burchak tezlik va burchak tezlanish

DOCX 25 pages 329.9 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 329.9 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

burchak tezlik va burchak tezlanish aylanma harakat deb shunday harakatga aytiladiki bunda qattiq jismning barcha nuqtalari, markazlari bir to`g`ri chiziqda yotadigan aylanalarni bo`ylab harakatlanadi. aylanma harakatda burchakli tezlik va burchakli tezlanish kattaliklari bilan harakterlanadi. burchakli tezlik deb aylanish radiusining birlik vaqtda burilgan burchagini ifodalovchi kattalikka aytiladi. harakat tekis bo`lib t vaqtda aylanish radiusi burchakka burilgan bo`lsa burchakli tezlik =/t (1) ga teng bo`ladi. burchakli tezlikning oniy qiymati (2) oniy burchakli tezlik burilish burchagidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli hosilaga teng. jism bir marta to`liq aylanganida 2 radian burchakka burilgani uchun, birlik vaqtdagi aylanishlar soni bo`lsa, burchakli tezlik = yoki =/т. ni yo`nalishi o`ng parma qoidasi bilan aniqlanadi. burchakli tezlikni si tizimidan o`lchov birligi =[rad/sek] yoki =[1/sek] aylanada harakat qilayotgan jismning birlik vaqtda bosib o`tgan yoy uzunligini ifodalovchi kattalikka chiziqli tezlik deyiladi: =s/t burilish burchagi juda kichik bo`lganda s=r deb olinishi mumkin. u holda (3) burchakli tezlikning vaqt birligida o`zgarishini ifodalovchi …

2 / 25

haroitlarda jismni moddiy nuqta deb qarash mumkin. masalan, bir bola uyidan maktabgacha ma’lum masofa bosib o’tsa, bolaning harakatini o’rganganda uni moddiy nuqta deb qarash masalani osonlashtiradi. lekin shu bola qo’l va oyoqlarini qimirlatib gimnastika bilan shug’ullansa, uni endi moddiy nuqta deb qarash mumkin bo’lmaydi. xuddi shunday yerning quyosh atrofida aylanishini o’rganganda yerni moddiy nuqta deb qarash mumkin, lekin yerni o’z o’qi atrofida sutkalik aylanishini ko’rganda yerni moddiy nuqta deb qarash mumkin emas. demak, moddiy nuqta deb ko’rilayotgan masalada shakli va o’lchamlarini hisobga olmaslik mumkin bo’lgan jismga aytiladi. jismning vaziyatini yoki harakatini har doim boshqa jismga nisbatan ko’riladi, shu sababli oxirgi jismni sanoq jismi deyiladi. fizikada sanoq sistemasi sifatida koordinatalar sistemasi ishlatiladi. masalan, o’zaro tug’ri burchak ostida bo’lgan uch o’qli koordinata sistemasi olinadi, bu o’qlarni x, y, z harflari bilan belgilanadi. bunday koordinata sistemasini fransuz olimi dekart kiritgan. yana boshqa koordinatalar sistemalari ham mavjud. moddiy nuqta harakatini shu harakatni vujudga keltirgan …

3 / 25

, shu nuqtalarni birlashtiruvchi va 1-nuqtadan 2-nuqtaga yo’nalgan to’g’ri chiziqqa ko’chish deyiladi. fizikada yo’nalish bilan xarakterlanadigan fizik kattaliklarga vektor kattaliklar deyiladi. ko’chish - vektor kattalikdir. endi kinematikada ko’riladigan ikki asosiy fizik kattaliklar—tezlik va tezlanishni ko’rib chiqamiz. biz hayotda tezlik deganda, vaqt birligida bosib o’tgan yo’lni tushunamiz. agar teng vaqtlar oraliqlarida moddiy nuqta teng yo’l yursa, bunday harakatga tekis harakat deyiladi va harakat to’g’ri chiziqli bo’lsa, tekis harakat tezligi uchun quyidagi formulaga ega bo’lamiz. , (1.1) bunda, s - bosib o’tilgan yo’l, t – vaqt. odatda, fizikada tezlik deganda moddiy nuqtaning traektoriya bo’ylab ko’chish tezligini va har bir momentdagi nuqtaning harakat yo’nalishini xarakterlovchi fizik kattalik tushuniladi. shu sababli traektoriyaning har bir nuqtasi uchun oniy tezlik tushunchasi kiritilgan. oniy tezlikni topish uchun x, u koordinata o’qlari tekisligida biror harakatning traektoriyasini quramiz va bu traektoriyaning cheksiz kichik biror dl qismiga mos bo’lgan ds ko’chishni ajratib, unga koordinata boshidan r1 va r2 radius-vektorlarni o’tkazamiz. …

