mantiq

PPTX 11 pages 822.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 822.6 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mantiq ilmining predmeti va ahamiyati mantiq reja: tafakkur-mantiq ilmining o’rganish obyekti. mantiqni o’rganishning ahamiyati. 2. tafakkur shakli va tafakkur qonuni tushunchalari. 3. formal mantiqning predimeti.formal mantiqning asosiy qonunlari. 4.qadimgi yunonistonda mantiqqa oid bilimlarning shakllanishi. «mantiq» («logika») eng qadimgi fanlardan biri bo‘lib, uning asoschisi yunon faylasufi aristoteldir. logos atamasi grek tilida «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarni ifodalaydi. “mantiq” atamasi logika terminiga ekvivalent xisoblanadi. mantiq (logika) atamasi quyidagi ma’nolarda qo‘llanadi: birinchidan, ob’ektiv olam qonuniyatlarini ifodalashda (masalan, «ob’ektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda); ikkinchidan, har bir insonning o‘ziga xos tafakkurlash usulini, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni anglatishda (masalan, «sub’ektiv mantiq» iborasida) va uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fan ma’nosida. mantiq ilmining o‘rganish ob’ektini tafakkur tashkil etadi. «tafakkur» ham arabcha so‘z bo‘lib, o‘zbek tilidagi «fikrlash», «aqliy bilish» so‘zlariga teng ma’noli tushuncha sifatida qo‘llaniladi. tafakkur bilishning yuqori bosqichidir. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida sub’ektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish jarayonining …

2 / 11

a muvofiqligini, yaxlitliligi, tizimliligini aql, ya’ni tafakkur belgilaydi. tafakkurning mantiq obyekti sifatidagi o‘ziga xosligi va bilishda tutgan o‘rni to‘g‘risida aniq tasavvur hosil qilish uchun bilishning manbalari, turlari, darajalari,metodlarini ifoda etuvchi ba’zi fundamental tushunchalarning ma’no-mazmuni va o‘zaro munosabatini qisqacha ko‘rib chiqamiz. aql (aqliy mushohada, tafakkur) insonga xos buyuk hislat, ne’matdir. aql (lot. rationalis; yun. nus, fronesis; arab. al-aql – asoslangan, maqsadga muvofiq) – insonga o‘ylash, fikrlash, anglash va xotirlash, xulosa chiqarish imkonini beradigan qobiliyati, noyob ma’naviy hodisa. bizning maqsadimiz kontekstida “aql”, “aqliy mushohada”, “tafakkur” tushunchalarini bir xil ma’noga ega deb olish mumkin. inson hayoti, faoliyati aqliy mushohada asosida qurilgan bo‘ladi; amalga oshiradigan har bir ishida maqsad mavjud bo‘lib, unda, odatda, “mantiqiy ish” izlarini topish mumkin. hosil qilingan xulosa, unga taya’ni b sodir qilinadigan amaliy harakat, uning to‘g‘ri yoki xato bo‘lishidan qat’i nazar, fikrlash, tafakkur natijasi sifatida namoyon bo‘ladi. aql, tafakkur bilish manbalaridan biridir. u bilishning boshqa vositalari, xususan, hissiy mushohada (sezgi, …

3 / 11

ordamida ko‘rib chiqamiz. ma’lumki, ayrim predmetlar, ularning sinfi (to‘plami) kishilar tafakkurida turli xil mazmunga ega bo‘lgan tushunchalarda aks ettiriladi. masalan, “davlat” tushunchasida o‘zining maydoniga, aholisiga, boshqaruv vositalariga ega bo‘lgan siyosiy tashkilot aks etadi. «ilmiy nazariya» tushunchasida esa predmetlarning birorta sohasiga oid bo‘lgan va ular haqida yaxlit tasavvur beradigan, ma’lum bir metod yordamida qurilgan tushunchalar sistemasi ifoda etilgan. mazmun jihatdan turli xil bo‘lgan bu tushunchalar mantiqiy shakliga ko‘ra bir xildir: har ikkalasida predmet uning muhim belgilari orqali fikr qilingan «o‘z maydoniga egaligi», «aholisining mavjudligi», «boshqaruv vositalariga egaligi», «siyosiy tashkilotdan iboratligi» davlatning muhim xususiyatlari hisoblanadi. xuddi shuningdek, «predmetlarning birorta sohasiga aloqadorligi», «predmet haqida yaxlit tasavvur hosil qilishga imkoniyat berishi», «ma’lum bir metod yordamida qurilishi», «tushunchalar sistemasi shaklida bo‘lishi» ilmiy nazariya’ning muhim belgilari hisoblanadi. agar tushuncha aks ettirayotgan predmetni a bilan, unda fikr qilinayotgan muhim belgilarni, ya’ni fikrlash elementlarini a, v, s,..., n bilan belgilasak, tushunchaning mantiqiy strukturasini a (a, v, s,..., n) …

