob chekuvchi kishi uning ustiga biroz cho`zilib yotsa, “bir zumda sog`ayib ketarkan”. qisqa vaqt ichida old osiyoning bir-biridan uzoq masofadagi turli joylaridan yana xett yozma yodgorliklari topiladi. bu a.seysga xettlar olimlar o`ylaganidek kam sonli shimoliy suriya qabilalari bo`lmay, katta xalq bo`lgan, degan xulosa chiqarishga yordam bergan. suriyada arxeologik qazishlar o`tkazilgan vaqtda hama toshlaridagidek …

3 / 12

hosi misr fir`avini amenxotopning taxtga o`tirganligini ma`lumot uchun qabul qilganligi aytilgan. maktub xushmuomalalik va iftixor bilan yozilgan. mavqei teng kishigina shunday yozishi mumkin edi. ramses ii ning xettlar xukmdori ustidan “g`alaba” qozonishi munosabati bilan uning nomiga aytilgan madxiyalar ham xettlar qudratli va daxshatli raqib bo`lganligidan darak beradi. biroq bu qanday xalq bo`lgan? qachon paydo bo`lgan, qaysi tilda so`zlashgan, qanday siyosiy va iqtisodiy tizimga ega bo`lgan? bu savolarning hammasiga javob berish kerak edi. 1905 yil arxeologlar bo`g`ozqoya tumanini qaziy boshladilar, va u erdan kutilmaganda xett podsholigining davlat arxivini topadilar! ko`plab xett yozuvlari bitilgan sopol lavxalari topilgan.topilgan lavxalarining bir qismidagi yozuvlar akkad tilida ekan. bu vaqtda akkad mixxatining siri ochilgan “akkad” yozuvlari o`qilayotgandi. shunda ekspeditsiya xettlar davlatining qadimgi poytaxti yonida turganligi ma`lum bo`ladi. xuddi shu erdan hammani hayajonga solgan narsa – misr fir`avini bilan xett podshosi o`rtasida tuzilgan “abadiy tinchlik va do`stlik to`g`risidagi”, fivdagi amoe qasrida misr tilida o`yib yozilgan mashhur bitimning …

4 / 12

1 jaxon urushi oldidan xett mixxatidan nusxa ko`chirish bilan shug`llanadi. xett tekstlarini o`qishni birinchi navbatda, bilingva yo`qligi qiyinlashtirgan (bilingva keyin topilgan so`zlarning to`g`ri tushunilganligi tasdqilangan). birgina yul qolgan edi, u ham bo`lsa mantiqiy xulosalar chiqarish va begilarni solishtirish vositasida tilning strukturasni aniqlash edi. olim ishni xett qonunlari yozligan tekstlarni izoxlashdan boshlagan. qonunlarning paragraflarida jumlalarning tuzilishi bir tartibda bo`lgan : “agar kimda – kim shunday – shunday qilsa, u shunday to`laydi”. olim tilning grammatik tuzilishini juda tez o`zlashtirgan. uning old osiyodagi ko`pgina qadimiy tillar singari, somiy tili bo`lmay, xind-evropa tili bo`lib chiqishi olimni taajublantiradi,bir so`zning o`zgarib borishi, ya`ni turlovchi qo`shimchaning almashib turishi aniq bilinib turadi, so`zlar turlanishining butun sistemasi, garchi akkad so`zlari va so`z birliklari ko`p bo`lsada, buning xind – evropa tili ekanligidan dalolat beradi. olim butun jumlalarning moxiyatiga tayanib turib, xettcha ko`pgina so`zlarni, grammatik shakllar ma`nosini tez aniqlay oldi. shunday qilib, xind – evropa tillari haqida yaxshi ma`lumotga ega bo`lgan …

5 / 12

xtaga o`yib bitilar ekan. xettlarning yana bir ajoyib yozuvi bo`lgan; bu toshga o`yib yozish san`atidir. bunda har bir belgi shu qadar zo`r hafsala va puxtalik bilan ojro etilganki, yozuv chinakam san`at asariga aylangan. xett yozuvining eng qadimgi yodgorligi yigirma to`qqiz nafar xett podshosini ruyxatini o`z nomi bilan boshlab bergan shox anittas yozuvi ana shunday imkoniyat tug`dirdi. endilikda xettlarni mixxat yozuvi – tili ko`pchilik olimlarni mexnati tufayli ikr-chikirigacha ochib berildi. tadqiqotchilar xett tili jumboqlarini juda sekinlik bilan egallab bordilar. tekstlardagi bir xil so`zning o`zi bir xolda ideogramma yordamida boshqa xolda fonetik usulda o`qilganligidan ularni qanday talaffuz etilishi aniq bo`la bordi. ko`p qo`llanadigan so`zlarni doimo ideogramma bilan ifoldalanishi xett tilida urg`uni qanday talaffuz etilishi imkoniyatini bermaydi. maslan, ugil, aka, xotin it so`zlari xett tilida qanday talaffuz etilishi hozirgacha ma`lum emas. keyinchalik xalqning tarixi bayon etilgan mixxatli lavxa o`qib chiqildi. avvalo shu narsa ma`lum bo`ldiki, xettlar kichik osiyoni tub axolisi emas ekan. ular …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi xett epigrafiyasi"

qadimgi xett epigrafikasi qadimgi xett epigrafiyasi reja: 1. qadimgi xett yozuvning ixtiro qilinishi. 2. qadimgi xett yozma yodgorlkilarinning yozlishi. 3. xettlardagi adabiy epigrafik yodgorliklar. milodan avvalgi 1296 yili baxorida orant daryosi vodiysida qadimgi misr fir`avini ramzes ii va xett podshosi muvatallis (xatesuliy iii) qo`shinlari o`rtasida kadesh shahri yonida yaqinida to`qanashadilar. bu jangda g`olib bo`lmay, ikkala tomonning kuchlari ham teng keladi va mil.av.1280 yil ikki davlat o`rtasida “abadiy tinchlik va do`stlik to`g`risida” bitim tuziladi. ramses ii bitimning isboti sifatida xett podshosi qiziga uylanadi. ramzes ii mamlakatiga qaytib kelgach, misrliklar uni xettlarning g`olibi! deb kutib oladi. uni “butun mamlakatida xurmatga sazovor” xettlar mamlakatining maxtanch...

This file contains 12 pages in DOC format (69.5 KB). To download "qadimgi xett epigrafiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi xett epigrafiyasi DOC 12 pages Free download Telegram