4 / 25

nalish bo’yicha o’zgarib turadi. shu sababli tezlanish harakat yo’nalishi bilan bir xil bo’lmaydi. tezlanish w vektorini egri chiziqli harakatda ikki o’zaro perpendikulyar tashqil etuvchilarga ajratish mumkin: tangensial tashqil etuvchi wt va normal tashqil etuvchi wn . tangensial tashqil etuvchi egri chiziqqa urinma bo’ylab yo’nalgan bo’ladi va quyidagiga teng bo’ladi: wt = , (1.4) bu yerda, v— chiziqli tezlik, t— vaqt. tezlanishning normal tashqil etuvchisi wn egrilik markaziga yo’nalgan bo’ladi va matematik ravishda shunday ifodalanadi: wn =, (1.5) bunda, r — egrilik radiusi. agar moddiy nuqta aylana bo’ylab tekis harakat qilayotgan bo’lsa, burchak tezlik bilan xarakterlanadi, burchak tezlik matematik ravishda shunday ifodalanadi: , (1.6) bunda, - radius-vektorning burilish burchagi t - vaqt. chiziqli tezlik v va burchak tezlik shunday bog’langan: v= . (1.7) moddiy nuqtaning bir marta aylanishi uchun ketgan vaqtga aylanish davri deyiladi va t bilan belgilanadi. vaqt birligidagi aylanishlar soni aylanish chastotasi deb ataladi va p bilan belgilanadi. aylanish …

5 / 25

’lsin. ularni ayirmasi v = v2 - v1 ga tеng. bu vеktorni ikkita vп va vt tashkil etuvchilarga ajratamiz. vt tashkil etuvchi oniy tеzlikni miqdoriy o’zgarishini baxolaydi va u a nuqtaga urinma ravishda yo’nalgan bo’ladi. v tеzlik orttirmasi oniy tеzlikni yo’nalishi bo’yicha o’zgarishini ko’rsatadi va u egrilik markaziga qarab yo’nalgan bo’ladi. v = v + vп (1) buni t ga bo’lib, t 0 intiltirib undan limit olamiz. (2) t 0 bo’lganda a va v nuqtalar juda yaqin joylashgan va ularning oniy tеzliklari dеyarli ustma-ust tushadigan holda bo’ladi. bu hol uchun (2) ni (3) holga o’tkazish mumkin . a - urinma yoki tangеnsial tеzlanish. a -normal yoki markazga intilma tеzlanish dеb ataladi. dеmak, egri chiziqli harakatni bеrilgan nuqtasidagi tеzlanish vеktorining oniy qiymati uning urinma va normal tashkil etuvchilari yigindisiga tеng ekan. a -urinma tеzlanish vaqt birligi ichida oniy tеzlikning miqdoriy o’zgarishini ko’rsatadi va u a = dv / dt ga tеng …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "burchak tezlik va burchak tezlanish"

burchak tezlik va burchak tezlanish aylanma harakat deb shunday harakatga aytiladiki bunda qattiq jismning barcha nuqtalari, markazlari bir to`g`ri chiziqda yotadigan aylanalarni bo`ylab harakatlanadi. aylanma harakatda burchakli tezlik va burchakli tezlanish kattaliklari bilan harakterlanadi. burchakli tezlik deb aylanish radiusining birlik vaqtda burilgan burchagini ifodalovchi kattalikka aytiladi. harakat tekis bo`lib t vaqtda aylanish radiusi burchakka burilgan bo`lsa burchakli tezlik =/t (1) ga teng bo`ladi. burchakli tezlikning oniy qiymati (2) oniy burchakli tezlik burilish burchagidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli hosilaga teng. jism bir marta to`liq aylanganida 2 radian burchakka burilgani uchun, birlik vaqtdagi aylanishlar soni bo`lsa, burchakli tezlik = yoki =/т. ni yo...

This file contains 25 pages in DOCX format (329.9 KB). To download "burchak tezlik va burchak tezlanish", click the Telegram button on the left.

Tags: burchak tezlik va burchak tezla… DOCX 25 pages Free download Telegram