raqobatlashgan monopol bozor, ustunjihatlari va kamchiliklari

DOCX 17 pages 77.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.8 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

raqobat va narxning shakllanishi mavzu: raqobatlashgan monopol bozor, ustunjihatlari va kamchiliklari reja: 1. qisqa muddatli oraliqda raqobatlashuvchi firma daromadlari va ularni hisoblash. 2. qisqa muddatli oraliqda ishlab chiqarish hajmini aniqlash va foydani maksimallashtirish. 3. raqobatlashuvchi firmaning muvozanat holati. 4. raqobatlashgan firmaning qisqa muddatli oraliqdagi taklifi. qisqa muddatli oraliqda raqobatlashuvchi firma daromadlari va ularni hisoblash. raqobatning mohiyati, shakllari va usullari bozor va bozor iqtisodiyotini tartiblashtirish va uni boshqarishda talab, taklif, narx va raqobat usullari qo’llaniladi. raqobat ko’p qirrali iqtisodiy xodisa bo’lib, u bozorning barcha sub‘ektlari o’rtasidagi murakkab munosabatlarni ifodalaydi. raqobat – bozor sub‘ektlari iqtisodiy manfaatlarining to’qnashuvidan iborat bo’lib, ular o’rtasidagi yuqori foyda va ko’proq naflilikka ega bo’lish uchun kurashni anglatadi. raqobatning mazmuni, uning vazifalarini ko’rib chiqish orqali yanada kengroq namoyon bo’ladi. hozirgi bozor iqtisodiyotida raqobatning quyidagi asosiy vazifalarini ajratib ko’rsatish mumkin: 1. tartibga solish vazifasi; 2. resurslarni joylashtirish vazifasi; 3. innovatsion vazifa; 4. moslashtirish vazifasi; 5. taqsimlash vazifasi; 6. nazorat qilish …

2 / 17

raqobatning resurslarni joylashtirish vazifasi ishlab chiqarish omillarini ular eng ko’p samara beradigan korxona, hudud va mintaqalarga oqilona joylashtirish imkonini beradi. raqobatning innovatsion vazifasi – fan-texnika taraqqiyoti yutuqlariga asoslanuvchi hamda bozor iqtisodiyoti sub‘ektlarining rivojlanishini taqozo etuvchi turli kurinishdagi yangiliklarning joriy etilishini bildiradi. raqobatning taqsimlash vazifasi – ishlab chiqarilgan ne‘matlar yalpi hajmi (yaim)ning iste‘molchilar o’rtasida taqsimlanishiga bevosita va bilvosita ta‘sir o’tkazadi. raqobatning nazorat qilish vazifasi bozordagi ba‘zi ishtirokchilarning boshqa bir ishtirokchilar ustidan monopolistik hukmronlik o’rnatishiga yo’l qo’ymaslikka yo’naltiriladi. raqobatning to’rtta shakli mavjud: 1. erkin raqobat; 2. monopolistik raqobat; 3. monopoliya; 4. oligopoliyadir. erkin raqobat sharoitida bir xil mahsulot ishlab chiqaruvchi tarmoqda juda ko’p sonli korxonalar mavjud bo’ladi. korxonalar mahsulot narxi ustidan sezilarsiz nazoratni amalga oshiradi, chunki korxonalar soni ko’p bo’lganligi sababli umumiy ishlab chiqarish hajmi unga katta bo’lmaydi. sof monopoliyada tarmoq bitta firmadan iborat bo’lishi sabali, u mavjud mahsulot (xizmat)ning yagona ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi va yakka hukmronlik shakllanadi. monopolistik raqobat o’z ichiga …

3 / 17

alashgan oligopoliya hisoblanadi. turli monopollashuv darajasidagi tuzilmalar o’rtasida mavjud bo’lishiga ko’ra quyidagi raqobat turlari mavjuddir: 1) monopllashmagan korxonalar o’rtasidagi raqobat; 2) monopoliyalar hamda monopolistik birlashmalarga kirmagan ishlab chiqaruvchilar o’rtasidagi raqobat; 3) turli monopoliyalar o’rtasidagi raqobat; 4) monopolistik birlashmalar o’rtasidagi raqobat. o’z miqyosiga ko’ra raqobat ikki turga bo’linadi: 1. tarmoq ichidagi raqobat 2. tarmoqlararo raqobat. tarmoqlar ichidagi raqobat ishlab chiqarish va sotishning qo’layroq sharoitiga ega bo’lish, qo’shimcha foyda olish uchun bir tarmoq korxonalari o’rtasida boradi. korxonalarning (tarmoqlar ichida) har bir tarmoqda texnika bilan ta‘minlash darajasi va mehnat unumdorligi darajasi turlicha bo’lganligi sababli, shu korxonalarda ishlab chiqarilgan tovarlarning individual (alohida) qiymati bir hil bo’lmaydi. tarmoq ichidagi raqobat tovarlarning ijtimoiy qiymatini, boshqacha aytganda, bozor qiymatini aniqlaydi va belgilaydi. bu qiymat, odatda, o’rtacha sharoitda ishlab chiqarilgan va muayyan tarmoq tovarlarining anchagina qismini tashkil etadigan tovarlarning qiymatiga mos keladi. tarmoqlar ichidagi raqobat natijasida texnikaviy darajasi va mehnat unumdorligi yuqori bo’lgan korxonalar qo’shimcha foyda oladilar va …

