kompyuter lingvistikasining yo’nalishlari

PPTX 13 pages 1.4 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

prezentatsiya powerpoint kompyuter lingvistikasining yo’nalishlari ko‘pchilikning fikricha, fan shu kun tashvishlari bilan yashaydi. shu kun talablari bilan yaratiladi, shu kunda tatbiq qilinadi va samara beradi. aslida, fan ko‘proq ertangi kunga qaratiladi (10, 20, hattoki 50 yillarni nazarda tutadi). demak, fanning asosiy vazifasi mavjud holatni tanqid qilish, yangi bosqichga ko‘tarish, yangi yo‘nalishlar ochish, ertangi kun imkoniyatlari va talablariga mos ravishda rivojlantirishdir.insoniyat bugungi kun holati, bugungi kun ko‘nikmalari, bugungi kun imkoniyatlari, iqtisodiyoti va siyosati bilan cheklanmasligi kerak. ayniqsa, talabalar (5, 10, 20 yildan keyin jamiyatda o‘zini ko‘rsatadigan mutaxassislar) uchun yuqorida aytilgan fikr muhim. olimlar zimmasida yangiliklarga nafaqat mutaxassislarni, balki keng ommani, ishbilarmonlar, homiylar, ayniqsa, yuqori lavozimdagi rahbarlarni tayyorlash vazifasi turadi. kompyuter lingvistikasi kompyuter lingvistikasi fani, an’anaviy lingvistikadan farq¬li o‘laroq, bugungi kundan tashqari, ertangi kunga ham qaratilgan. albatta, fanning ikkinchi katta tomoni lingvistik muammolarni yechishda kompyuterdan unumli foydalanishdir. xxi asrda insoniyat faoliyatining juda katta qismi axborot (oldingi zamonlardagidek faqat moddiy boyliklar: yer, qazilma …

2 / 13

(kompyuter tilida) bayon qilish, saqlash, uzatish va kompyuterda ishlash mumkin. inson fikrlash va fikrini og‘zaki yoki yozma ravishda chiroyli bayon qila bilishi juda katta ahamiyatga ega ekani hammaga ma’lum. fikrni bayon qilish u yoki bu til orqali amalga oshirilishini hisobga olsak, tilning roli qay darajada kattaligini tushunamiz. tilni o‘rganish, tilga o‘rgatish, boshqa tillar bilan qiyoslash masalalarining samaradorligini oshirish tilshunoslik (lingvistika) fanining asosiy vazifalaridandir. jadal rivojlanayotgan fan-texnika davrida juda katta hajmdagi axborot ustida tezlik bilan ishlashga to‘g‘ri keladi. bu jarayonni boshqarishda inson imkoniyatlari (xotira, tezlik) chegaralangan. samaradorlikni oshirishning yagona yo‘li kompyuterdan foydalanishdir. bu, o‘z navbatida, hamma sohalarning kompyuterda ishlashga moslashtirilgan ko‘rinishlarini yaratishni taqozo etadi. kompyuter meditsinasi, kompyuter iqtisodiyoti, kompyuter huquqshunosligi qatorida tilshunoslikda ham kompyuter lingvistikasi yo‘nalishining paydo bo‘lgani tabiiy hol. o’zbek kompyuter lingvistikasini yaratish oldimizda turgan dolzarb masaladir. bu o‘zbek tilini kompyuterga olib kirish, ya’ni ona tilimiz bilan bog‘liq masalalar – o‘zbek tiliga o‘qitish, bilimlarni baholash (test), matnlarni o‘zbekcha ovozlashtirish, axborotni …

3 / 13

alarini kompyuterda yechish darajasiga olib chiqish ingliz tiliga qaraganda katta hajmda ish bajarishni talab qiladi. demak, lingvistika+matematika+kompyuter birligida ishlashimiz lozim. bu quyidagi ishlarni amalga oshirishni taqozo etadi: • tilni (bizning holda o‘zbek tilini) sistemalash, to‘liq ma’lumotlar bazasini yaratish va uni dunyo tili (bizning holatda ingliz tili) bilan qiyoslash. • aniq fanlar, texnika, meditsina, biznes, tijorat, huquqshunoslik, diplomatiya, munshaot sohalarida hizmat qiladigan o‘zbek tilining aniq, qisqa va xalqaro me’yorlarga asoslangan axborot uslubini yaratish. • o’zbek tili grammatikasining formal va aksiomatik modellarini yaratish. • o’zbek tilini kompyuterga olib kirish, ya’ni o‘zbek tili bilan bog‘liq masalalar – o‘zbek tiliga o‘qitish, bilimlarni baholash (test), matnlarni o‘zbekcha ovozlashtirish, axborotni ovoz orqali kompyuterga kiritish, matnlarni tahrirlash, tarjima qilishni kompyuterda bajaradigan dasturlarni ishlab chiqish. mazkur tadbirlarni amalga oshirishda o‘zbek kompyuter lingvis¬tikasi quyidagi bo‘limlarga suyanadi: – an’anaviy lingvistikani hozirgi zamon talablari doirasida ko‘rib chiqish; – kompyuter lingvistikasi asoslanadigan matematika bo‘limlarini o‘rganish; – o‘zbek kompyuter lingvistikasi masalalarini, erishgan natijalarini …

