tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa

PPTX 25 pages 858.8 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 858.8 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa reja: 1. tafakkur shakllari. 2. tushuncha. 3. mulohaza (hukm). 4. xulosa chiqarish. tafakkur uch xil shaklda: tushuncha, mulohaza (hukm) va xulosa chiqarish shaklida mavjud. bular tafakkurning universal mantiqiy shakllari, uning asosiy strukturaviy elementlari hisoblanadi. muhokama yuritish ana shular va ularning o‘zaro aloqalarga kirishishi natijasida vujudga keladigan bilimlarning boshqa mantiqiy shakllari, strukturalari (masalan, muammo, gipoteza, g‘oya, nazariya va shu kabilar)da amalga oshadi. «tafakkur» arabcha so‘z bo‘lib, o‘zbek tilida «aqliy mushohada», «fikrlash» so‘zlarining sinonimi sifatida qo‘llaniladi. tafakkurning mantiqiy shakllari xulosa mulohaza (hukm) tushuncha tafakkurning birinchi shakli tushuncha hisoblanadi. tushuncha – bu predmet va hodisalarning umumiy va muhim belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shakli hisoblanadi. belgilar esa narsa va hodisalarni bir-biridan ajratuvchi yoki bir-biriga o'xshashligini ko'rsatuvchi xususiyatlaridir. har bir tushuncha hissiy bilish natijasi emas, balki analiz, sintez va umumlashtirish kabi mantiqiy usullardan foydalanish natijasida vujudga kelgan tafakkur shaklidir. analizda (tahlil) narsa yoki …

2 / 25

davomida ajratilgan qismlar, tomonlar fikran birlashtirilib, predmet haqida tushuncha hosil qilinadi. abstraksiyalash, ya’ni mavhumlashtirish usuli yordamida predmetning sifat, xususiyatlari fikran ajratib olinib, tushunchada ifodalanadi. umumlashtirish usulida predmetlar umumiy, muhim xususiyatlariga ko‘ra sinflarga birlashtirilib, tushuncha hosil qilinadi. har bir tushuncha o'zining hajmiga va mazmuniga ega tushunchaning mazmuni – shu tushunchada ifodalanayotgan narsa va hodisaning muhim belgilari. tushunchaning hajmi – shu tushunchada ifodalanayotgan barcha narsa va hodisalarning yig'indisi. tushunchadan farqli ravishda mulohaza kengroq mohiyat va mazmunga ega. mulohazada predmetlar o’rtasidagi munosabatlar ifodalanadi, predmetga xos bo'lgan belgilar haqidagi faktlar to'liq yoki qisman tasdiqlanadi yoki inkor qilinadi. masalan, "mantiq to'g’ri fikr yuritishning qonuniyatlarini o'rganuvchi fan" degan mulohazada mantiq faniga xos bo'lgan belgi haqidagi ma'lumot tasdiqlangan. yoki "inson ongli mavjudot" degan mulohazada ikki predmet bilan uning xossasi o'rtasidagi munosabat ifodalangan. mulohazaning tarkibiy tuzilishi predmet – ( s ), ya’ni subyekt predmetga xos bo‘lgan belgi – ( p ) predikat mulohazalar voqelikka mos kelish darajasiga ko‘ra …

3 / 25

azalar tuzilishiga ko‘ra oddiy va murakkab bo’ladi. oddiy mulohaza tarkibidan yana bir mulohazani ajratib bo’lmaydigan mulohazadir yoki bir subyekt va bir predikatdan tashkil topgan mulohazadir. tarkibidan ikki yoki undan ortiq mulohazani ajratish mumkin bo’lgan mulohaza murakkab mulohaza deyiladi. mulohazalarning to‘g‘ri yoki noto‘g‘riligini aniqlashda va ularni mantiqiy tahlil qilishda oddiy mulohazalarning miqdor va sifati bo‘yicha birlashgan klassifikatsiyasi (asosiy turlari)dan foydalaniladi. ular quyidagilardan iborat: 1. umumiy tasdiq mulohazalar. ular bir vaqtning o‘zida ham umumiy, ham tasdiq bo’lgan fikrni ifodalaydi. masalan, «hamma talabalar mantiq ilmini o‘rganadilar». bu mulohaza lotin alifbosidagi a harfi bilan belgilanadi va «hamma s — p dir» formulasi orqali ifodalanadi. 2. umumiy inkor mulohazalar bir vaqtning o‘zida ham umumiy, ham inkor bo’lgan fikrni ifodalaydi. masalan, «hech bir ishbilarmon rejasiz ish yuritmaydi». bu mulohaza «hech bir s— p emas» formulasi orqali ifodalanadi va lotincha e harfi bilan belgilanadi. 3. juziy tasdiq mulohazalar bir vaqtning o‘zida ham juziy, hamtasdiq fikrni ifodalaydi. masalan, …

4 / 25

hiqarish va analogiya kabi turlari mavjud. xulosa chiqarishning turlari induktiv xulosa chiqarish analogiya deduktiv xulosa chiqarish deduktiv xulosa chiqarish deduktiv xulosa chiqarishning muhim xususiyati — unda umumiy bilimdan juz’iy bilimga o‘tishning mantiqan zaruriy xususiyatga egaligidir. induktiv xulosa chiqarish yakka mulohazalarni umumlashtirib xulosa chiqarish kundalik hayotda, ilmiy bilishda ko‘p qo’llaniladi. inson hayotiy tajriba natijalarini, kuzatishlarini umumlashtirib, aynan shu usul asosida xulosa chiqaradi. fikrning yakkalikdan umumiylikka qarab harakatlanishini ifodalovchi bunday xulosa chiqarish turi induksiya (lot. «inductio» — yagona asosga keltirish) deb ataladi. analogiya analogiya — (grek. — moslik, o‘xshashlik) bavosita xulosa chiqarishning bir turidir. deduktiv xulosa chiqarishda fikr umumiylikdan juz’iylikka qarab, induksiyada juziylikdan umumiylikka qarab harakatlansa, analogiyada bir juz’iy holatdan boshqa juz’iy holatga qarab harakatlanadi. sherlok xolms mantiqiy tafakkur va deduksiya qiroli e’tiboringiz uchun rahmat! image1.jpeg image2.jpeg image3.png image4.png image5.png image6.jpeg image7.png image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg image12.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 25

tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa - Page 5

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa"

tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa reja: 1. tafakkur shakllari. 2. tushuncha. 3. mulohaza (hukm). 4. xulosa chiqarish. tafakkur uch xil shaklda: tushuncha, mulohaza (hukm) va xulosa chiqarish shaklida mavjud. bular tafakkurning universal mantiqiy shakllari, uning asosiy strukturaviy elementlari hisoblanadi. muhokama yuritish ana shular va ularning o‘zaro aloqalarga kirishishi natijasida vujudga keladigan bilimlarning boshqa mantiqiy shakllari, strukturalari (masalan, muammo, gipoteza, g‘oya, nazariya va shu kabilar)da amalga oshadi. «tafakkur» arabcha so‘z bo‘lib, o‘zbek tilida «aqliy mushohada», «fikrlash» so‘zlarining sinonimi sifatida qo‘llaniladi. tafakkurning mantiqiy shakllari xulosa mulohaza (hukm) tushuncha tafakkurning birin...

This file contains 25 pages in PPTX format (858.8 KB). To download "tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur shakllari: tushuncha, … PPTX 25 pages Free download Telegram