fotometrik kattaliklar va ularning birliklar

DOCX 16 pages 135.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 135.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi mustaqil ish mavzu _________________________________ tayyorladi: ___________. qabul qildi: ____________ 2025 fotometrik kattaliklar va ularning birliklar kirish 1. asosiy tushunchalar 2. nur energiyasining oqimi 3. yorug‘lik kuchi 4. yoritilganlik e, manba ravshanligi v, yorituvchanlik s, yorug‘lik oqimining intensivligi r 5. yorug‘lik o‘lchashlarida ishlatiladigan birliklar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish fotometrik kattaliklar va ularning birliklari fotometriya sohasidagi asosiy konseptlardan biridir. fotometrika, ishrovlar, jildlash va boshqa yorug'lik tushunchalarini o'rganish va izlashda ishlatiladi. quyidagi kattaliklar va birliklar fotometrik tizimda keng qo'llaniladi: 1. yorug'lik kattaliklari: - ishro (i): yorug'lik energiyasining absolut miqdori. birliklari vattdagi 1 m^2 bo'lganda 1 saniyedagi energiya miqdori (vattda w/m^2). - shovqin (f): yorug'lik kattaligi, bitta nuqtadagi ishro miqdori. birliklari vattdagi 1 m^2 bo'lganda 1 saniyedagi energiya miqdori (vattda w). - kuch (p): yorug'lik energiyasining absolut miqdori va vaqti oralig'ida foydalanilishi (vattda w). 2. yorug'lik tizimi: - lumen (lm): uzluksiz boshqa boshqalash, bir qurilma yoki …

2 / 16

gan energiyaning bu qurilmaga berilishidan iborat. shuning uchun biz optik hodisalar qonunlarini qarab chiqishdan avval yorug‘likni o‘lchash - fotometriya to‘g‘risida tasavvur hosil qilishimiz kerak. fotometriya yorug‘lik to‘lqini keltirayotgan energiyani o‘lchashdan yoki shu energetik xarakteristika bilan biror tarzda bog‘langan kattaliklarni o‘lchashdan iborat. yorug‘likni qabul qiluvchi qurilmalar. bunday qurilmalarning xossalari u yoki bu spektral oblastdagi nurlanishni sezish xarakteristikasi bilan xarakterlanadi. 3.1- rasmda germaniy () va kremniy () asosida tayyorlangan fotodiodlarning spektral xarakteristikalari keltirilgan. rasmdan ko‘rinib turibdiki, fototokning qiymati to‘lqin uzunligiga kuchli bog‘liq. boshqa tipdagi yorug‘likni qabul qiluvchi qurilmalarning masalan balometrni spektral xarakteristikalari qariyb to‘lqin uzunligiga bog‘liq emas. shuning uchun ham birinchi tipdagi qabul qiluvchi qurilmalar selektiv, ikkinchi tipdagi qurilmalar esa noselektiv qurilmalar deb yuritiladi. inson ko‘zi selektiv yorug‘likni qabul qiluvchi qurilmalar tipiga kiradi. uning ko‘rish funksiyasi kunduz kuni va oqshom uchun quyidagi rasmda keltirilgan (3.2- rasm). 3.1- rasm 3.2- rasm. ko‘rish funksiyasi: 1-kunduz ko‘rish, 2-oqshom ko‘rish. har qanday yorug‘likni qabul qiluvchi optik …

3 / 16

gini (yorqinligini) aniqlash mushkul. agar 1 va 2 uzunlikdagi ikkala to‘lqin oqimlariga nisbatan ko‘z sezgirligi bir xil bo‘lsa edi, bo‘lganda, ya’ni quvvatlar teng bo‘lganlarida har ikki maydoncha yorqinligi bir xil bo‘lib ko‘rinar edi. haqiqatda esa subektiv yorqinlikning teng bo‘lishi uchun ikkala oqimning va quvvatlarini turlicha qilib olishga to‘g‘ri keladi: ko‘z qaysi uzunlikdagi to‘lqinni kuchliroq sezadigan bo‘lsa, o‘sha to‘lqin oqimini kamroq quvvatli qilib olish kifoy. shuning uchun ko‘zni f() ko‘rish funksiyasi vositasida xarakterlab, 1 va 2 bir-biriga yaqin ikki to‘lqin uzunliklariga oid f() ko‘rish funksiyasining son qiymatlari bir xil yorqinlik hissini o‘yg‘otuvchi va quvvatlarga teskari proporsional, ya’ni (3.1) deb faraz etamiz. spektr sohaning bir bo‘lagidan ikkinchi (qo‘shni) bo‘lagiga ketma-ket muntazam o‘tish yo‘li bilan ko‘rinuvchi butun spektr sohasi miqyosidagi f() ko‘rish funksiyasining qiymatlarini aniqlab olish mumkin. inson ko‘zi to‘lqin uzunligi 0,555 mk bo‘lgan yashil nurlarni eng yaxshi sezadi. ko‘rish funksiyasining bu to‘lqin uzunligiga mos qiymati 1 ga teng deb qabul qilingan. bu …