4 / 17

siga “baravarlashtiradi”. raqobat kurashining ikki usuli farqlanadi: narx vositadagi raqobat va narxsiz raqobat. narx vositasida raqobatlashuvda kurashning asosiy usuli bo’lib, ishlab chiqaruvchilarning o’z tovarlari narxini boshqa ishlab chiqaruvchilarning shunday mahsulotlari narxiga nisbatan pasaytirishi hisoblanadi. narx vositasida raqobatlashish usullaridan biri – demping – narxlarni qo’llashdir. bunda milliy ishlab chiqaruvchilar o’zlarining tovarlarini boshqa mamlakatlarga ichki bozordagi narxlardan, ayrim hollarda tannarxidan ham past bo’lgan narxlarda sotadi. narxsiz raqobat shu bilan tavsiflanadiki, bunda raqobat kurashning asosiy omili tovarlarning narxi emas, balki uning sifati, servis xizmat ko’rsatish, ishlab chiqaruvchi firmaning obru-e‘tibori hisoblanadi. narxsiz raqobat usullari ichida marketing muhim ahamiyatga ega bo’lib, u mahsulot ishlab chiqarish va sotish jarayonini talabga moslashtiruvchi tadbirlar tizimidan iborat. 2-savol. monopoliyalarning iqtisodiy asosi va ularning turlari “monopoliya” atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (ya‘ni, grekcha “monos” – yagona, bitta, va “poleo” - sotaman) tarkib topadi, biroq uning iqtisodiy asoslari aslida ishlab chiqarishga borib taqoladi. monopoliya – monopol yuqori narxlarni o’rnatish hamda …

5 / 17

g oshishidir. ya‘ni, korxonadagi ishchilar soni, korxonaning ishlab chiqarish quvvati, qayta ishlanayotgan xom ashyo miqdori, tovar aylanmasi hajmi, foyda hajmi. kapitalning to’planishi kapitalning markazlashuvi jarayoni bilan yanada to’ldiriladi. kapitalning markazlashuvi – bu bir kapital tomonidan boshqa birining qo’shib olinishi yoki bir qancha mustaqil kapitallarning aktsiyadorlik jamiyati shaklida ixtiyoriy birlashishi orqali kapital hajmining o’sishidir. monopoliyalarning turlari quyidagilardan iborat: 1. bozorni qamrab olish darajasiga ko’ra: a) sof monopoliya; b) oligopoliya; v) monopoliya. sof monopoliya – tarmoqdagi yagona ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi yakka hukmronlik holati hisoblanadi. masalan, o’zbekistonda sof monopoliyalar sifatida “o’zbekiston havo yo’llari” dak, “o’zbekiston temir yo’llari”dak, toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi shular jumlasidandir. oligopoliya – tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narxi va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holati hisoblanadi. oligopolist–ishlab chiqaruvchilarga o’zbekistonda tsement (asosan, bekobod, kuvasay, ohangaron, navoiy shaharlarida joylashgan), ko’mir (angren shahri, surxondaryo viloyatining sariosiyo (shargun) va boysun (to’la) tumanlarida joylashgan) …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "raqobatlashgan monopol bozor, ustunjihatlari va kamchiliklari"

raqobat va narxning shakllanishi mavzu: raqobatlashgan monopol bozor, ustunjihatlari va kamchiliklari reja: 1. qisqa muddatli oraliqda raqobatlashuvchi firma daromadlari va ularni hisoblash. 2. qisqa muddatli oraliqda ishlab chiqarish hajmini aniqlash va foydani maksimallashtirish. 3. raqobatlashuvchi firmaning muvozanat holati. 4. raqobatlashgan firmaning qisqa muddatli oraliqdagi taklifi. qisqa muddatli oraliqda raqobatlashuvchi firma daromadlari va ularni hisoblash. raqobatning mohiyati, shakllari va usullari bozor va bozor iqtisodiyotini tartiblashtirish va uni boshqarishda talab, taklif, narx va raqobat usullari qo’llaniladi. raqobat ko’p qirrali iqtisodiy xodisa bo’lib, u bozorning barcha sub‘ektlari o’rtasidagi murakkab munosabatlarni ifodalaydi. raqobat – bozor sub‘ektlari iqtisodi...

This file contains 17 pages in DOCX format (77.8 KB). To download "raqobatlashgan monopol bozor, ustunjihatlari va kamchiliklari", click the Telegram button on the left.

Tags: raqobatlashgan monopol bozor, u… DOCX 17 pages Free download Telegram