4 / 13

y fikrning to‘g‘ri yoki noto‘g‘riligini hisoblab beradi. bu sohani matematik mantiq deymiz. lingvistika fanini kompyuterga olib kirishda aynan matematik mantiq fani katta ahamiyatga ega. kitob muallifi: po‘latov, abdimajid qayumovich. hajmi: 520 bet. yumshoq muqova ofset qog‘ozida. adadi: 500 dona. 1. kompyuter lingvistikasi (computational linguistics) tabiiy tildagi ma'lumotlarni kompyuter yordamida tahlil qilish va qayta ishlashga qaratilgan ilmiy soha. 2. tabiiy tilni qayta ishlash (natural language processing - nlp) kompyuterlarni tabiiy tildagi matnlarni tushunish va qayta ishlashga o'rgatish texnologiyasi. 3. morfologik tahlil (morphological analysis) so'zlarning tuzilishini, ularning qismlarini va o'zgarishlarini o'rganish. 4. sintaktik tahlil (syntactic parsing) matndagi so'zlarning tuzilishini va ulardan qanday jumlalar tuzilishini tahlil qilish jarayoni. 5. semantik tahlil (semantic analysis) so'zlar va iboralarning ma'nolarini aniqlash va ularni kompyuterda tushunish jarayoni. 6. sentiment tahlili (sentiment analysis) matn yoki nutqdagi hissiy holatlarni (musbat, salbiy yoki neytral) aniqlash. 7. ma'lumotlarni qidirish (information retrieval) ma'lum bir matndan foydali ma'lumotlarni qidirish jarayoni kompyuter lingvistikasining yo’nalishlari …

5 / 13

nutqni yozma matnga aylantirish jarayoni. 16. n-gram modeli (n-gram model) matnda ketma-ket so'zlar (yoki tokenlar) birikmasini tahlil qilishda ishlatiladigan model. foydanilgan adabiyotlar: o`zbekiston respublikasining “axborot, axborotlashtirish va uni himoyalash haqida”gi qonuni. m aripov, b begalov va boshqalar axborot texnologiyalari noshir toshkent 2019 g`ulomov s. s., alimov r. x va boshqalar. axborot tizimlari va texnologiyalari. –t.: sharq nashriyoti, 2017 y. b. e. starichenko. teoreticheskie osnovi informatiki.moskva. 2013 g.i. shezyukov. ekonomicheskaya informatika i vichislitelnaya texnika. “ukituvchi” t-2016 k.k.kolin. sotsialnaya informatika.“fond-mir” m-2013 xamdamov va b. ta`limda axborot texnologiyalari toshkennt. “o`zbekiston milliy ensiklopediyasi” 2018 image2.png image3.jpeg image4.png image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kompyuter lingvistikasining yo’nalishlari"

prezentatsiya powerpoint kompyuter lingvistikasining yo’nalishlari ko‘pchilikning fikricha, fan shu kun tashvishlari bilan yashaydi. shu kun talablari bilan yaratiladi, shu kunda tatbiq qilinadi va samara beradi. aslida, fan ko‘proq ertangi kunga qaratiladi (10, 20, hattoki 50 yillarni nazarda tutadi). demak, fanning asosiy vazifasi mavjud holatni tanqid qilish, yangi bosqichga ko‘tarish, yangi yo‘nalishlar ochish, ertangi kun imkoniyatlari va talablariga mos ravishda rivojlantirishdir.insoniyat bugungi kun holati, bugungi kun ko‘nikmalari, bugungi kun imkoniyatlari, iqtisodiyoti va siyosati bilan cheklanmasligi kerak. ayniqsa, talabalar (5, 10, 20 yildan keyin jamiyatda o‘zini ko‘rsatadigan mutaxassislar) uchun yuqorida aytilgan fikr muhim. olimlar zimmasida yangiliklarga nafaqat mutaxass...

This file contains 13 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "kompyuter lingvistikasining yo’nalishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kompyuter lingvistikasining yo’… PPTX 13 pages Free download Telegram