4 / 16

mi deyiladi. 3.3- rasm. nur energiyasi bir jinsli muhitda to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalgani uchun l nuqtadan yuza konturiga tiraladigan nurlar to‘plami o‘tkazib, oqimning orqali o‘tayotgan qismini chegaralovchi konus hosil qilamiz. agar muhit ichida energiya yutilmasa u holda bu konusning har qanday kesimidan bir xil oqim o‘tadi. markazi l da radiusi 1 ga teng bo‘lgan sferik sirt bilan bu konusning kesishishidan hosil bo‘lgan kesim konusning d fazoviy burchagining o‘lchovi bo‘ladi. agar sirtga o‘tkazilgan n normal konus o‘qi bilan i burchak tashkil qilsa, va l dan gacha bo‘lgan masofa r bo‘lsa, u holda (3.2) bo‘ladi. unda fikran shunday shar sektori (uchi shar markazida bo‘lgan konus) qirqib olaylik, uning asosi shar sirtida yuzni hosil qilsin. bu konus sirti bilan chegaralangan fazo fazoviy burchak deb ataladi va bu burchak kattaligi (3.3) formula bilan aniqlanadi. fazoviy burchak tayanib turgan shar sirtiining yuzi kattalik jihatdan shar radiusining kvadiratiga teng bo‘lsa, ya’ni bo‘lsa, fazoviy burchak birga teng …

5 / 16

urchak olinib va bu fazoviy burchakka to‘g‘ri kelgan d yorug‘lik oqimi o‘lchanishi kerak: (3.5) yoritilganlik e. yoritilganlik deb, sirt birligiga to‘g‘ri kelgan oqim kattaligiga aytiladi. yuzning yoritilganligi bo‘ladi. (3.2) va (3.3) larni hisobga olsak, (3.6) bo‘ladi. (3.5) dan ko‘rinadiki nuqtaviy manba hosil qilgan yoritilganlik manbadan sirtgacha bo‘lgan masofaning kvadratiga teskari proporsional va yorug‘lik oqimi yo‘nalishi bilan yoritilgan sirtga o‘tkazilgan normal orasidagi burchak kosinusiga to‘g‘ri proporsional bo‘ladi. manbaning b ravshanligi. ba’zi bir manbalarni nuqtaviy manbalar deb bo‘lmaydi. bu manbalarning ko‘pi shuncha kattaki, kuzatish olib borganda oddiy masofalarda ko‘z bilan ularning shaklini payqash mumkin. juda ko‘pchilikni tashkil qilgan bunday manbalarga nisbatan ravshanlik tushunchasi tarixiy ma’noga ega. bu tushuncha ajrata olish qobiliyati chegarasidan tashqarida yotuvchi manbalarga masalan: yulduzlarga nisbatan qo‘llanila olmaydi. sirtning v ravshanligi yorug‘lik chiqaruvchi sirtning berilgan sohasidan chiqqan va berilgan yo‘nalish bo‘yicha nurlanishni xarakterlovchi kattalikdir. yo‘nalishni esa uning yorug‘lik chiqaruvchi sirtga o‘tkazilgan normal bilan tashkil qilgan i burchagi aniqlaydi. sirtning elementiga …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fotometrik kattaliklar va ularning birliklar"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi mustaqil ish mavzu _________________________________ tayyorladi: ___________. qabul qildi: ____________ 2025 fotometrik kattaliklar va ularning birliklar kirish 1. asosiy tushunchalar 2. nur energiyasining oqimi 3. yorug‘lik kuchi 4. yoritilganlik e, manba ravshanligi v, yorituvchanlik s, yorug‘lik oqimining intensivligi r 5. yorug‘lik o‘lchashlarida ishlatiladigan birliklar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish fotometrik kattaliklar va ularning birliklari fotometriya sohasidagi asosiy konseptlardan biridir. fotometrika, ishrovlar, jildlash va boshqa yorug'lik tushunchalarini o'rganish va izlashda ishlatiladi. quyidagi kattaliklar va birliklar fotometrik tizimda keng qo'llaniladi: 1. yorug'lik kattaliklari: - ishro (i): yoru...

This file contains 16 pages in DOCX format (135.3 KB). To download "fotometrik kattaliklar va ularning birliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: fotometrik kattaliklar va ularn… DOCX 16 pages Free download Telegram