vaqtli qatorlar tarkibi

DOCX 5 pages 53.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 53.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

vaqtli qatorlar reja: 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. 2. mulg’ti’likativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. 3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarning vaqt davomida o’zgarishi dinamika deb, shu jarayonni tahriflovchi ko’rsatkichlar qatori esa vaqtli qatorlari deb yuritiladi. hodisalarning vaqt davomida o’zgarishini tahriflovchi statistik ko’rsatkichlar qatori vaqtli qator deb yuritiladi. vaqtli qatorlar ikki elementdan tarkib to’adi: biri vaqt momentlari yoki davrlar, ikkinchisi - ularga tegishli ko’rsatkichlar. vaqtli qatorlar uzoq muddatli tendentsiya, ayrim davrlarga xos tsiklik yoki lokal o’zgarishlar, kundalik tebranishlar va mavsumiy o’zgarishlarni o’zida mujassamlashtirishi mumkin. vaqtli qatorlar quyidagilar bilan xarakterlanadi: 1. uzoq muddatli harakat yo’nalishi, yahni umumiy asriy tendentsiya; 2. qisqaroq davrlarga xos tsiklik yoki lokal o’zgarishlar; 3. ayrim yillarga tegishli tebranishlar; 4. mavsumiy to’lqinlar. 5. konhyunkturaviy tebranishlar vaqtli qatorlar tahlilida hisoblanadigan ko’rsatkichlar: 1. mutlaq qo’shimcha o’sish yoki kamayish - har qaysi keyingi davr darajasidan boshlang’ich yoki o’zidan oldingi davr darajasini ayirish yo’li …

2 / 5

ti – mutlaq qo’shimcha o’sish qiymati zanjirsimon qo’shimcha o’sish surhatiga bo’linadi. i / i1 : ti / i1 2. mulg’ti’likativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. vaqtli qatorlar ikki elementdan tarkib to’adi: biri vaqt momentlari yoki davrlar, ikkinchisi - ularga tegishli ko’rsatkichlar. vaqtli qatorlar uzoq muddatli tendentsiya, ayrim davrlarga xos tsiklik yoki lokal o’zgarishlar, kundalik tebranishlar va mavsumiy o’zgarishlarni o’zida mujassamlashtirishi mumkin. vaqt ko’rsatkichidan bog’langan holda vaqtli qatorlar momentli (mahlum bir sanaga) va intervalliga (mahlum bir davr ichida) tasniflanadi (klassifikatsiyalanadi). shuningdek, vaqtli qatorlar sanalar o’rtasidagi oraliq va ko’rsatkichlarni mazmuni bo’yicha farqlanadi. mazmuni bo’yicha vaqtli qatorlar ko’rsatkichlari xususiy va agregatsiyalangan ko’rsatkichlaridan tashkil to’adi. xususiy ko’rsatkichlar hodisa va jarayonlarni ajratib, bir tomonlama xarakterlaydi (masalan, sutkada o’rtacha suv istehmol qilish hajmi ko’rsatkichining dinamikasini): agregatsiyalangan ko’rsatkichlar hususiy ko’rsatkichlardan hosila hisoblanadi va o’rganilayotgan xodisa va jarayonni kom’leks xarakterlaydi (masalan, iqtisodiy konhyunkturaning ko’rsatkichlarini dinamikasi) ko’rinib turibdiki, vaqtli qatorning darajasini shakllantiruvchi barcha kom’onentlar uchta gru’’aga bo’linadi, asosiy tashkil …

3 / 5

rini uzaytirish usulidir. bu usulda ketma-ket joylashgan qator darajalari teng sonda olib qo’shiladi, natijada uzunroq davrlarga tegishli darajalardan tuzilgan yangi ixchamlashgan qator hosil bo’ladi. o’rtacha sirg’aluvchi usul - bu qator darajalarini birin-ketin mahlum tartibda surish yo’li bilan hisoblangan o’rtacha darajadir. o’rtacha sirg’aluvchi usulda qator ko’rsatkichlaridan doimo teng sonda olib, ulardan oddiy arifmetik o’rtacha hisoblash yo’li bilan aniqlanadi. ularni toq yoki juft sonda olinadigan qator ko’rsatkichlari asosida hisobalash mumkin. o’rtacha sirg’aluvchi usul o’rtacha qiymatni aniqlash vaqtida tasodifiy chetlanishlarning o’sish holatiga asoslanadi. o’rtacha faktik qiymatlar qatorlari dinamikasi tekislanayotgan vaqtda sirg’anishning o’rtacha nuqta davrini ko’rsatadigan o’rtacha qiymatlar bilan almashinadi. odatda o’rtacha sirg’anuvchi usulning ikki modifikatsiyasidan, yahni oddiy va vaznli tekislashdan foydalaniladi. oddiy tenglashtirish o’rtalikdagi p uzunlikdagi vaqt uchun oddiy o’rta arifmetik hisoblashdan tuzilgan yangi qator tuzishga asoslanadi: pk  y yk  t k p k  1, 2,..., n  p 1, (1) bu yerda, p – tenglashtirish davri uzunligi vaqtli qatorlar …

