sufizmning shakllanishi

DOC 19 pages 123.5 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.5 KB

File type DOC

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: islom sivilizatsiyasida sufizm (3-dars) reja: 1. sufizmning shakllanishi 2. tasavvuf yo‘nalishlari va namoyondalari 3. temuriylar davrida sufizm mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ilmiy, madaniy sohalardagi islohotlar natijasida dunyoga mashhur allomalarimizning ma’naviy merosining va diniy-irfoniy, tasavvufiy ta’limotlarining tadqiqiga alohida e’tibor qaratilmoqda. temuriylarning yirik vakili jahon ilm-fanida alohida o‘rin tutgan mirzo ulug‘bekning hukmronligi davrida jamiyatda tasavvuf ta’limoti alohida ahamiyat kasb etgan. manbalarda qayd etilishicha, temuriylardan shohruh mirzo, mirzo ulug‘bek, abdusaid mirzoning hukmronligi davrida o‘z davrining mashhur mutasavviflaridan samarqandda hasan attor, nizomiddan xomush, xoja ahror, buxoroda muhammad porso, badaxshon va chag‘oniyonda yaqub charxiy temuriy hukmdorlarning ishonchini qozongan maslahatchilaridan bo‘lgan. mirzo ulug‘bekning tariqat vakillariga bo‘lgan ehtiromini uning otasi shohruh mirzo hirotdan samarqandga ayrim sabablar tufayli jo‘natib yuborgan yirik shayx qosim anvorga ko‘rsatgan ijobiy munosabatidan bilishimiz mumkin. mashhur muarrix mirxondning ta’kidlashicha, mirzo ulug‘bek qosim anvor samarqandga kelgach, uning donishmandligi va oliyjanobligini ko‘rib unga murid bo‘lgan va oliy darajada hurmat ko‘rsatib xizmatkorlar bilan ta’minlagan va shohmalik madrasasiga …

2 / 19

hnaning mirzo ulug‘bek madrasasida mudarrislik qilganini hasanxoja nisoriy “muzakkiri ahbob” asarida qayd etgan. nisoriyning ta’kidlashiga ko‘ra “shayx muayyadi mehna sulton abusayid abulxayr avlodidan va saidlik nisbati mashshad (hozirgi mashhad) saidlariga taalluqlidir. sultoni shahid mirzo ulug‘bek madrasasida mudarrislik qilardi”. tarixchi davlatshoh samarqandiy mirzo ulug‘bekning yoshligida birga ulg‘aygan shayx orif ozariyga iltifot ko‘rsatganini qayd etgan. alisher navoiyning qayd etishicha, mirzo ulug‘bek so‘fiylik va islom asoslarini chuqur egallagan: “ulug‘bek mirzo – donishmand podshoh erdi. kamoloti bag‘oyat ko‘p erdi. yetti qiroat bila qur’oni majid yodida erdi. hay’at va riyoziyni xo‘b bilur erdi. andoqkim, zij bitdi va rasad bog‘ladi”. taniqli fransuz temurshunosi lyusen karenning ta’kidlashicha, mirzo ulug‘bek tufayli samarqandda yana qirq yil tinchlik hukumronlik qildi. bu davr san’at va ilm fanning ravnaqiga shu qadar katta hissa qo‘shdiki, uni “samarqandning oltin asri” deb atay boshlashdi. shu bilan birga o‘z zamonasining yetuk olimi sifatida mirzo ulug‘bek o‘z atrofida fikri-zikri faqat bosqinchilikdan iborat harbiylarga va qur’oni karimni mutolaa …

3 / 19

muhammad jazariy va muhammad porsoni taklif qilib, u kishiga so‘z berganini qayd etgan. demak, mirzo ulug‘bek diniy masalalar bo‘yicha o‘z davrining yirik shayxlari bilan bahslasha olgan va ularni dunyoviy va diniy ilmlari bilan hayratga solgan, ijtimoiy adolat tamoyillariga amal qilgan odil hukmdor bo‘lgan. hozirgi kungacha ayrim olimlarni qiziqtirib kelgan mirzo ulug‘bek bilan diniy ulamolar va tariqatchilar orasidagi munosabatlarni yoritishda ayrim qarama-qarshi fikrlar mavjud. jumladan, mirzo ulug‘bek bilan xoja ahrorning munosabatlarini talqin qilishda akademik v.v.bartold: “xv asrni o‘rta osiyoda ikki dunyoqarash, ya’ni bir tomondan samarqandni qirq yil boshqargan mirzo ulug‘bek, ikkinchi tomondan uning yosh zamondoshi, naqshbandiya tariqatining vakili xoja ahror o‘rtasidagi kurashdan iborat davr bo‘lgan”, deb qayd etgan. ammo xoja ahror valiy mirzo ulug‘bekning hukmronligi davrida hali yosh, mamlakatni ijtimoiy-siyosiy hayotiga ta’sir eta oladigan nufuzli shaxs emas edi. mustaqillik yillarida manbashunos olim k.kattayev xoja ahror valiy bilan mirzo ulug‘bek munosabatlarini chuqur tahlil qilib, xoja ahrorning mirzo ulug‘bek o‘limiga aloqasi yo‘qligini o‘z …