4 / 11

degan fikrlarning mazmuni turlicha bo‘lsa-da, ularning tuzilishi, shakli bir xildir. shuning uchun ularni “hamma s – r dir” yoki “hamma p – q dir”, deb ifodalash mumkin. mazkur formuladan foydalanib, yana boshqa ko‘plab mulohazalarni hosil qilish mumkin. bu mulohazalar klassik mantiqda, ya’ni an’anaviy formal mantiqda, odatda, ikki qiymatlidir, ya’ni ular chin yoki xato bo‘ladi. zamonaviy formal (simvolik) mantiqning turli yo‘nalishlarida (ular birgalikda noklassik mantiq deb nomlanadi) mulohazalarning chinligi turli darajadagi ehtimollikdan iborat bo‘lishi, ya’ni ko‘p qiymatli (ko‘p ma’noli) bo‘lishi mumkin. shunga muvofiq ravishda ko‘p ma’noli noklassik mantiq turlari shakllangan. ko‘p ma’noli mantiq hozirgi zamon noklassik mantig‘ining bir tarmog‘i bo‘lib, fikrlashni “chin”, “xato”, “qisman chin”, “qisman xato” kabi tushunchalar orqali ifodalaydi. agar umumiy formal mantiqda mulohazalar ikki qiymatli (chin yoki xato) bo‘lsa, ko‘p ma’noli mantiqda mulohazalar uchta va undan ortiq qiymatlidir. shuning uchun bu mantiq “ko‘p ma’noli mantiq” deb yuritiladi. bu mantiqda eng oddiy sistema uch ma’nolidir. masalan, siz “bmtning nizomini …

5 / 11

shidan qat’i nazar, muammoni hal etish yo‘lida muayyan mulohazalar hosil qilishga imkon beradi, degan xulosaga kelinadi.ga muayyan matematik induksiya. induktiv mantiq prinsiplari xx asr olimlari l.e.brauer va a.geytinglar tomonidan ishlab chiqilgan. klassik mantiqqa asoslangan matematikada xa (x) ifoda quyidagicha o‘qiladi: “hamma x a xossasiga ega”. klassik mantiqqa ko‘ra, agar bu ifodalar arifmetika aksiomalariga mos kelsa, to‘g‘ri (chin) deb qabul qilinadi. matematika uchta musbat sonlarning bir butuni h dan tuzilgan, uni a (h)ning tashkil topish usuli qiziqtirmaydi. intuitiv mantiqda bu sonning tuzilish usuli ma’lum bo‘lgandagina axa (x) ifodasi chin (to‘g‘ri) hisoblanadi. a ning to‘g‘riligidan (chinligidan) v ning to‘g‘riligini bevosita keltirib chiqarish metodi ishlab chiqilgandagina, implikatsiya (a → v) chin (to‘g‘ri) hisoblanadi. konstruktiv mantiq – matematik mantiqning asosiy oqimlaridan biri. u konstruktiv matematikaga asoslanish hamda intuitiv mantiq qoidalarini tanqidiy o‘rganish negizida paydo bo‘lgan. mantiqdagi bu oqim ham kantor to‘plam nazariyasidagi paradoksni hal qilishga urinish asosida paydo bo‘ldi. konstruktiv mantiq real dunyoda mavjud …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

mantiq ilmining predmeti va ahamiyati mantiq reja: tafakkur-mantiq ilmining o’rganish obyekti. mantiqni o’rganishning ahamiyati. 2. tafakkur shakli va tafakkur qonuni tushunchalari. 3. formal mantiqning predimeti.formal mantiqning asosiy qonunlari. 4.qadimgi yunonistonda mantiqqa oid bilimlarning shakllanishi. «mantiq» («logika») eng qadimgi fanlardan biri bo‘lib, uning asoschisi yunon faylasufi aristoteldir. logos atamasi grek tilida «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarni ifodalaydi. “mantiq” atamasi logika terminiga ekvivalent xisoblanadi. mantiq (logika) atamasi quyidagi ma’nolarda qo‘llanadi: birinchidan, ob’ektiv olam qonuniyatlarini ifodalashda (masalan, «ob’ektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda); ikkinchidan, har bir insonning o‘ziga xos tafakkurlash usulini...

This file contains 11 pages in PPTX format (822.6 KB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq PPTX 11 pages Free download Telegram