4 / 5

ardan 2 p 1 qatorlar dinamikasi qiymatining vaznli o’rtacha qiymat arifmetikasi hisoblanadi. vaqtli qatorlarda odatda uch ko’rinishdagi tendentsiya ajratiladi. o’rta daraja tendentsiyasi odatda matematik tenglama yordamida ifodalangan to’g’ri chiziqning atrofida izlanayotgan hodisaning o’zgarayotgan xaqiqiy darajasini ifodalaydi: yt = ft + εt bu funktsiyaning mazmuni shundaki, trendning qiymatlari vaqtning ayrim momentlarida dinamik qatorning matematik kutilishi bo’ladi. dis’ersiya tendentsiyasi qatorning em’irik darajalari va determinallangan kom’onentasi o’rtasidagi farqni o’zgarish tendentsiyasini xarakterlaydi avtokorrelyatsiya tendentsiyasi dinamik qatorning alohida darajalari o’rtasidagi aloqalarni xarakterlaydi izlanayotgan trend tenglamasini tanlashda soddalik ‘rintsi’iga amal qilish kerak, va u bir nechta hildagi chiziqlardan em’irik mahlumotlarga eng yaqinini (bir muncha soddasini) tanlashdan iborat bo’ladi. buni shu bilan yana asoslashadiki, chiziqli trendning tenglamasi qancha murakkab bo’lsa va u qancha ko’p parametrlarni o’z ichiga olsa. ularning yaqinlash darajasi teng bo’lganida ham bu parametrlarni ishonchli baholash shuncha qiyinlashib boradi. amaliyotda ko’pincha quyidagi asosiy ko’rinishdagi vaqtli qatorlar trendlaridan foydalaniladi. xuddi shuningdek tendentsiyalar ti’lari va trend tenglamalari …

5 / 5

tida stg’yudent mezoni qabul qilinadi. agarda t ≥ tα, bo’lsa, bunda t- stg’yudent mezonining hisoblangan qiymati; tα- mohiyatlilik darajasi α- da jadvaldagi qiymat, unda trendning mavjud emasligi haqidagi gi’oteza inkor etiladi; agarda t < tα bo’lsau holda (n0) gi’oteza qabul qilinadi 2) foster – styuart usuli. hodisaning tendentsiyasi va vaqtli qator darajalarining dis’ersiyasini trendini mavjudligi aniqlanadi. ko’pincha bu usul vaqtli qatorni chuqur (detal nom) tahlil qilishda va uni bo’yicha ‘rognozlarni tuzishda qo’llaniladi mustaqil ishlash uchun nazorat savollari: 1. vaqtli qator deb nimaga aytiladi? 2. vaqtli qatorlar variatsion qatorlardan qanday xususiyatlari va alomatlari bilan farq qiladilar? 3. vaqtli qatorlarni qanday usullar bilan tekislash mumkin? 4. o’rtacha sirg’aluvchan usul nima va qachon qo’llanadi? 5. avtokorrelyatsiya nima va u qanday tahlil qilinadi? 6. mulg’tikolleniearlik nima va u korrelyatsion bog’lanish natijalariga qanday tahsir etadi hamda qaysi yo’l bilan uni bartaraf qilish mumkin? image1.png image2.png

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vaqtli qatorlar tarkibi"

vaqtli qatorlar reja: 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. 2. mulg’ti’likativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. 3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarning vaqt davomida o’zgarishi dinamika deb, shu jarayonni tahriflovchi ko’rsatkichlar qatori esa vaqtli qatorlari deb yuritiladi. hodisalarning vaqt davomida o’zgarishini tahriflovchi statistik ko’rsatkichlar qatori vaqtli qator deb yuritiladi. vaqtli qatorlar ikki elementdan tarkib to’adi: biri vaqt momentlari yoki davrlar, ikkinchisi - ularga tegishli ko’rsatkichlar. vaqtli qatorlar uzoq muddatli tendentsiya, ayrim davrlarga xos tsiklik yoki lokal o’zgarishlar, kundalik tebranishlar va mavsumiy o’zgarishlarni o’zida mujassamlashtirish...

This file contains 5 pages in DOCX format (53.7 KB). To download "vaqtli qatorlar tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: vaqtli qatorlar tarkibi DOCX 5 pages Free download Telegram