4 / 19

a “mening uylarim masjidlardir, kimki uyida tahorat qilib, mening uyimni ziyorat qilsa, hurmatimga sazovordir”, deb yozdirgan. mirzo ulug‘bekning diniy ulamolarga, tariqat a’zolariga bo‘lgan ijobiy munosabatini mashhur bibixonim masjidiga uning farmoni bilan yasatilib, o‘rnatilgan tosh “lavh”dan (qur’on qo‘yiladigan kursi) ham bilib olishimiz mumkin. lavhga “sultoni azim, oliy himmatli xoqon, din-diyonat homiysi, hanafiya mazhabining posboni, amirul mo‘minin mirzo ulug‘bek ko‘ragon”, degan yozuvlar bitilgan. demak, mirzo ulug‘bekning fojiali taqdiriga diniy ulamolar yoki tariqatchilarni sababchi qilib ko‘rsatmaslik kerak. mirzo ulug‘bek islom tarixi va uning rivojlanish bosqichlarini ilmiy asoslab bergan va islom dinining dashti qipchoqda turk va mo‘g‘ul xalqlarining orasida yoyilishini “tarixi arba’ ulus” asarida qayd etgan. uning “tarixi arba’ ulus” asarini sayyid, avliyo, shayxlarga bo‘lgan ijobiy munosabatini ifodalovchi manba desak mubolag‘a bo‘lmaydi. mirzo ulug‘bek bu asarida shayx va so‘fiylarning ijtimoiy-siyosatda va hayotda tutgan o‘rni, xalq orasidagi nufuzi haqida quyidagi ma’lumotlarni bergan: “shayx, darvesh va sayyidlar chingizxon avlodidan bo‘lgan abokaxon ibn halokuxon ibn tulixon zamonida …

5 / 19

ayx mahmud tarobiy harakatini insonparvarlik, xalq manfaatlari himoyachisi sifatida yoritib shayxning qudratini, xalqni ergashtira olish kuchini e’tirof etgan bo‘lsa, qo‘rqoq va layoqatsiz, subutsiz amirlarni qoralagan [8:299-300]. shohrux mirzo bilan mirzo ulug‘bekning eng buyuk xizmati ularning asrlar osha mashhur bo‘lib “temuriylar davri uyg‘onish madaniyati” deb nom olgan madaniyatga asos solgani bo‘ldi. uning ta’siri va turtkisi o‘laroq markaziy osiyoda yangidan yangi madaniyat o‘choqlari paydo bo‘ldi va rivojlana bordi. o‘z navbatida mirzo ulug‘bek ham samarqandda akademiya tashkil qildi, ziyolilarni qo‘llab-quvvatladi va bir-biridan ajoyib imoratlar bunyod ettirdi [7:203-204]. xulosa sifatida aytishimiz mumkinki, temuriylarning tasavvuf ta’limotiga, shayxlar va pirlarga ijobiy munosabatda bo‘lganiga asosiy sabab shahzodalarning o‘zlari yuksak tafakkurli, ma’rifatparvar bo‘lganidir. shuning uchun temuriylar hukmronligi davrida mamlakatda ilm-fan, falsafa, tasavvuf, madaniyat, san’at, adabiyot gullab yashnagan. ii bob. tasavvufni o‘rganishning bugungi davrdagi ahamiyati 2.1. tasavvuf ontologiyasi va gnoseologiyasining islom ta’limotini o‘rganishdagi ahamiyati butun dunyoga ma’lum va mashhur bo‘lgan buyuk alloma va azizavliyolarimiz orasida abdulxoliq g‘ijduvoniy va bahouddin …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sufizmning shakllanishi"

mavzu: islom sivilizatsiyasida sufizm (3-dars) reja: 1. sufizmning shakllanishi 2. tasavvuf yo‘nalishlari va namoyondalari 3. temuriylar davrida sufizm mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ilmiy, madaniy sohalardagi islohotlar natijasida dunyoga mashhur allomalarimizning ma’naviy merosining va diniy-irfoniy, tasavvufiy ta’limotlarining tadqiqiga alohida e’tibor qaratilmoqda. temuriylarning yirik vakili jahon ilm-fanida alohida o‘rin tutgan mirzo ulug‘bekning hukmronligi davrida jamiyatda tasavvuf ta’limoti alohida ahamiyat kasb etgan. manbalarda qayd etilishicha, temuriylardan shohruh mirzo, mirzo ulug‘bek, abdusaid mirzoning hukmronligi davrida o‘z davrining mashhur mutasavviflaridan samarqandda hasan attor, nizomiddan xomush, xoja ahror, buxoroda muhammad porso, badaxshon va chag‘oniyond...

This file contains 19 pages in DOC format (123.5 KB). To download "sufizmning shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sufizmning shakllanishi DOC 19 pages Free download Telegram